Việc quản lý hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon tại Việt Nam chính thức được đưa về một đầu mối thống nhất khi Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Thông tư số 11/2026/TT-BNNMT, quy định cụ thể cơ chế vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia. Theo đó, toàn bộ dữ liệu liên quan đến phân bổ, sở hữu, giao dịch và tuân thủ nghĩa vụ phát thải sẽ được ghi nhận tập trung trên nền tảng này, thay vì phân tán ở nhiều kênh như trước.
Thông tư áp dụng đối với các đơn vị trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các sở giao dịch chứng khoán, cùng các cơ quan, tổ chức có cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính hoặc có chương trình tham gia cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon. Điểm đáng chú ý là mỗi cơ quan, tổ chức chỉ được cấp duy nhất một tài khoản đăng ký trên hệ thống, kể cả trong trường hợp có nhiều cơ sở trực thuộc nằm trong danh mục được phân bổ hạn ngạch. Tài khoản này được sử dụng để quản lý, theo dõi và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tuân thủ phát thải của từng cơ sở thành viên.
Mã định danh tài khoản được gắn trực tiếp với mã số thuế của đơn vị, bảo đảm tính đồng nhất và minh bạch trong quản lý. Để duy trì kết nối vận hành thông suốt, chủ tài khoản phải đăng ký và duy trì tối thiểu hai cá nhân làm đầu mối liên hệ chính thức với Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông qua hệ thống. Mọi yêu cầu nghiệp vụ phát sinh từ tài khoản đều phải xác thực qua nền tảng định danh và xác thực điện tử của Cổng Dịch vụ công quốc gia; sau khi hoàn tất xác thực, giao dịch có giá trị pháp lý tương đương văn bản mang chữ ký của người đại diện hợp pháp.
Hệ thống đăng ký quốc gia không chỉ lưu trữ danh sách chủ sở hữu mà còn ghi nhận đầy đủ số lượng, mã trong nước, số sê-ri, trạng thái và lịch sử giao dịch của từng hạn ngạch phát thải hoặc tín chỉ carbon. Đồng thời, nền tảng này được kết nối với hệ thống giao dịch carbon và hệ thống lưu ký, thanh toán giao dịch carbon, hình thành chuỗi quản lý khép kín từ đăng ký đến chuyển nhượng.
Theo quy định mới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan duy nhất có thẩm quyền cấp và quản lý mã trong nước cũng như số sê-ri cho hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Mỗi mã trong nước dùng để định danh duy nhất một hạn ngạch hoặc tín chỉ trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam, được lưu trữ dưới dạng dữ liệu điện tử và không tái cấp sau khi đã hủy. Cấu trúc mã được quy định rõ: mã của hạn ngạch phát thải gồm 6 ký tự, trong khi mã của tín chỉ carbon gồm 9 ký tự.
Dải số sê-ri của hạn ngạch phát thải khí nhà kính được cấu thành từ mã trong nước kèm theo 10 chữ số, tương ứng số thứ tự của từng đơn vị trong tổng lượng hạn ngạch được phân bổ theo từng giai đoạn. Với tín chỉ carbon đủ điều kiện trao đổi trên sàn giao dịch carbon, dải sê-ri cũng bao gồm mã trong nước và chuỗi 10 chữ số thể hiện số thứ tự của từng đơn vị tín chỉ trong tổng số tín chỉ được cấp cho một chương trình hoặc dự án. Cách thiết kế này nhằm đảm bảo khả năng truy vết đến từng đơn vị phát thải hoặc tín chỉ cụ thể.
Các cơ sở được phép thực hiện chuyển nhượng, vay mượn và sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ phát thải theo quy định pháp luật. Thông tư đồng thời đặt ra các nguyên tắc xử lý trong trường hợp thu hồi, hủy đăng ký hoặc không hoàn thành nghĩa vụ tuân thủ, qua đó siết chặt kỷ luật thị trường carbon.
Về cơ chế phối hợp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ làm việc cùng Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội nhằm bảo đảm tính minh bạch và an toàn thông tin. Dữ liệu do Bộ quản lý trên Hệ thống đăng ký quốc gia được xác định là dữ liệu gốc để các bên đối chiếu, hiệu chỉnh khi phát sinh sai lệch, ngoại trừ các thông tin liên quan trực tiếp đến lưu ký, giao dịch và thanh toán.
Hoạt động trao đổi dữ liệu giữa các hệ thống được ưu tiên thực hiện qua kênh truyền dẫn riêng, an toàn hoặc thông qua các giao diện lập trình ứng dụng được mã hóa. Việc đối soát chi tiết giao dịch, số dư sở hữu và thông tin tài khoản lưu ký được tiến hành định kỳ vào cuối mỗi ngày làm việc. Nếu phát hiện sai lệch, các bên liên quan sẽ phối hợp xác định nguyên nhân và áp dụng biện pháp khắc phục kịp thời.
Cùng với yêu cầu tuân thủ quy định về bảo vệ bí mật nhà nước và an toàn thông tin mạng, Thông tư 11/2026/TT-BNNMT được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật cho thị trường carbon trong nước vận hành minh bạch, đồng bộ và có khả năng kiểm soát rủi ro, đáp ứng lộ trình giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam trong giai đoạn tới.
