Gian nan nghề nuôi cá lồng ở Hải Phòng

​Bài học đắt giá từ "cơn thịnh nộ" của thiên nhiên 

​Theo số liệu từ Chi cục Thủy sản, Chăn nuôi và Thú y Hải Phòng, thành phố hiện có hơn 8.000 lồng nuôi cá trên các tuyến sông, tập trung chủ yếu tại sông Thái Bình và sông Kinh Thầy. Nếu như trước đây, người ta nhắc đến nghề này với những con số doanh thu hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng mỗi vụ, thì nay, không ít người phải thốt lên hai chữ "đánh bạc".

Người nuôi cá giờ đây như những đấu sĩ kiên cường, vừa gồng mình giữ nghề, vừa thắt lòng nhìn khối tài sản bạc tỷ chao đảo theo từng con nước. 

​Cơn bão lịch sử số 3 (Yagi) quét qua các tỉnh miền Bắc nói chung và Hải Phòng nói riêng đã giáng một đòn chí mạng vào sinh kế của người nuôi trồng thủy sản. Hơn 1.500 lồng bè nuôi thủy sản tại khu vực Quảng Ninh - Hải Phòng bị hư hỏng, cuốn trôi. Tại các nhánh sông chảy qua phường Hải Dương, xã Hợp Tiến, sau khi lũ rút, những gì còn lại chỉ là đống lồng bè rách nát, móp méo. 

"Bao nhiêu vốn liếng tích góp, rồi cả tiền vay mượn ngân hàng đều nằm dưới đáy sông. Nhìn cá chết ngạt vì nước đục, lồng bè trôi tuột theo dòng nước xiết mà nước mắt chảy ròng, bất lực hoàn toàn” chị Vũ Thị Nữ, một hộ nuôi cá tại xã Hợp Tiến xót xa nhớ lại.

​Chính vì thiệt hại quá lớn, nhiều hộ gia đình rơi vào cảnh trắng tay, không còn đủ nguồn lực để tái đầu tư. Tại nhiều vùng nuôi dọc sông Thái Bình, số lượng lồng bè hiện tại đã sụt giảm chỉ còn một nửa so với thời hoàng kim. 

Anh Nguyễn Văn Thạo (trú tại xã An Phú) chia sẻ: “Tôi từng là một trong những hộ nuôi cá lồng với quy mô lớn tại địa phương trên dòng sông Kinh Thầy, với nhiều loại cá có giá trị kinh tế cao như cá trắm đen, cá quế, cá dầm xanh…Tuy nhiên, do đặc thù của nghề nuôi cá lồng là luôn phải đối mặt với rủi ro từ thời tiết, không những thế còn phải chịu áp lực nặng nề từ bài toán chi phí chăn nuôi tăng phi mã”.

"Đối với các loại cá có giá trị kinh tế cao như cá chép giòn, cá trắm giòn, cá mú hay cá lăng, thời gian nuôi thường kéo dài từ 1 đến 2 năm. Chu kỳ nuôi càng dài, rủi ro càng lớn. Riêng chi phí thức ăn công nghiệp cho cá mỗi ngày có thể lên tới hàng chục triệu đồng đối với các trang trại quy mô vừa. Đó là chưa kể đến các chi phí phụ trợ như thuê nhân công cắt cỏ, vệ sinh lồng bè và chi phí thuốc phòng bệnh. ​Nghịch lý ở chỗ, trong khi chi phí đầu vào tăng vọt thì giá bán đầu ra lại bấp bênh do tình trạng cung vượt cầu ở một số thời điểm. Do đó, gia đình tôi đã bỏ nghề bám sông này để chuyển đổi sang kinh doanh lĩnh vực khác được 2 năm rồi”, anh Thạo bộc bạch.

​Hiểm họa rình rập trên những "luồng giao thông"

Theo khảo sát của PV Tạp chí doanh nghiệp và Kinh tế xanh tại các vùng nuôi, giá cá chép giòn dao động trong khoảng 80.000 – 120.000 đồng/kg. Với mức giá này, sau khi trừ đi chi phí con giống, thức ăn và tỷ lệ hao hụt do dịch bệnh, lợi nhuận của người dân gần như bằng không, thậm chí chịu lỗ. 

​Nhiều chủ bè rơi vào tình cảnh "tiến thoái lưỡng nan", bởi khi giá thấp không muốn bán, nhưng càng neo cá lại trong lồng thì lượng thức ăn tiêu thụ mỗi ngày càng lớn, nợ nần lại chồng chất.

Ông Trần Đình (SN 1965, một trong những hộ nuôi cá lồng quy mô lớn tại phường Lê Đại Hành) cho hay, gia đình ông đã nuôi cá lồng trên khúc sông Kinh Thầy gần cầu Bình từ năm 2009. Đến nay, toàn bộ lồng cá nuôi trên sông của gia đình ông là gần 60 lồng. Mỗi lồng cá có hàng chục tấn cá các loại như trắm đen, chép, lăng, ngạnh sông… Vì nuôi lâu năm nên trung bình mỗi con cá có trọng lượng từ 4-5kg/con, nhiều con đạt trọng lượng 15 đến 20 kg với cá trắm đen. Năm 2025, gia đình ông bị lũ cuốn trôi 40 lồng cá với giá trị thiệt hại ước tính khoảng 10 tỷ đồng.

Cũng theo ông Đình, làm nghề nuôi cá lồng trên sông như đánh bạc với sóng dữ và thị trường.  Trước đây, ít có người dân giám đầu tư nuôi cá lồng trên sông nên giá cả còn cao. Giờ thì, chỉ với vài chục lồng cá chi phí thức ăn mỗi ngày lên tới hàng chục triệu đồng. Cá phải nuôi gần một năm mới thu hoạch, có loại cá nuôi đến gần 2 năm nhưng với giá bán 80.000 – 120.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí, lợi nhuận gần như không đáng kể.

Mặt khác, theo tìm hiểu của PV, ​một khó khăn mang tính đặc thù khác của nghề nuôi cá lồng bè trên sông tại Hải Phòng chính là an toàn hành lang đường thủy. Do nhiều hộ nuôi có quy mô nhỏ, phát triển tự phát, việc đặt lồng bè đôi khi lấn chiếm vào luồng giao thông của các tàu vận tải lớn. 

​Thực tế đã ghi nhận không ít vụ tai nạn thương tâm và thiệt hại tài sản nghiêm trọng khi tàu chở hàng đâm va vào các cụm lồng bè trên sông Kinh Thầy hay sông Bạch Đằng. 

Những chiếc lồng sắt kiên cố trị giá hàng trăm triệu đồng bị xé toạc chỉ trong vài giây, đẩy người nông dân vào cảnh nợ nần chồng chất chỉ sau một đêm. Bên cạnh đó, tình trạng ô nhiễm nguồn nước cục bộ do mật độ nuôi quá dày và chất thải sinh hoạt từ thượng nguồn đổ về cũng đang khiến dịch bệnh trên cá diễn biến ngày càng phức tạp.

​Tìm lối ra bền vững

​Đứng trước hàng loạt thách thức mang tính sống còn, ngành nông nghiệp Hải Phòng và người nuôi cá đều hiểu rằng không thể tiếp tục duy trì phương thức nuôi cũ. Lối thoát duy nhất là phải thay đổi theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và bền vững.

​Thành phố Hải Phòng đang tích cực triển khai các mô hình trình diễn kỹ thuật tiên tiến. Điển hình như dự án nuôi cá mú trân châu bằng lồng vật liệu HDPE (nhựa chịu lực cao) đạt chứng nhận VietGAP. Khác với lồng gỗ, tre truyền thống dễ bị đánh tan bởi sóng gió, lồng HDPE có khả năng chống chịu bão gió tốt, độ bền lên tới hàng chục năm, đồng thời thân thiện với môi trường. 

​Tuy nhiên, để nhân rộng các mô hình này, người dân vẫn đang rất cần những chiếc "phao cứu sinh" từ cơ chế, chính sách của ban ngành như: ​Quy hoạch ổn định vùng nuôi, phân định rõ ràng hành lang đường thủy và vùng nuôi an toàn để tránh xung đột giao thông và kiểm soát môi trường nước.

Các ngân hàng cần có chính sách khoanh nợ, giãn nợ sau bão và tạo điều kiện cho vay tín dụng ưu đãi để người dân tái thiết sản xuất.

​Xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ, đưa con cá lồng bè vào các hệ thống siêu thị, bếp ăn công nghiệp và hướng tới xuất khẩu, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái nhỏ lẻ.

​Nghề nuôi cá lồng bè tại Hải Phòng đang ở trong giai đoạn "lửa thử vàng". Vượt qua những rạn vỡ sau bão lũ, kiên cường đối mặt với áp lực thị trường, những người nông dân đất Cảng vẫn ngày đêm bám sông, bám biển. 

Nhưng để những lồng bè ấy thực sự mang lại sự trù phú lâu dài, sự nỗ lực đơn độc của người nuôi là chưa đủ, mà rất cần một chiến lược đồng bộ, khoa học từ các cơ quan quản lý để đưa con cá lồng bè Hải Phòng "vượt sóng" vươn xa.