Kinh tế xanh và chuyển đổi số: Xu hướng phát triển trong kỷ nguyên mới

Tóm tắt: Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, kinh tế xanh và chuyển đổi số đang trở thành hai xu hướng phát triển nổi bật của thế kỷ XXI. Sự kết hợp giữa tăng trưởng xanh và công nghệ số không chỉ tạo động lực mới cho phát triển kinh tế mà còn góp phần giải quyết các thách thức về môi trường, biến đổi khí hậu và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Bài viết phân tích cơ sở lý luận của kinh tế xanh và chuyển đổi số, làm rõ mối quan hệ tương hỗ giữa hai quá trình này, đồng thời đánh giá cơ hội, thách thức và đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi kép hướng tới phát triển bền vững tại Việt Nam.

Từ khóa: Kinh tế xanh, chuyển đổi số, phát triển bền vững, kinh tế số, tăng trưởng xanh.

Abstract: Green Economy and Digital Transformation: Development Trends in the New Era

In the context of globalization and the Fourth Industrial Revolution, the green economy and digital transformation have emerged as two major development trends of the twenty-first century. The integration of green growth and digital technologies not only creates new economic opportunities but also contributes to addressing environmental challenges, climate change, and resource efficiency. This paper analyzes the theoretical foundations of the green economy and digital transformation, clarifies their interrelationship, and evaluates opportunities and challenges in promoting dual transformation. Based on this analysis, several policy recommendations are proposed to foster sustainable development in Vietnam.

Keywords: Green economy, digital transformation, sustainable development, digital economy, green growth.

1. Đặt vấn đề

Thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những biến đổi sâu sắc về kinh tế, xã hội và môi trường. Biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, ô nhiễm môi trường và những bất ổn toàn cầu đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi mô hình tăng trưởng truyền thống. Song song với đó, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) và điện toán đám mây đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, quản trị và tiêu dùng.

Trong bối cảnh đó, kinh tế xanh và chuyển đổi số được xem là hai động lực chiến lược của phát triển bền vững. Nhiều quốc gia đã coi đây là hướng đi tất yếu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo vệ môi trường và thích ứng với những thay đổi của thời đại. Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số đang được thúc đẩy mạnh mẽ thông qua các chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

2. Cơ sở lý luận về kinh tế xanh và chuyển đổi số

2.1. Khái niệm kinh tế xanh

Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), kinh tế xanh là nền kinh tế mang lại sự cải thiện phúc lợi con người và công bằng xã hội, đồng thời giảm thiểu đáng kể các rủi ro môi trường và suy thoái sinh thái.

Kinh tế xanh hướng tới ba mục tiêu cơ bản: Sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên;  giảm phát thải khí nhà kính; Bảo đảm tăng trưởng kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường và công bằng xã hội. Khác với mô hình tăng trưởng truyền thống dựa trên khai thác tài nguyên và tiêu thụ năng lượng hóa thạch, kinh tế xanh khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo, sản xuất sạch hơn, tiêu dùng bền vững và phát triển kinh tế tuần hoàn.

2.2. Khái niệm chuyển đổi số

Chuyển đổi số là quá trình ứng dụng công nghệ số vào mọi hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp và xã hội nhằm tạo ra những thay đổi căn bản về phương thức hoạt động, nâng cao hiệu quả quản lý, năng suất lao động và chất lượng dịch vụ.

Chuyển đổi số không chỉ đơn thuần là số hóa dữ liệu mà còn bao gồm việc tái cấu trúc quy trình, đổi mới mô hình kinh doanh và hình thành các hệ sinh thái số dựa trên dữ liệu. Các công nghệ cốt lõi của chuyển đổi số gồm: Trí tuệ nhân tạo (AI); Internet vạn vật (IoT); Dữ liệu lớn (Big Data); Điện toán đám mây (Cloud Computing); Blockchain; Công nghệ 5G.

2.3. Mối quan hệ giữa kinh tế xanh và chuyển đổi số

Trong những năm gần đây, khái niệm “chuyển đổi kép” (Dual Transformation) ngày càng được nhắc đến nhiều, phản ánh sự kết hợp giữa chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Công nghệ số trở thành công cụ quan trọng giúp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phát thải và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế xanh. Ngược lại, các mục tiêu phát triển xanh định hướng cho việc ứng dụng công nghệ số theo hướng bền vững và thân thiện với môi trường.

3. Vai trò của kinh tế xanh và chuyển đổi số trong kỷ nguyên mới

3.1. Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững

Kinh tế xanh và chuyển đổi số tạo ra động lực tăng trưởng mới dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thay vì phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, các nền kinh tế hiện đại ngày càng dựa vào dữ liệu, công nghệ cao và các mô hình sản xuất thông minh.

Nhiều nghiên cứu cho thấy chuyển đổi số giúp nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, mở rộng thị trường và tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Đồng thời, các ngành công nghiệp xanh, năng lượng tái tạo và dịch vụ môi trường cũng tạo ra nguồn việc làm mới và giá trị gia tăng cao.

3.2. Góp phần bảo vệ môi trường

Một trong những lợi ích nổi bật của chuyển đổi số là khả năng hỗ trợ quản lý tài nguyên và giám sát môi trường theo thời gian thực. Các công nghệ IoT và AI có thể: Theo dõi chất lượng không khí; Giám sát nguồn nước; Quản lý năng lượng thông minh; Dự báo thiên tai và biến đổi khí hậu. Nhiều nghiên cứu cho thấy ứng dụng công nghệ số có khả năng giảm lượng phát thải CO₂ cao hơn nhiều lần so với lượng phát thải phát sinh từ chính ngành công nghệ thông tin.

3.3. Thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Kinh tế xanh đòi hỏi những giải pháp công nghệ mới trong sản xuất, tiêu dùng và quản lý tài nguyên. Chuyển đổi số chính là nền tảng để hình thành các mô hình kinh doanh sáng tạo như: Nhà máy thông minh; Nông nghiệp chính xác; Giao thông thông minh; Thành phố thông minh; Chuỗi cung ứng xanh. Sự kết hợp giữa công nghệ số và đổi mới sáng tạo xanh giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa.

3.4. Nâng cao chất lượng cuộc sống

Kinh tế xanh và chuyển đổi số không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân thông qua: Môi trường sống trong lành hơn; Dịch vụ công trực tuyến thuận tiện; Hệ thống y tế và giáo dục thông minh; Tiếp cận thông tin nhanh chóng và minh bạch.

4. Thực trạng phát triển kinh tế xanh và chuyển đổi số tại Việt Nam

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong cả hai lĩnh vực. Về chuyển đổi số, kinh tế số Việt Nam liên tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Tỷ trọng kinh tế số trong GDP ngày càng gia tăng và đang trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế.

Về tăng trưởng xanh, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách nhằm thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, tín dụng xanh, sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn. Quy mô tín dụng xanh liên tục tăng, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào các dự án thân thiện với môi trường. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã triển khai hệ thống quản lý năng lượng thông minh, ứng dụng AI và IoT trong giám sát tiêu thụ điện năng, giảm phát thải carbon và thực hiện các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị).

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi kép vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như: Thiếu nguồn vốn xanh; Hạn chế về nhân lực số chất lượng cao; Chênh lệch trình độ công nghệ giữa các doanh nghiệp; Thiếu đồng bộ về dữ liệu và tiêu chuẩn môi trường; Hạ tầng số chưa phát triển đồng đều giữa các vùng miền.

5. Cơ hội và thách thức trong quá trình chuyển đổi kép

5.1. Cơ hội

Thứ nhất, xu hướng toàn cầu về phát triển bền vững tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xanh toàn cầu.

Thứ hai, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số giúp giảm chi phí triển khai các giải pháp xanh trong nhiều lĩnh vực.

Thứ ba, các cam kết quốc tế về giảm phát thải và trung hòa carbon mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn xanh từ các tổ chức tài chính quốc tế.

Thứ tư, dân số trẻ và khả năng tiếp cận công nghệ cao là lợi thế quan trọng của Việt Nam trong quá trình chuyển đổi số.

5.2. Thách thức

Bên cạnh cơ hội, quá trình chuyển đổi kép cũng đặt ra nhiều thách thức. Một là, chi phí đầu tư cho công nghệ xanh và hạ tầng số còn lớn. Hai là, nguy cơ gia tăng rác thải điện tử và tiêu thụ năng lượng từ các hệ thống số nếu không được quản lý hiệu quả. Ba là, thiếu hụt nguồn nhân lực có khả năng kết hợp giữa kỹ năng số và kiến thức phát triển bền vững. Bốn là, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa đủ nguồn lực để thực hiện đồng thời chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

6. Một số giải pháp thúc đẩy kinh tế xanh và chuyển đổi số

Để phát huy hiệu quả của quá trình chuyển đổi kép, cần tập trung vào một số giải pháp chủ yếu sau:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế xanh và chuyển đổi số theo hướng đồng bộ, minh bạch và nhất quán.

Thứ hai, phát triển hạ tầng số hiện đại, đồng thời đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng xanh và năng lượng tái tạo.

Thứ ba, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nghiên cứu khoa học, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng các công nghệ số phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.

Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số và kinh tế xanh.

Thứ năm, mở rộng hợp tác quốc tế nhằm thu hút vốn đầu tư xanh, chuyển giao công nghệ và chia sẻ kinh nghiệm quản trị hiện đại.

Thứ sáu, xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về môi trường, phát thải carbon và tài nguyên thiên nhiên để phục vụ công tác quản lý và hoạch định chính sách.

7. Kết luận

Kinh tế xanh và chuyển đổi số là hai xu hướng phát triển tất yếu trong kỷ nguyên mới. Sự kết hợp giữa hai quá trình này không chỉ tạo ra động lực tăng trưởng mới mà còn góp phần giải quyết những thách thức về môi trường và phát triển bền vững. Đối với Việt Nam, chuyển đổi kép là cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, xây dựng nền kinh tế hiện đại, hiệu quả và thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, các tổ chức khoa học và toàn xã hội nhằm tạo dựng hệ sinh thái phát triển xanh và số hóa toàn diện./.

Tài liệu tham khảo:

Bộ Thông tin và Truyền thông (2024), Báo cáo chuyển đổi số quốc gia.

Chính phủ Việt Nam (2021), Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050.

UNEP (2011), Towards a Green Economy: Pathways to Sustainable Development and Poverty Eradication.

World Bank (2022), Green, Resilient and Inclusive Development Report.

Nguyễn Thị Thu Hà, Nguyễn Quỳnh Diệp, Nguyễn Thanh Hải (2026), “Kinh tế xanh và phát triển bền vững ở Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số”.

Nguyễn Thị Bích Loan, Vũ Thị Thúy Hằng (2024), “Digital Transformation and Sustainable Development in Vietnam: Current Situation, Solutions and Expected Efficiency”.

Trần Trung (2026), “Kinh tế số và kinh tế xanh: Chuyển đổi kép thúc đẩy phát triển bền vững tại Việt Nam”.

Chen Hanqin (2025), How Digital Transformation Impacts Corporate Green Innovation?

Chenglin Qing & Shanyue Jin (2023), Does ESG and Digital Transformation Affect Corporate Sustainability?

Bộ Khoa học và Công nghệ (2025), “Kinh tế số và đô thị thông minh tạo lực mới cho chuyển đổi số Việt Nam”.