Gỡ “nút thắt” để cây dược liệu trở thành sinh kế bền vững ở Nghệ An

Tiềm năng lớn, nhưng còn nhiều điểm nghẽn

Nghệ An là địa phương có nhiều lợi thế để phát triển cây dược liệu với diện tích đất nông, lâm nghiệp lớn, hệ sinh thái đa dạng và nguồn tài nguyên cây thuốc phong phú. Đến năm 2025, tổng diện tích cây dược liệu trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 3.180 ha, tập trung chủ yếu tại khu vực miền núi và trung du.

Các loại cây trồng chủ lực gồm gừng khoảng 988 ha, sả 842 ha, nghệ 503 ha, quế trên 500 ha, cà gai leo hơn 103 ha, ngải cứu khoảng 109 ha cùng một số loài dược liệu quý đang được bảo tồn, trồng thử nghiệm.

Đáng chú ý, khoảng 1.450 ha dược liệu được tổ chức sản xuất, liên kết sản xuất thông qua các hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác và mô hình liên kết với doanh nghiệp.

Toàn tỉnh hiện có trên 40 HTX và 75 tổ hợp tác hoạt động trong lĩnh vực dược liệu, tập trung tại 56 xã trọng điểm, thu hút trên 600 thành viên và giải quyết việc làm cho hàng trăm lao động, nhất là ở khu vực miền núi.

Thông qua các mô hình này, HTX và tổ hợp tác đã tập hợp các hộ dân, xây dựng vùng nguyên liệu, cung ứng giống, vật tư, hướng dẫn kỹ thuật, tổ chức sơ chế, chế biến và kết nối tiêu thụ. Nhiều sản phẩm dược liệu đã được chế biến, thương mại hóa, xây dựng thương hiệu và phát triển thành sản phẩm OCOP.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy phát triển dược liệu ở Nghệ An vẫn còn mang tính tự phát, quy mô nhỏ. Liên kết theo chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ giữa doanh nghiệp, HTX và người dân chưa chặt chẽ, khiến hoạt động sản xuất còn gặp nhiều khó khăn.

Vùng nguyên liệu chưa được quy hoạch cụ thể, nguồn lực đầu tư còn hạn chế. Một số chính sách về đất đai, tín dụng, khoa học công nghệ chưa thực sự dễ tiếp cận. Phần lớn HTX có quy mô nhỏ, tiềm lực tài chính hạn chế nên khó đầu tư mở rộng vùng trồng, xây dựng cơ sở sơ chế, bảo quản và chế biến.

Việc xây dựng vùng trồng đạt tiêu chuẩn GACP-WHO cũng gặp không ít trở ngại. Trong khi đó, số doanh nghiệp đủ năng lực dẫn dắt chuỗi, bao tiêu nguyên liệu và đầu tư chế biến sâu còn ít.

Hướng tới ngành kinh tế xanh

Bà Võ Thị Minh Sinh, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nghệ An, Trưởng Ban Chỉ đạo phát triển dược liệu tỉnh cho rằng, phát triển dược liệu Nghệ An cần hướng tới 3 giá trị cốt lõi: chăm sóc sức khỏe cộng đồng; làm giàu cho người dân, gắn với sinh kế của đồng bào miền núi và gắn bó với rừng; đồng thời tạo dựng ngành kinh tế xanh, bền vững, từng bước hình thành ngành công nghiệp dược liệu của tỉnh.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc tăng cường liên kết “5 nhà” gồm nhà nông, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học, ngân hàng và Nhà nước được xác định là yếu tố quan trọng.

Theo định hướng, Nghệ An sẽ trở thành vùng trọng điểm phát triển dược liệu của khu vực Bắc Trung Bộ; hình thành các vùng nguyên liệu tập trung đối với những loài cây có lợi thế, giá trị cao, đồng thời bảo tồn và phát triển các loài quý, đặc hiệu.

Để nâng cao giá trị cây dược liệu, tỉnh định hướng khuyến khích các HTX mở rộng quy mô sản xuất, áp dụng các tiêu chuẩn GACP, VietGAP, hữu cơ; đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, đầu tư sơ chế, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm OCOP dược liệu.

Cùng với đó, cần hình thành chuỗi giá trị khép kín từ nghiên cứu, sản xuất giống, xây dựng vùng nguyên liệu, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ; tăng cường liên kết giữa HTX, doanh nghiệp, nhà khoa học và các đơn vị phân phối.

Khi những “nút thắt” về đất đai, vốn, công nghệ, tiêu chuẩn và thị trường từng bước được tháo gỡ, cây dược liệu được kỳ vọng không chỉ góp phần bảo vệ và nâng cao sức khỏe cộng đồng mà còn trở thành hướng phát triển kinh tế mới, tạo sinh kế bền vững cho người dân miền núi, góp phần đưa Nghệ An trở thành vùng trọng điểm dược liệu của Bắc Trung Bộ./