Gần 93% diện tích rừng tự nhiên tham gia cơ chế chi trả
Là địa phương có diện tích rừng lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ, Thanh Hóa đang sở hữu khoảng 647.000ha rừng, với độ che phủ đạt 53,91%, cao hơn bình quân cả nước khoảng 11%. Trong đó, hơn 393.000ha là rừng tự nhiên - nguồn tài nguyên có vai trò đặc biệt quan trọng trong hấp thụ và lưu giữ carbon.
Những năm gần đây, cùng với xu hướng phát triển kinh tế xanh trên thế giới, giá trị của rừng không chỉ được nhìn nhận ở khía cạnh bảo tồn đa dạng sinh học hay phòng hộ môi trường mà còn ở khả năng tạo ra tín chỉ carbon - một loại "tài sản xanh" ngày càng được nhiều quốc gia và doanh nghiệp quan tâm.
Thực hiện Nghị định số 107/2022/NĐ-CP của Chính phủ về thí điểm chuyển nhượng kết quả giảm phát thải và quản lý tài chính từ Thỏa thuận ERPA, Thanh Hóa đã nhanh chóng xây dựng các kế hoạch triển khai, rà soát diện tích rừng tham gia và xác định các đối tượng được hưởng lợi từ nguồn thu carbon rừng.
Kết quả rà soát cho thấy, toàn tỉnh có 393.361ha rừng tự nhiên thuộc phạm vi thực hiện chương trình. Trong đó, 365.758ha đủ điều kiện tham gia chi trả, tương đương gần 93% diện tích rừng tự nhiên toàn tỉnh.
Điều đáng chú ý là cơ chế này đã mở rộng đối tượng thụ hưởng đến tận cơ sở. Hơn 25.000 hộ gia đình, cá nhân; 264 cộng đồng dân cư; hàng chục tổ chức và chính quyền địa phương đang trực tiếp quản lý rừng đều được xác định là đối tượng hưởng lợi từ kết quả giảm phát thải.
Theo đánh giá của ngành nông nghiệp, việc triển khai ERPA đã tạo thêm nguồn lực cho công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng; đồng thời góp phần nâng cao nhận thức của người dân về giá trị kinh tế của tài nguyên rừng. Nếu trước đây việc bảo vệ rừng chủ yếu dựa vào trách nhiệm và các nguồn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước thì nay người dân đã bắt đầu nhìn thấy lợi ích kinh tế trực tiếp từ việc giữ rừng.
Nguồn kinh phí từ ERPA được sử dụng để hỗ trợ tuần tra, bảo vệ rừng, thực hiện các giải pháp lâm sinh, nâng cao năng lực quản lý và từng bước cải thiện sinh kế cho người dân miền núi. Nhiều địa phương đã chủ động lồng ghép nguồn lực này với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn.
Sau 3 năm thực hiện, chương trình đã góp phần huy động thêm nguồn lực xã hội cho lĩnh vực lâm nghiệp, tạo động lực mới cho công tác bảo vệ rừng và giảm áp lực lên ngân sách nhà nước.
Chuẩn bị cho giai đoạn hậu thí điểm
Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình triển khai ERPA tại Thanh Hóa cũng cho thấy nhiều vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ nếu muốn phát triển thị trường carbon rừng một cách bền vững.
Hiện nay, toàn tỉnh vẫn còn hơn 27.600ha rừng tự nhiên chưa đủ điều kiện để tham gia cơ chế chi trả. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những vướng mắc liên quan đến ranh giới quản lý, hồ sơ pháp lý, xác định chủ rừng hoặc các trường hợp chuyển nhượng chưa hoàn thiện thủ tục theo quy định.
Đây được xem là một trong những thách thức lớn đối với quá trình mở rộng cơ chế chi trả carbon rừng trong thời gian tới. Bởi để thị trường carbon vận hành hiệu quả, yếu tố tiên quyết là phải xác định rõ quyền quản lý, quyền hưởng lợi và trách nhiệm của các bên liên quan đối với tài nguyên rừng.
Ngoài ra, việc thực hiện cơ chế thí điểm trong thời gian ngắn cũng đặt ra không ít khó khăn cho các địa phương. Một số quy định mới liên quan đến quản lý tài chính, xác định đối tượng hưởng lợi và quy trình giải ngân cần thêm thời gian để hoàn thiện trong thực tiễn.
Tuy vậy, những kết quả đạt được từ chương trình ERPA đã tạo nền tảng quan trọng để Thanh Hóa chuẩn bị cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Địa phương được đánh giá là có lợi thế lớn về diện tích rừng, khả năng hấp thụ carbon cũng như kinh nghiệm tổ chức thực hiện chính sách ở cơ sở.
Theo các chuyên gia lâm nghiệp, khi Việt Nam từng bước hình thành và vận hành thị trường carbon trong nước theo lộ trình của Chính phủ, những địa phương có tiềm năng lớn về tài nguyên rừng như Thanh Hóa sẽ có nhiều cơ hội tham gia sâu hơn vào thị trường này.
Từ thực tiễn triển khai, tỉnh Thanh Hóa kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm hoàn thiện các quy định liên quan đến dịch vụ môi trường rừng đối với hoạt động hấp thụ và lưu giữ carbon; đồng thời nghiên cứu các cơ chế phù hợp để tiếp tục phát huy hiệu quả nguồn lực từ kết quả giảm phát thải khí nhà kính.
Không chỉ dừng lại ở những khoản chi trả trong giai đoạn thí điểm, mục tiêu lớn hơn mà Thanh Hóa hướng tới là xây dựng nền lâm nghiệp hiện đại, bền vững, trong đó giá trị carbon rừng trở thành một nguồn lực kinh tế mới. Khi đó, mỗi cánh rừng không chỉ là "lá phổi xanh" bảo vệ môi trường mà còn góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy tăng trưởng xanh ở địa phương.
Sau 3 năm thí điểm, ERPA đã để lại nhiều kinh nghiệm thực tiễn quý giá. Đây sẽ là tiền đề quan trọng để Thanh Hóa tiếp tục khai thác hiệu quả tiềm năng carbon rừng, đóng góp vào mục tiêu phát thải ròng bằng "0" của Việt Nam, đồng thời mở ra hướng phát triển mới cho ngành lâm nghiệp trong những năm tới.
