"Chìa khóa" mở ra hướng đi mới, mang lại giá trị kinh tế vượt trội cho người nông dân nơi đây chính là cây thanh long.
Từ trăn trở trên vùng đất khó đến đột phá mang tên “thanh long ruột đỏ”
Xã An Trường được chính thức hình thành trên cơ sở sáp nhập các đơn vị hành chính trước đây bao gồm Xã Bát Trang, Xã Trường Thọ, Xã Trường Thành theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh thành. Kế thừa trọn vẹn các thế mạnh kinh tế - xã hội cốt lõi trực thuộc Huyện An Lão, Hải Phòng cũ.
Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, địa bàn hiện sở hữu diện tích tự nhiên rộng khoảng 72.61 km² với quy mô dân số đạt mốc 45,505 người.
Sở hữu diện tích đất nông nghiệp khá lớn, nhưng phần lớn là đất thịt nặng, pha cát, phân bố ở vùng triều thấp hoặc các khu vực bãi bồi ven sông vốn thường xuyên gặp khó khăn về nguồn nước tưới vào mùa khô và dễ ngập úng vào mùa mưa.
Nhiều năm liền, người dân địa phương chỉ thâm canh cây lúa thuần hoặc trồng một số loại rau màu ngắn ngày. Do năng suất không ổn định, giá cả thị trường lại bấp bênh theo điệp khúc “được mùa mất giá”, thu nhập của người nông dân rất hạn chế. Thanh niên trong xã dần ly hương, tìm đến các khu công nghiệp ở trung tâm thành phố Hải Phòng để làm việc, bỏ lại nhiều diện tích đất canh tác có nguy cơ bị hoang hóa.
Trước thực trạng đó, chính quyền địa phương cùng những người nông dân tâm huyết đã không ngừng trăn trở tìm kiếm một loại cây trồng đột phá, vừa phải thích hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu khắc nghiệt của địa phương, lại vừa phải có thị trường tiêu thụ ổn định và giá trị kinh tế cao.
Sau nhiều đợt tham quan, học tập kinh nghiệm tại các tỉnh bạn và nhận được sự tư vấn từ các chuyên gia nông nghiệp, đặc biệt là từ Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hải Phòng, cây thanh long (đặc biệt là giống thanh long ruột đỏ) đã được lựa chọn để thử nghiệm.
Cây thanh long thuộc họ xương rồng, có khả năng chịu hạn tốt, không kén đất và rất ưa ánh sáng - những đặc tính hoàn toàn phù hợp với các vùng đất bãi, đất gò cao tại An Trường.
Những diện tích thanh long đầu tiên được trồng thử nghiệm tại An Trường nhanh chóng cho thấy sự thích nghi tuyệt vời. Khác với các loại cây ăn quả dài ngày khác phải mất từ 3 đến 5 năm mới cho thu hoạch ổn định, cây thanh long bắt đầu cho bói quả ngay từ năm thứ hai và đạt năng suất đỉnh điểm từ năm thứ ba trở đi.
Không dừng lại ở phương thức canh tác truyền thống, người dân An Trường đã mạnh dạn áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Thay vì dùng cọc bê tông truyền thống nặng nề và chiếm diện tích, nhiều nhà vườn đã chuyển sang mô hình trồng thanh long giàn (kiểu chữ T hoặc giàn vòm). Phương pháp này giúp tối ưu hóa không gian, giúp cây đón được nhiều ánh sáng hơn, từ đó tăng tỷ lệ đậu quả và thuận tiện cho việc chăm sóc, thu hoạch.
Đặc biệt, việc ứng dụng hệ thống tưới nước tiết kiệm (tưới nhỏ giọt và tưới phun sương tự động) kết hợp bón phân qua nước đã giải quyết triệt để bài toán thiếu nhân lực và tiết kiệm đến 40% lượng nước tưới.
Để nâng cao chất lượng trái, các hộ dân tại xã An Trường hướng tới quy trình sản xuất sạch theo tiêu chuẩn VietGAP. Người trồng hạn chế tối đa phân bón hóa học, thay vào đó là sử dụng phân hữu cơ hoai mục, phân vi sinh và các loại chế phẩm sinh học để phòng trừ sâu bệnh. Nhờ vậy, trái thanh long An Trường khi thu hoạch luôn đảm bảo độ an toàn, vỏ quả có màu đỏ rực, tai quả xanh, cứng, thịt quả chắc, có vị ngọt đậm đà đặc trưng khó lẫn.
Ông Lê Hoàng (trú tại thôn Trực Trang, xã An Trường) chia sẻ, cây thanh long tuy dễ trồng nhưng cần tỉ mỉ trong khâu chăm sóc, cắt tỉa. Đặc biệt, thanh long là loại cây trồng chịu hạn, ít sâu bệnh nên quá trình chăm sóc không sử dụng thuốc trừ sâu có nguồn gốc hóa học mà sử dụng các chế phẩm có nguồn gốc sinh học để phòng trừ bệnh. Nhờ có mô hình trồng loài cây này mà địa phương chúng tôi đã có những thay đổi lớn trong canh tác nông nghiệp. Gia đình tôi mới trồng thử nghiệm được hơn 1 năm, mặc dù chưa cho thu hoạch nhưng đến thời điểm hiện tại cây đang sinh trưởng, phát triển tốt và hứa hẹn những mùa vụ đạt năng suất cao.
Còn theo ông Nguyễn Văn Hùng, một trong những hộ tiên phong chuyển đổi 1,5 mẫu đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng thanh long ruột đỏ tại xã An Trường, chia sẻ: "Trước đây làm lúa chỉ đủ ăn, năm nào sâu bệnh hay thiên tai là coi như hòa vốn hoặc lỗ. Từ ngày chuyển sang cây thanh long, thu nhập của gia đình tôi ổn định hẳn. Trừ hết chi phí, mỗi năm gia đình thu về hơn 200 triệu đồng ngon ơ, có tiền nuôi các con ăn học đại học và sửa sang lại nhà cửa khang trang".
Tạo giá trị kinh tế vượt trội
Nhìn nhận được tiềm năng to lớn của loại cây ăn quả này, chính quyền xã An Trường đã và đang phối hợp với các cơ quan quản lý nông nghiệp cấp trên để quy hoạch lại vùng sản xuất tập trung. Xã khuyến khích người dân tích tụ ruộng đất, thành lập các hợp tác xã (HTX) sản xuất và tiêu thụ thanh long để tạo ra khối lượng sản phẩm lớn, đồng đều về chất lượng, từ đó dễ dàng tiếp cận các chuỗi siêu thị lớn và hướng tới xuất khẩu.
Bên cạnh đó, để tránh tình trạng dội chợ khi vào chính vụ (khoảng từ tháng 5 đến tháng 10 âm lịch), các nhà vườn tại An Trường đã áp dụng thành công kỹ thuật thắp đèn bạt nấm vào mùa đông để kích thích thanh long ra hoa trái vụ. Thanh long trái vụ tuy sản lượng thấp hơn chính vụ một chút nhưng bù lại giá bán thường cao gấp đôi, giúp người nông dân có nguồn thu nhập đều đặn quanh năm.
Đồng thời, địa phương cũng đang tích cực xây dựng thương hiệu "Thanh long An Trường" gắn liền với chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP). Việc đạt chứng nhận OCOP sẽ là tấm vé thông hành quan trọng giúp trái thanh long nơi đây khẳng định được vị thế trên thị trường, nâng cao giá trị cạnh tranh và phát triển một cách bền vững.
Thông tin với PV Tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh, ông Nguyễn Văn Hanh – chuyên viên phòng kinh tế xã An Trường cho hay, là địa phương vốn thuần nông, những năm gần đây, người dân địa phương đã mạnh dạn xin chuyển đổi từ phương thức canh tác nông nghiệp mùa vụ truyền thống sang trồng cây thanh long. Sau khi được trồng thử nghiệm, cây thanh long sinh trưởng và phát triển tốt, bước đầu đã đem lại kinh tế cao hơn cấy lúa. Địa phương cũng đã lập đề án khuyến khích nhân dân quy hoạch vùng trồng tập trung, hướng tới quy trình giảm phát thải.
Cũng theo ông Hanh, đến thời điểm hiện tại tại địa phương có HTX dịch vụ nông nghiệp An Trường (trước đây là HTX Trực Trang) là đơn vị trồng thanh long nhiều nhất, đạt khoảng 40ha, còn lại là các hộ gia đình canh tác theo hướng rải rác, không tập trung.
Qua khảo sát từ địa phương cho thấy, hiệu quả kinh tế từ cây thanh long mang lại cho người dân An Trường cao gấp từ 5 đến 7 lần so với trồng lúa. Bình quân mỗi hecta thanh long ruột đỏ thời kỳ kinh doanh cho sản lượng từ 25 đến 30 tấn quả/năm. Với giá bán ổn định tại vườn dao động từ 20.000 đến 35.000 đồng/kg tùy thời điểm, mỗi hecta trồng thanh long có thể mang lại doanh thu từ 500 đến 700 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí đầu tư về giống, phân bón và công chăm sóc, người nông dân bỏ túi mức lãi thuần lên tới 300 - 400 triệu đồng/năm.
Không chỉ làm giàu cho các hộ gia đình trực tiếp canh tác, các vùng trồng thanh long tập trung tại An Trường còn tạo công ăn việc làm thường xuyên và thời vụ cho hàng trăm lao động địa phương, đặc biệt là lao động nữ và lao động lớn tuổi không thể xin vào các nhà máy, xí nghiệp. Các công việc như làm cỏ, tỉa cành, vuốt tai thanh long, bọc quả và thu hoạch mang lại thu nhập từ 200.000 đến 300.000 đồng/ngày, góp phần quan trọng vào công tác xóa đói giảm nghèo và đảm bảo an sinh xã hội tại địa phương.
Có thể khẳng định, mô hình trồng thanh long tại xã An Trường đã chứng minh được hiệu quả vượt trội, mở ra một chương mới cho ngành nông nghiệp địa phương.
Từ một loại cây trồng thử nghiệm, thanh long đã bén rễ sâu vào đất, trở thành cây làm giàu, giúp người nông dân An Trường tự tin đổi đời trên chính mảnh đất quê hương mình. Đây là một minh chứng sống động cho tư duy đổi mới, dám nghĩ dám làm trong kỷ nguyên nông nghiệp hiện đại, sinh thái và bền vững.
