Chuyển dịch phương thức canh tác từ những cánh đồng giảm phát thải
Là một trong những tỉnh có diện tích đất nông nghiệp lớn của cả nước, trung bình mỗi năm Thanh Hóa gieo cấy khoảng 220 nghìn ha lúa. Nhằm nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu và tiêu dùng nội địa, ngành nông nghiệp địa phương đã tập trung quy hoạch, xây dựng các vùng thâm canh năng suất cao với tổng diện tích đạt hơn 150 nghìn ha, đóng góp nguồn sản lượng ổn định khoảng 1,4 triệu tấn/năm.
Tuy nhiên, thay vì chạy theo sản lượng như trước đây, mục tiêu cốt lõi hiện nay của tỉnh là giảm chi phí đầu vào, tăng chất lượng hạt gạo và đặc biệt là giảm thiểu tối đa tác động tiêu cực đến hệ sinh thái.
Để hiện thực hóa cam kết giảm phát thải khí nhà kính, nhiều địa phương trọng điểm về lúa của tỉnh như Yên Định, Thọ Xuân, Vĩnh Lộc, Thiệu Hóa... đã tích cực vận động người dân mở rộng mô hình canh tác cải tiến. Các kỹ thuật tiên tiến mang tính đột phá như hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI), quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), áp dụng nguyên tắc “3 tăng 3 giảm” và “1 phải 5 giảm” đã được triển khai đồng bộ.
Nhờ việc quản lý nước thông minh (ngập khô xen kẽ) và ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ từ khâu gieo cấy đến thu hoạch, nông dân không chỉ tiết kiệm được lượng giống, phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, mà còn giảm đáng kể lượng khí methane phát thải từ đất lúa.
Đặc biệt, tư duy xử lý phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch đã có sự thay đổi căn bản. Thay vì tập quán đốt rơm rạ trên đồng ruộng gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng như trước đây, hiện nay hầu hết lượng rơm rạ tại các vùng quy hoạch xanh đều được người dân thu gom để làm thức ăn chăn nuôi, làm nấm hoặc xử lý ngay tại ruộng bằng chế phẩm sinh học để chuyển hóa thành phân bón hữu cơ. Biện pháp này vừa giúp làm giàu dinh dưỡng cho đất, vừa cắt giảm triệt để nguồn phát thải carbon, tạo đà xây dựng các chuỗi thương hiệu lúa gạo sạch, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.
Đột phá từ mô hình công nghệ cao, và chuỗi giá trị OCOP
Song song với những bước tiến trong ngành trồng trọt, xu hướng ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số đang lan tỏa mạnh mẽ vào mọi ngóc ngách của nền nông nghiệp xứ Thanh. Tính đến nay, toàn tỉnh đã phát triển được khoảng 3.600 ha cây trồng ứng dụng hệ thống tưới tiên tiến, tiết kiệm nước tự động. Việc áp dụng quy trình sản xuất an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP kết hợp dán tem QR truy xuất nguồn gốc đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các vùng sản xuất rau, quả tập trung, giúp nâng cao tính minh bạch, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và khẳng định vị thế nông sản trên thị trường.
Một điểm sáng nổi bật khác trong bức tranh nông nghiệp xanh của Thanh Hóa chính là sự chuyển dịch mạnh mẽ của ngành chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản theo hướng tuần hoàn sinh học. Tỉnh đang giảm dần các hình thức chăn nuôi nhỏ lẻ trong khu dân cư để chuyển sang phát triển các trang trại quy mô lớn, khép kín.
Các công nghệ đệm lót sinh học, xử lý chất thải bằng hệ thống biogas quy mô lớn để phát điện và thu hồi chất thải làm phân bón hữu cơ đang được nhân rộng. Trong lĩnh vực thủy sản, các mô hình nuôi tôm công nghệ cao áp dụng quy trình sinh học semi-biofloc, biofloc tại các khu vực ven biển như thuộc địa phận huyện Quảng Xương, Hậu Lộc, Hoằng Hóa (cũ) đã giúp kiểm soát tốt dịch bệnh, không dùng kháng sinh và bảo vệ nghiêm ngặt môi trường nước biển.
Bên cạnh đó, chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tiếp tục đóng vai trò là động lực mạnh mẽ thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển chiều sâu. Tính đến cuối tháng 4/2026, Thanh Hóa đã có 700 sản phẩm OCOP được công nhận, trong đó có 2 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao quốc gia và 60 sản phẩm đạt chuẩn 4 sao.
Sự kết hợp chặt chẽ giữa sản xuất an toàn sinh thái với xây dựng chuỗi liên kết “4 nhà” (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông) thông qua vai trò nòng cốt của các hợp tác xã kiểu mới đã giúp hình thành các chuỗi giá trị bền vững từ cánh đồng đến bàn ăn. Đáng chú ý, hiện nay đã có 23 sản phẩm OCOP của tỉnh khẳng định được vị thế vững chắc khi xuất khẩu chính ngạch thành công sang các thị trường quốc tế khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu.
Sự kiên trì theo đuổi chiến lược phát triển nông nghiệp xanh không chỉ giúp Thanh Hóa nâng cao vượt bậc sức cạnh tranh của nông sản, mở rộng cánh cửa xuất khẩu, mà còn góp phần quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên đất, nước và đa dạng sinh học. Đây chính là bệ phóng vững chắc để Thanh Hóa hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế bền vững, vươn lên thành tỉnh kiểu mẫu.
