Việc hình thành và vận hành thị trường carbon đang mở ra một không gian phát triển mới cho nền kinh tế Việt Nam, không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính mà còn tạo ra cơ hội huy động nguồn lực tài chính quy mô lớn phục vụ chuyển đổi xanh. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe trên toàn cầu, đây được xem là công cụ chính sách mang tính chiến lược, giúp Việt Nam thích ứng với xu thế phát triển bền vững.
Nền tảng cho thị trường này đã dần được thiết lập thông qua hệ thống pháp lý ngày càng hoàn thiện. Điểm nhấn quan trọng là Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, lần đầu tiên đưa cơ chế thị trường carbon vào khung pháp luật, bao gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon và sàn giao dịch carbon quốc gia. Tiếp đó, Nghị định số 119/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 06/2022/NĐ-CP đã cụ thể hóa các quy định về giảm nhẹ phát thải và bảo vệ tầng ô-dôn.
Bước tiến mới được ghi nhận khi Quyết định số 232/QĐ-TTg ngày 24/1/2025 phê duyệt Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam, tạo định hướng tổng thể cho giai đoạn triển khai. Đặc biệt, Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ban hành ngày 19/1/2026 đã thiết lập đầy đủ khung pháp lý cho sàn giao dịch carbon trong nước, bao gồm các hoạt động đăng ký, cấp mã, lưu ký, chuyển nhượng, thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon, cùng với cơ chế quản lý, báo cáo và công bố thông tin.
Song song với việc hoàn thiện thể chế, Chính phủ cũng từng bước triển khai phân bổ hạn ngạch phát thải. Theo Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026, tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho năm 2025 đạt 243.082.392 tấn CO2 tương đương và năm 2026 là 268.391.454 tấn CO2 tương đương, áp dụng cho 34 nhà máy nhiệt điện, 25 cơ sở sản xuất sắt thép và 51 cơ sở xi măng. Đây là những lĩnh vực phát thải lớn, đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát khí nhà kính.
Những bước đi này cho thấy Việt Nam đang từng bước xây dựng nền móng vững chắc cho thị trường carbon nội địa, với kỳ vọng sàn giao dịch tín chỉ carbon sẽ chính thức vận hành từ năm 2029. Các chuyên gia đánh giá, đây không chỉ là công cụ quản lý môi trường mà còn là giải pháp tài chính hiệu quả để thực hiện các cam kết quốc tế, đặc biệt là mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Trong thực tế, áp lực giảm phát thải đang đặt ra thách thức không nhỏ đối với doanh nghiệp, nhất là trong các ngành phát thải cao. Không phải mọi giải pháp công nghệ đều có thể triển khai ngay do hạn chế về vốn và thời gian. Chính vì vậy, thị trường carbon được kỳ vọng sẽ mang lại cơ chế linh hoạt hơn, cho phép doanh nghiệp lựa chọn phương án tối ưu về chi phí khi thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải.
Theo các chuyên gia, khi được vận hành hiệu quả, thị trường carbon không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ mà còn tạo động lực đầu tư vào công nghệ sạch. Ước tính từ nghiên cứu của GreenCIC trong khuôn khổ hỗ trợ kỹ thuật của Chương trình Đối tác Chuyển đổi Năng lượng cho thấy, cơ chế này có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm từ 400 đến 800 triệu USD chi phí tuân thủ, qua đó tái đầu tư cho các giải pháp giảm phát thải.
Không dừng lại ở thị trường trong nước, cơ hội còn mở rộng ra phạm vi quốc tế. Nếu tham gia hiệu quả vào thị trường carbon toàn cầu, Việt Nam có thể thu hút từ 500 triệu đến 2 tỷ USD từ các nguồn tài chính khí hậu và chuyển đổi xanh. Đây là nguồn lực quan trọng giúp thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh.
Ở góc độ chính sách, nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội cũng khẳng định phát triển thị trường carbon là một trong những công cụ then chốt để vừa bảo vệ môi trường, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Cơ chế giao dịch tín chỉ carbon không chỉ khuyến khích giảm phát thải mà còn tạo ra dòng tài chính mới phục vụ tái đầu tư cho các hoạt động xanh.
Đáng chú ý, theo Ngân hàng Thế giới, quy mô thị trường carbon toàn cầu có thể đạt tới 250 tỷ USD vào năm 2030. Con số này cho thấy tiềm năng rất lớn nếu Việt Nam tận dụng tốt cơ hội, không chỉ để giảm phát thải mà còn tạo nguồn thu bền vững, cải thiện sinh kế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Trong bối cảnh “luật chơi” xanh đang định hình lại thương mại toàn cầu, việc chủ động xây dựng và vận hành thị trường carbon sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam không chỉ đáp ứng yêu cầu tuân thủ mà còn vươn lên trong chuỗi giá trị mới. Đây chính là bước đi quan trọng để kết nối mục tiêu môi trường với tăng trưởng kinh tế, hướng tới phát triển bền vững trong dài hạn.
