Thanh Hóa: Kết nối nguồn lực chăm sóc sức khỏe cộng đồng

Đưa kiến thức sức khỏe về tận cơ sở

Sáng 7/11, tại hội trường UBND xã Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Chi hội Truyền thông Sức khỏe Mộc Xanh Việt Thanh Hóa chính thức ra mắt. Cùng với sự kiện này, Hệ sinh thái Mộc Xanh Việt cũng được giới thiệu, với sự tham dự của đại diện Hội Giáo dục Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng Việt Nam, lãnh đạo địa phương, các tổ chức đoàn thể, doanh nghiệp và đơn vị nghiên cứu.

Chăm sóc sức khỏe từ sớm, phòng bệnh trước khi phải điều trị là điều ngành y tế đã nhiều lần khuyến cáo. Tuy nhiên, để kiến thức ấy đi vào đời sống không đơn giản chỉ bằng những thông điệp tuyên truyền. Ở nhiều khu vực nông thôn, người dân vẫn có thói quen khi cơ thể xuất hiện dấu hiệu bất thường mới tìm đến cơ sở y tế; việc duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, vận động thường xuyên hay chủ động kiểm tra sức khỏe chưa thực sự trở thành nếp sinh hoạt phổ biến.

Bởi vậy, đưa kiến thức y tế đến gần từng gia đình, từng nhóm dân cư là một trong những yêu cầu đặt ra đối với công tác truyền thông sức khỏe. Đây cũng là hướng hoạt động mà Chi hội Truyền thông Sức khỏe Mộc Xanh Việt Thanh Hóa hướng tới.

Tại buổi lễ, bà Nguyễn Thị Hay, Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Chánh Văn phòng Hội Giáo dục Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng Việt Nam, công bố các quyết định thành lập Chi hội và nhân sự. Đại diện lãnh đạo Hội trao quyết định, tặng hoa chúc mừng Ban Chấp hành. Ông Phạm Công Bổng, Ủy viên Ban Thường vụ, Chánh Văn phòng, Trưởng ban Tổ chức Hội, phát biểu chỉ đạo và giao nhiệm vụ cho Chi hội.

Thay mặt Ban Chấp hành, ông Lê Đình Hợp phát biểu nhận nhiệm vụ, cảm ơn sự quan tâm của lãnh đạo Hội và các đại biểu; đồng thời thể hiện quyết tâm xây dựng Chi hội hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích, chú trọng kết nối các nguồn lực và triển khai những hoạt động thiết thực vì sức khỏe cộng đồng tại địa phương.

Một trong những thuận lợi khi tổ chức hoạt động ở cơ sở là sự hiện diện của các hội, đoàn thể có mạng lưới hội viên rộng. Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên có điều kiện tiếp cận từng nhóm dân cư, nắm bắt những vấn đề phát sinh trong đời sống hằng ngày. Nếu được phối hợp với đội ngũ chuyên môn, đây có thể là kênh đưa kiến thức về dinh dưỡng, vệ sinh môi trường, phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe đến người dân một cách gần gũi hơn.

Tuy nhiên, truyền thông sức khỏe không thể chỉ dừng ở việc phổ biến thông tin. Điều quan trọng là nội dung phải chính xác, dễ hiểu và có khả năng áp dụng. Những vấn đề liên quan đến bệnh lý, sử dụng thuốc, dược liệu hay phương pháp điều trị cần được hướng dẫn bởi người có chuyên môn, tránh để thông tin truyền miệng hoặc những lời quảng cáo thiếu căn cứ ảnh hưởng đến lựa chọn chăm sóc sức khỏe của người dân.

Với Chi hội mới thành lập, việc xây dựng mạng lưới hoạt động, lựa chọn nội dung truyền thông và duy trì sự phối hợp với ngành y tế địa phương sẽ là những công việc cần triển khai trong thời gian tới.

Dược liệu bản địa và bài toán sinh kế

Cùng với hoạt động truyền thông, Hệ sinh thái Mộc Xanh Việt được giới thiệu tại chương trình với ba giá trị cốt lõi: Thảo dược Việt – Tri thức Việt – Cộng đồng Việt. Định hướng này đặt việc khai thác nguồn dược liệu trong mối liên hệ với nghiên cứu khoa học, sản xuất và tạo sinh kế cho người dân.

Việt Nam có nguồn cây thuốc phong phú, gắn với điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm sử dụng của nhiều cộng đồng. Ở Thanh Hóa, địa bàn miền núi với hệ sinh thái đa dạng cũng có tiềm năng phát triển nhiều loại cây dược liệu. Dẫu vậy, tiềm năng chỉ có thể trở thành giá trị kinh tế khi được tổ chức sản xuất bài bản. Từ lựa chọn giống, quy trình canh tác, thu hái đến sơ chế, bảo quản và tiêu thụ đều cần có tiêu chuẩn cụ thể.

Thực tế cho thấy, nếu thiếu đầu ra ổn định, người trồng khó duy trì vùng nguyên liệu; nếu thiếu quy trình kiểm soát chất lượng, sản phẩm khó tạo được niềm tin trên thị trường. Vì thế, phát triển dược liệu không đơn thuần là vận động người dân trồng thêm cây thuốc, mà cần hình thành mối liên kết giữa nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và người sản xuất.

Tại chương trình, Thạc sĩ Lê Thị Ngọc Bích, Chủ tịch sáng lập Hệ sinh thái Mộc Xanh Việt, giới thiệu định hướng kết nối các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp và cộng đồng. Mô hình xác định đào tạo là nền tảng, truyền thông là cầu nối, hướng tới phát huy giá trị tài nguyên bản địa và tạo cơ hội khởi nghiệp cho các thành viên. Mục tiêu được đặt ra là xây dựng sinh kế bền vững cho một triệu thành viên.

Đây là mục tiêu có quy mô lớn, đòi hỏi cách thức tổ chức và lộ trình thực hiện rõ ràng. Người dân tham gia cần được hỗ trợ kiến thức, kỹ thuật và có cơ hội tiếp cận thị trường; doanh nghiệp phải có phương án thu mua, chế biến, phân phối; còn các đơn vị chuyên môn cần tham gia kiểm soát chất lượng sản phẩm. Nếu thiếu một trong những mắt xích này, việc phát triển vùng dược liệu rất dễ rơi vào tình trạng sản xuất tự phát, đầu ra bấp bênh.

Một nội dung đáng chú ý tại buổi lễ là sự đồng hành của Viện Nghiên cứu các bài thuốc dân gian Việt Nam, do Thiếu tướng, Tiến sĩ, Thầy thuốc Nhân dân Đỗ Thế Lộc làm Viện trưởng. Ông Đỗ Thế Lộc tham dự và chia sẻ về định hướng hợp tác giữa viện với Hệ sinh thái Mộc Xanh Việt.

Sự tham gia của đơn vị nghiên cứu đặt ra kỳ vọng kết nối kinh nghiệm sử dụng cây thuốc trong dân gian với phương pháp nghiên cứu hiện đại. Tuy nhiên, để một bài thuốc hay sản phẩm từ dược liệu được đưa vào sử dụng rộng rãi, cần có quy trình đánh giá, kiểm nghiệm và chứng minh về chất lượng, độ an toàn, công dụng theo quy định. Tri thức dân gian là nguồn tư liệu đáng quý, nhưng không thể thay thế các bằng chứng khoa học trong việc xác định hiệu quả điều trị.

Ở góc độ phát triển kinh tế, hướng liên kết này có thể mở thêm cơ hội cho người dân tham gia chuỗi sản xuất dược liệu, nhất là tại những địa bàn có điều kiện tự nhiên phù hợp. Khi được tổ chức tốt, hoạt động trồng, chăm sóc, thu hái và sơ chế cây thuốc có thể tạo thêm việc làm, tận dụng đất đai và nâng giá trị sản xuất nông nghiệp. Đây cũng là cách tiếp cận gắn bảo tồn nguồn tài nguyên bản địa với phát triển sinh kế, thay vì khai thác ngắn hạn.

Dẫu vậy, từ định hướng đến hiệu quả thực tế vẫn còn một khoảng cách. Mô hình cần chứng minh khả năng vận hành bằng những hoạt động cụ thể, những vùng nguyên liệu có địa chỉ, sản phẩm đạt yêu cầu chất lượng và thị trường tiêu thụ ổn định. Đối với hoạt động truyền thông sức khỏe, kết quả cũng cần được thể hiện qua mức độ tham gia của người dân và những thay đổi trong nhận thức, thói quen phòng bệnh.

Việc ra mắt Chi hội Truyền thông Sức khỏe Mộc Xanh Việt Thanh Hóa và Hệ sinh thái Mộc Xanh Việt tại Triệu Sơn mới là bước khởi đầu. Để hướng đi này có chỗ đứng trong đời sống, điều cần thiết là đưa các kế hoạch vào thực tiễn, bắt đầu từ những hoạt động vừa sức, phù hợp với nhu cầu của từng địa bàn. Khi người dân được tiếp cận kiến thức chăm sóc sức khỏe đáng tin cậy, đồng thời có thêm cơ hội tham gia sản xuất và tạo thu nhập từ nguồn lực bản địa, mục tiêu phát triển cộng đồng mới có cơ sở để trở thành kết quả cụ thể.