Khai thác lợi thế, mở hướng phát triển kinh tế dược liệu
Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 39-NQ/TW về xây dựng và phát triển tỉnh Nghệ An đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó xác định phát triển kinh tế lâm nghiệp, kinh tế dưới tán rừng và nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là những định hướng trọng tâm. Cùng với đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 183/2025/NĐ-CP về nuôi trồng, phát triển và thu hoạch cây dược liệu trong rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất, tạo hành lang pháp lý cho việc khai thác tiềm năng dược liệu gắn với bảo vệ và phát triển rừng.
Đây được xem là cơ sở quan trọng để Nghệ An thúc đẩy phát triển ngành dược liệu, nhất là tại các địa bàn miền núi, nơi có điều kiện sinh thái phù hợp và nguồn tài nguyên thực vật phong phú. Trên cơ sở đó, tỉnh đã xây dựng “Quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, đồng thời đang triển khai xây dựng “Đề án phát triển dược liệu giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”.
Mục tiêu đặt ra là phát triển ngành dược liệu theo chuỗi giá trị khép kín, từ bảo tồn nguồn gen, sản xuất giống, xây dựng vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất đến chế biến sâu và phát triển thương hiệu. Qua đó, không chỉ nâng cao giá trị các loài cây dược liệu bản địa mà còn tạo thêm sinh kế, tăng thu nhập cho người dân, đặc biệt là đồng bào sinh sống ở khu vực miền núi.
Ông Nguyễn Danh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, việc Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh xây dựng nghị quyết chuyên đề về phát triển dược liệu là hướng đi phù hợp với tiềm năng, lợi thế của địa phương. Theo định hướng đến năm 2030, Nghệ An phấn đấu nhân rộng diện tích trồng dược liệu lên khoảng 15.500 ha, ưu tiên hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, vùng dược liệu dưới tán rừng đạt tiêu chuẩn GACP-WHO. Đồng thời, tỉnh hướng đến xây dựng các cơ sở chế biến sâu, trung tâm nghiên cứu giống và phát triển những sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Tháo gỡ điểm nghẽn, hình thành chuỗi liên kết bền vững
Thực tế, Nghệ An sở hữu nguồn tài nguyên dược liệu khá phong phú với gần 1.600 loài cây làm thuốc. Trong đó có nhiều loài quý, đặc hữu và có giá trị kinh tế như sâm Puxailaileng, lan kim tuyến, trà hoa vàng, hà thủ ô đỏ, đảng sâm, ba kích tím... Cùng với sự đa dạng về địa hình, khí hậu và hệ sinh thái rừng, đây là những điều kiện thuận lợi để địa phương phát triển các vùng dược liệu hàng hóa.
Tuy nhiên, tiềm năng lớn nhưng giá trị kinh tế từ dược liệu mang lại vẫn chưa tương xứng. Tính đến tháng 7/2026, tổng diện tích trồng dược liệu trên địa bàn tỉnh mới đạt khoảng 3.000 ha. Hoạt động sản xuất chủ yếu vẫn theo quy mô nhỏ lẻ, phân tán; liên kết giữa các khâu trong chuỗi giá trị chưa chặt chẽ, trong khi công nghiệp chế biến còn hạn chế. Vì vậy, nhiều sản phẩm dược liệu chưa phát huy hết giá trị, sức cạnh tranh trên thị trường còn thấp.
Trước thực trạng đó, Nghệ An xác định cần thay đổi phương thức tổ chức sản xuất, từng bước chuyển từ các mô hình nhỏ lẻ sang hình thành những vùng nguyên liệu tập trung, có quy mô và đáp ứng yêu cầu của thị trường. Một trong những giải pháp trọng tâm là khuyến khích xây dựng mối liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ dân. Trên cơ sở kết nối nhiều vùng sản xuất nhỏ, địa phương hướng đến hình thành các vùng nguyên liệu lớn, bảo đảm nguồn cung ổn định cho hoạt động chế biến và tiêu thụ.
Song song với việc tổ chức lại sản xuất, tỉnh sẽ ưu tiên đầu tư hạ tầng vùng nguyên liệu, hỗ trợ giống, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, đào tạo nguồn nhân lực, hướng dẫn truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Những chính sách này nhằm giảm chi phí đầu tư ban đầu, tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia đầu tư, đồng thời giúp người dân tiếp cận phương thức sản xuất chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.
Đáng chú ý, định hướng phát triển hệ sinh thái dược liệu của Nghệ An không chỉ trông chờ vào các doanh nghiệp quy mô lớn mà còn chú trọng tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ sản xuất cá thể tham gia. Đây là hướng tiếp cận nhằm huy động đa dạng nguồn lực xã hội, phát huy vai trò của người dân trong phát triển vùng nguyên liệu, đồng thời tạo thêm cơ hội việc làm và sinh kế ổn định cho cộng đồng miền núi.
Theo ông Nguyễn Danh Hùng, phát triển dược liệu không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành nông nghiệp mà còn là định hướng quan trọng trong phát triển kinh tế sinh học, kinh tế xanh, gắn với nâng cao giá trị tài nguyên rừng. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần có sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt và trách nhiệm của các cấp, ngành, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân./.
