Men theo con đường nhỏ chạy ven bờ biển thuộc khu I Đồ Sơn, là đến đền Vạn Chài nằm cạnh bến Thốc. Từ xa nhìn lại, ngôi đền hiện lên đầy uy nghi nằm tựa lưng vào chân núi Đầu Vái - vị trí trung tâm của dãy núi Chín Rồng. Đặc biệt, có quần thể cây gạo ngạo nghễ vươn lên thẳng trời cao tỏa bóng mát cho cả khu vực rộng lớn.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh, ông Nguyễn Văn Tung, cho biết, ông đã có hơn 40 năm gắn bó và làm thủ nhang đền Vạn Chài. Ông là thế hệ thứ 5 trong gia đình được giao nhiệm vụ nhang khói tại đây.
Theo ông Tung, đền Vạn Chài được xây dựng cách đây gần 200 năm với phần lưng tựa chân núi Đầu Vái, mặt hướng ra biển. Lối kiến trúc mặt bằng đền theo kiểu chữ “Tam” gồm ba gian tiền đường, ba gian trung đường và ba gian hậu cung.
Đền Vạn Chài thờ Tứ vị Thánh Nương - các bậc Thánh bảo hộ giúp đỡ che chở cho những cư dân làm ăn trên biển. Do nằm ở vị trí cửa biển có khí hậu khắc nghiệt nên trải qua thời gian bị xuống cấp nghiêm trọng, đền Vạn Chài đã nhiều lần được trùng tu, tôn tạo.
Đền Vạn Chài nổi tiếng linh thiêng. Gần 200 năm qua, cứ đến Mồng Một, ngày Rằm hằng tháng, ngư dân Đồ Sơn lại sắp lễ đến đền Vạn Chài cầu khấn Tứ vị Thánh Nương che chở, phù hộ cho công việc đi biển khi ra khơi sóng yên biển lặng, khi trở về tôm cá nặng khoang.
Theo truyền tụng của người dân địa phương, ngay sau khi đền Vạn Chài được xây dựng, người dân nơi đây được mùa đánh bắt hải sản 3 năm liền, cá từng đàn về trắng đầy bến Thốc. Không chỉ vậy, trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, đền Vạn Chài còn là nơi hoạt động của lực lượng Việt Minh và là nơi hội họp, học tập, tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng. Cũng có thời điểm, đây là nơi tổ chức lớp bình dân học vụ cho con em cư dân miền biển.
Các bậc cao niên trong vùng cho biết, xưa kia, tại vùng biển trước cửa đền Vạn Chài có rất nhiều cá to, như cá vàng kép, cá đuối… Đặc biệt có loài cá lạ ngư dân nơi đây gọi là cá Giống nặng tới 500 - 600 kg, 2 bên mình có 2 chiếc vây hình đao. Mỗi khi đánh được loại cá này, ngư dân lại cắt vây cá dâng các bậc thánh được thờ trong đền Vạn Chài.
“Năm 1992, tôi bắt đầu làm chấp tác ở đền Vạn Chài. Khi đó, cứ vào Mồng Một, ngày Rằm, nhất là dịp lễ hội của đền từ ngày 10 đến 16/3 Âm lịch, từng đàn cá heo kéo nhau bơi lội tại khu vực biển trước cửa đền để chầu bái các thánh. Thời gian gần đây, ít thấy chúng xuất hiện ở vùng biển Đồ Sơn. Thi thoảng mới thấy cá heo tại vùng biển gần đảo Dấu”, ông Nguyễn Văn Tung chia sẻ.
Trong khuôn viên đền Vạn Chài có 5 cây gạo cổ thụ tương truyền được trồng sau khi xây xong đền. Đến nay, các cây gạo này có đường kính phần gốc lên tới hơn 2 m, cao khoảng 20 m, cành lá sum suê tỏa ra bốn phía.
Theo ông Tung, thủ nhang đền Vạn Chài, 5 cây gạo cổ thụ bố trí thành hình chữ “Sinh”, được ví như 5 ngón tay của vua Mẫu giáng linh, ngự xuống mảnh đất này. Người dân địa phương có niềm tin rằng, 5 cây gạo biểu trưng cho sự sinh sôi, nảy nở, ấm no, hạnh phúc.
Đầu tháng 9/2024, khi bão Yagi đổ bộ vào TP Hải Phòng, cây gạo to nhất bị gãy đổ. Thời điểm bão đổ bộ, cây gạo nằm sát bên phải cửa đền Vạn Chài oằn mình chống chọi với gió bão, rồi đổ quật, chỉ còn lại gốc. Nhưng kỳ lạ, dù cây gạo có đường kính hơn 2 m với cành tán sum suê khi đổ xuống lại không làm ảnh hưởng đến đền.
Với những giá trị di sản đặc sắc, đền Vạn Chài được xếp hạng là di tích lịch sử cấp thành phố. Người dân địa phương mong muốn, cây gạo bị gãy đổ sớm được “hồi sinh” và quần thể gạo cổ thụ được công nhận là cây di sản. Qua đó, góp phần nâng cao giá trị văn hóa, tâm linh của đền Vạn Chài.../.
