Hàng loạt thị trường đồng loạt siết tiêu chuẩn đối với nông sản nhập khẩu
Xu hướng gia tăng các rào cản kỹ thuật trong thương mại nông sản đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu. Nếu trước đây các quy định thường được điều chỉnh riêng lẻ thì nay nhiều nền kinh tế lớn cùng lúc cập nhật các tiêu chuẩn mới liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kiểm dịch động thực vật, truy xuất nguồn gốc và công nghệ sản xuất thực phẩm. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt Nam không chỉ phải đáp ứng các yêu cầu hiện hành mà còn phải liên tục theo dõi những thay đổi để kịp thời thích ứng.
Theo Văn phòng SPS Việt Nam, chỉ trong nửa đầu tháng 7/2026, các thành viên WTO đã ban hành 51 thông báo mới về các biện pháp an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS). Trước đó, trong nửa cuối tháng 4/2026 cũng có thêm 41 thông báo SPS được công bố, nhiều nội dung tác động trực tiếp đến các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như sầu riêng, lúa gạo, thủy sản, rau quả và gia vị.
Trong số các quy định mới, vấn đề dư lượng thuốc bảo vệ thực vật tiếp tục là nội dung được nhiều quốc gia điều chỉnh nhất. Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét hạ mức dư lượng tối đa của hoạt chất diazinon xuống gần ngưỡng giới hạn định lượng đối với nhiều loại nông sản như dứa, ớt chuông, hành tây, ngô ngọt, nghệ, cải thảo, su hào cùng một số sản phẩm có nguồn gốc động vật. Nếu quy định được thông qua, doanh nghiệp sẽ có khoảng sáu tháng để hoàn thiện quy trình sản xuất trước khi chính thức áp dụng.
Không chỉ EU, Hàn Quốc cũng sửa đổi mức dư lượng tối đa đối với 106 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật, trong khi Canada tiếp tục cập nhật giới hạn dư lượng trên nhiều nhóm nông sản và thực phẩm. Hoa Kỳ điều chỉnh mức dư lượng đối với nhiều mặt hàng như gạo, ngô, đậu và trái cây nhiệt đới; riêng hoạt chất methoxyfenozide trên nhóm lúa gạo 15-22F được quy định ở mức 30 ppm. Đài Loan (Trung Quốc) cũng đồng thời sửa đổi 186 tổ hợp hoạt chất và nông sản liên quan đến 39 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật.
Đáng chú ý, Ukraine đã đưa sầu riêng tươi và sầu riêng ướp lạnh của Việt Nam vào diện kiểm soát tăng cường về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật theo Quyết định số 3898 có hiệu lực từ ngày 14/4/2026. Quốc gia này sử dụng công nghệ phân tích đa dư lượng GC-MS và LC-MS, cho phép phát hiện tồn dư hóa chất ở ngưỡng rất thấp, qua đó đặt ra yêu cầu cao hơn đối với toàn bộ quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng của doanh nghiệp xuất khẩu.
Doanh nghiệp cần chủ động thích ứng để duy trì lợi thế cạnh tranh
Bên cạnh việc siết chặt các chỉ tiêu về dư lượng hóa chất, nhiều thị trường còn mở rộng phạm vi quản lý sang toàn bộ chuỗi sản xuất thay vì chỉ đánh giá chất lượng sản phẩm cuối cùng. Đây được xem là xu hướng nổi bật của các quy định SPS trong thời gian gần đây.
EU đã ban hành quy định mới đối với thực vật được tạo ra bằng một số kỹ thuật gen mới, đồng thời điều chỉnh quy trình kiểm tra biên giới đối với nhóm thực phẩm hỗn hợp có nguy cơ thấp. Hàn Quốc bổ sung quy định liên quan đến nguyên liệu và thực phẩm được sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy tế bào. Trung Quốc sửa đổi các quy định về kiểm nghiệm và kiểm dịch động vật, yêu cầu rõ hơn về đánh giá rủi ro, đăng ký cơ sở sản xuất nước ngoài cũng như quy trình cách ly. Trong khi đó, Nhật Bản bổ sung bệnh viêm da nổi cục vào danh mục bệnh truyền nhiễm bắt buộc quản lý nhằm tăng cường kiểm soát dịch bệnh trên động vật.
Ở khu vực ASEAN, Thái Lan cũng đang dự thảo tiêu chuẩn GMP đối với sầu riêng đông lạnh, yêu cầu duy trì nhiệt độ âm 18 độ C trong toàn bộ chuỗi bảo quản và tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp trong xây dựng hệ thống an toàn thực phẩm. Những động thái này cho thấy cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia xuất khẩu sẽ không chỉ dựa vào sản lượng hay giá bán mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật.
Theo Văn phòng SPS Việt Nam, gần một nửa số thông báo SPS được WTO công bố trong nửa đầu tháng 7 vẫn đang trong thời gian lấy ý kiến. Đây là cơ hội để doanh nghiệp nghiên cứu các yêu cầu mới, điều chỉnh quy trình sản xuất và chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật trước khi quy định chính thức có hiệu lực.
Theo Văn phòng SPS Việt Nam, việc theo dõi các thông báo SPS cần được xem là một nội dung trong chiến lược quản trị rủi ro của doanh nghiệp, thay vì chỉ là nhiệm vụ của bộ phận xuất khẩu. Trong bối cảnh các thị trường liên tục nâng chuẩn, khả năng cập nhật thông tin, đầu tư vào vùng nguyên liệu, tăng cường truy xuất nguồn gốc và duy trì chất lượng ổn định sẽ là yếu tố quyết định giúp nông sản Việt Nam giữ vững đơn hàng, mở rộng thị phần và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
