Áp lực nguồn cung buộc ngành dầu khí tìm hướng phát triển mới
Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Đào Quang Bính, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng biên tập, Tổng Thư ký tòa soạn Tạp chí Kinh tế Việt Nam, nhấn mạnh: “Trong cấu trúc kinh tế quốc gia, năng lượng nói chung và công nghiệp dầu khí nói riêng luôn giữ vai trò mạch máu, là bệ đỡ vững chắc cho an ninh năng lượng và ổn định vĩ mô. Tuy nhiên, ngành Dầu khí Việt Nam cũng đang đứng trước những thử thách chưa từng có: mỏ chủ lực suy giảm sản lượng tự nhiên, biến động địa chính trị toàn cầu khó lường và áp lực cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050”.
Những yếu tố này đặt ngành dầu khí trước bài toán cân bằng giữa bảo đảm nguồn cung trong ngắn hạn và duy trì tăng trưởng bền vững trong dài hạn. Việc tiếp tục dựa nhiều vào khai thác tài nguyên sẽ không đủ để đáp ứng toàn bộ yêu cầu phát triển nếu thiếu sự kết nối giữa các khâu sản xuất, chế biến và dịch vụ kỹ thuật.
Theo ông Đào Quang Bính, ngành dầu khí cần tái cấu trúc và định hình lại chất lượng phát triển trên toàn bộ chuỗi giá trị. Trọng tâm không chỉ là duy trì hoạt động khai thác mà còn phải nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao và phát huy năng lực công nghiệp trong nước.
Yêu cầu này cũng đặt ra vấn đề lựa chọn thứ tự ưu tiên đầu tư, bảo đảm các dự án từ thăm dò, khai thác đến phát triển hạ tầng khí, lọc hóa dầu và dịch vụ kỹ thuật được triển khai đồng bộ. Đây là cơ sở để ngành nâng cao hiệu quả hoạt động, đồng thời tăng khả năng đáp ứng nhu cầu năng lượng của nền kinh tế.
Việc định hình lại hoạt động của ngành cần được thực hiện trên toàn bộ chuỗi giá trị, thay vì tập trung riêng vào từng lĩnh vực. Trong đó, lựa chọn dự án, phân bổ nguồn lực và nâng cao hiệu quả đầu tư cần gắn với khả năng kết nối giữa các khâu, từ khai thác tài nguyên đến phát triển công nghiệp khí, lọc hóa dầu và dịch vụ kỹ thuật.
Với lĩnh vực thượng nguồn, trọng tâm là tìm kiếm, thăm dò tại các khu vực nước sâu, xa bờ nhằm gia tăng trữ lượng, đồng thời nghiên cứu giải pháp khai thác hiệu quả các mỏ nhỏ và mỏ cận biên. Đây là những hướng triển khai được đặt ra trong bối cảnh nguồn cung từ các mỏ hiện hữu chịu áp lực suy giảm tự nhiên.
Ở các khâu trung và hạ nguồn, ngành cần đẩy nhanh tiến độ những chuỗi dự án khí quy mô lớn, phát triển đồng bộ hạ tầng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và nâng cao năng lực chế biến sâu trong lĩnh vực lọc hóa dầu. Mục tiêu là tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn, qua đó tăng hiệu quả của hoạt động sản xuất kinh doanh.
Bên cạnh đó, dịch vụ kỹ thuật dầu khí cần tiếp tục phát huy năng lực thi công công trình biển, giữ vững thị phần trong nước và mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế. Sự phát triển của lĩnh vực này cũng gắn với yêu cầu nâng cao năng lực kỹ thuật, tăng tính chủ động và mở rộng đóng góp của ngành vào nền công nghiệp trong nước.
Chiến lược ba trụ cột và hướng mở rộng sang năng lượng xanh
Cùng với việc nâng cao hiệu quả các hoạt động dầu khí truyền thống, quá trình chuyển dịch năng lượng mở ra yêu cầu nghiên cứu những lĩnh vực phát triển mới. Kinh nghiệm triển khai công trình và hạ tầng hiện có là cơ sở để ngành xem xét mở rộng sang các hoạt động năng lượng ngoài khơi, nghiên cứu năng lượng xanh, đồng thời ứng dụng công nghệ thu giữ carbon và giảm phát thải khí metan.
Sự chuyển đổi này đòi hỏi ngành dầu khí vừa duy trì năng lực cốt lõi, vừa lựa chọn hướng đi phù hợp với điều kiện đầu tư và khả năng phát triển công nghệ. Các lĩnh vực mới cần được xem xét trong mối liên hệ với nguồn lực hiện hữu, tránh tách rời hoạt động dầu khí truyền thống khỏi định hướng phát triển công nghiệp – năng lượng trong dài hạn.
Đối với Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), định hướng phát triển được xây dựng trên ba trụ cột: năng lượng, công nghiệp và dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao. Đây là cơ sở để tổ chức lại các hoạt động, phát huy thế mạnh sẵn có và mở rộng phạm vi kinh doanh theo yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.
Việc phát triển ba trụ cột này đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong từng lĩnh vực, từ khai thác và cung ứng năng lượng đến chế biến, sản xuất công nghiệp và cung cấp dịch vụ kỹ thuật. Trong bối cảnh thị trường năng lượng biến động, hiệu quả phối hợp giữa các hoạt động có ý nghĩa đối với khả năng nâng cao giá trị tạo ra trong nước.
Tại diễn đàn, các vấn đề được kỳ vọng đưa ra thảo luận gồm cơ chế tài chính xanh, phát triển thị trường carbon, cơ chế giá năng lượng linh hoạt theo thị trường và giải pháp kết nối nguồn cung trong nước với quốc tế. Những nội dung này liên quan đến điều kiện huy động vốn, tổ chức đầu tư và khả năng thích ứng của doanh nghiệp trước các yêu cầu mới của thị trường năng lượng.
Hoàn thiện khung pháp lý, tháo gỡ vướng mắc cho đầu tư
Một trong những động lực để thúc đẩy quá trình tái cấu trúc ngành là hoàn thiện khung khổ thể chế. Ngày 23/8/2026, Quốc hội thông qua Luật Dầu khí năm 2026, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027. Luật hướng tới tháo gỡ các vướng mắc trong hoạt động dầu khí, thiết lập cơ chế ưu đãi đầu tư có tính cạnh tranh, hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro theo chuẩn mực quốc tế và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho doanh nghiệp.
Việc luật được thông qua mở ra cơ sở pháp lý mới cho hoạt động đầu tư và phát triển các dự án dầu khí. Tuy nhiên, để các quy định phát huy hiệu quả trong thực tế, quá trình xây dựng và hoàn thiện văn bản hướng dẫn thi hành có vai trò quan trọng. Đây cũng là nội dung cần sự tham gia của cơ quan quản lý, giới nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp nhằm bảo đảm các cơ chế mới phù hợp với yêu cầu vận hành của ngành.
Cùng với hoàn thiện thể chế, cơ chế tài chính xanh, thị trường carbon và giá năng lượng linh hoạt theo thị trường là những vấn đề cần được trao đổi. Việc kết nối nguồn cung trong nước với nguồn cung quốc tế cũng được đặt ra nhằm nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu năng lượng, đồng thời tăng cường năng lực ứng phó trước biến động của thị trường.
Diễn đàn “Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững” tạo không gian để đại diện cơ quan quản lý, tổ chức, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp trao đổi về các lựa chọn đầu tư, tổ chức chuỗi giá trị và cơ chế thực hiện. Chương trình có sự tham dự của đại diện các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, các chuyên gia và cơ quan báo chí; Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Tổng công ty Khí Việt Nam – CTCP (PV GAS) đồng hành cùng diễn đàn.
Với vai trò là cơ quan báo chí hoạt động trong lĩnh vực kinh tế, Tạp chí Kinh tế Việt Nam – VnEconomy cho biết sẽ tổng hợp các ý kiến tại diễn đàn để chuyển tải tới Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành, góp phần hoàn thiện chính sách năng lượng.
Những nội dung được đặt ra tại chương trình tập trung vào ba yêu cầu gắn bó với nhau: bảo đảm nguồn cung năng lượng, nâng cao giá trị trong toàn chuỗi công nghiệp dầu khí và hoàn thiện các điều kiện thể chế, đầu tư để thích ứng với quá trình chuyển dịch năng lượng. Đây là những vấn đề trọng tâm trong định hướng phát triển ngành dầu khí Việt Nam theo hướng hiệu quả và bền vững.
