[eMagazine] Làng nghề Hà Nội tìm hướng đi mới trong dòng chảy kinh tế số

Hà Nội được xem là một trong những địa phương có nhiều lợi thế để phát triển kinh tế làng nghề nhờ hệ thống sản xuất đa dạng. Theo thống kê của thành phố, Hà Nội có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 làng nghề được công nhận là làng nghề truyền thống. Từ gốm sứ Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, mây tre đan Phú Vinh đến sơn mài Hạ Thái, khảm trai Chuôn Ngọ, thêu Quất Động, quạt Chàng Sơn hay nón Chuông, mỗi sản phẩm đều chứa đựng những nét đặc trưng về chất liệu, kỹ thuật và văn hóa địa phương.

Khi được giới thiệu trên các nền tảng số, những giá trị này có thêm cơ hội tiếp cận nhóm khách hàng rộng hơn. Thực tế tại Bát Tràng cho thấy, bán hàng trực tuyến đang dần trở thành một kênh tiêu thụ đáng kể, chiếm khoảng 26% tổng doanh thu của làng nghề. Trong khi đó, các cơ sở sản xuất lụa Vạn Phúc cũng tích cực kinh doanh trên sàn thương mại điện tử, gắn hoạt động quảng bá với nhãn hiệu chung “Lụa Vạn Phúc” nhằm gia tăng khả năng nhận diện sản phẩm.

Không chỉ hỗ trợ tiêu thụ, môi trường số còn đặt ra yêu cầu đổi mới cách thức xây dựng thương hiệu. Đối với hàng thủ công mỹ nghệ, giá trị sản phẩm không đơn thuần nằm ở công năng hay giá bán mà còn được tạo nên từ câu chuyện lịch sử, kỹ thuật chế tác và bàn tay tài hoa của người thợ. Bởi vậy, hình ảnh, video, nội dung giới thiệu và hoạt động tương tác với khách hàng ngày càng có vai trò quan trọng trong quá trình đưa sản phẩm đến thị trường.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy tiềm năng của mô hình này. Tại Trung Quốc, sự phối hợp giữa nền tảng công nghệ, chính quyền và cộng đồng sản xuất đã góp phần hình thành các “làng thương mại điện tử”, tạo điều kiện để hộ kinh doanh tiếp cận trực tiếp người mua. Báo cáo của AliResearch từ năm 2021 còn chỉ ra vai trò của thương mại điện tử trong việc hình thành các cụm ngành nghề nông thôn mới, gắn kết sản xuất với thương mại, du lịch và văn hóa bản địa.

Tại Nhật Bản, thương mại điện tử, đặc biệt là hoạt động xuyên biên giới, đang hỗ trợ các cơ sở thủ công ứng phó với tình trạng nhu cầu trong nước suy giảm, lực lượng nghệ nhân già hóa và hạn chế trong tiếp cận khách hàng quốc tế. Theo Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI), giá trị mua sắm xuyên biên giới từ người tiêu dùng Trung Quốc đối với hàng hóa Nhật Bản năm 2024 đạt hơn 2,6 nghìn tỷ yên, tăng 8,5% so với năm trước. Những kinh nghiệm này cho thấy nền tảng số có thể giúp sản phẩm truyền thống vượt qua giới hạn địa lý, song hiệu quả phụ thuộc vào sự đồng bộ của hạ tầng công nghệ, logistics, nhân lực và chính sách hỗ trợ.

Tại Hà Nội, định hướng thúc đẩy thương mại điện tử đang được triển khai cùng các chương trình xúc tiến thương mại và phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn. Theo ông Nguyễn Thế Hiệp, Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội, xúc tiến thương mại và quảng bá sản phẩm OCOP, làng nghề là một khâu đột phá trong bối cảnh đầu ra cho nông sản, đặc sản địa phương còn nhiều khó khăn. Thành phố đã phát triển các điểm giới thiệu, bán sản phẩm OCOP, đồng thời tăng cường kết nối với những sàn thương mại điện tử như Shopee, Tiki và Lazada.

Theo Kế hoạch số 163/KH-UBND về triển khai Chương trình OCOP TP Hà Nội năm 2026, thành phố chú trọng quảng bá câu chuyện sản phẩm gắn với văn hóa, di sản và con người Thủ đô; tăng cường kết nối với các đơn vị phân phối, sàn thương mại điện tử trong nước và quốc tế, hỗ trợ bán hàng trực tuyến và livestream. Tại xã Hồng Sơn, địa phương đặt mục tiêu rà soát, lựa chọn tối thiểu 10 sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề, nông nghiệp và sản phẩm đặc trưng đủ điều kiện quảng bá, đồng thời phấn đấu hỗ trợ ít nhất 5 sản phẩm lên sàn thương mại điện tử.

Để đạt mục tiêu này, các cơ sở cần được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ pháp lý, chuẩn hóa hình ảnh, video và thông tin sản phẩm, bổ sung mã số, mã vạch cùng dữ liệu truy xuất nguồn gốc. Đây là những điều kiện quan trọng để xây dựng gian hàng trực tuyến chuyên nghiệp, tạo niềm tin với người mua và nâng cao khả năng cạnh tranh. Ngày 7/10/2026, TikTok Shop phối hợp với Sở Công Thương Hà Nội và Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội công bố chương trình “Hà Nội Vươn Mình”, hướng tới triển khai mô hình “Xã, Phường TMĐT” trên địa bàn 126 xã, phường của Thủ đô.

Dù vậy, mở rộng kênh bán hàng sẽ khó tạo ra hiệu quả lâu dài nếu chất lượng sản phẩm, năng lực sản xuất và tiêu chuẩn môi trường chưa đáp ứng yêu cầu thị trường. Thực tế, nhiều cơ sở công nghiệp nông thôn đã đầu tư máy móc, cải tiến quy trình, ứng dụng công nghệ hiện đại để tăng năng suất. Tại các làng nghề như Bát Tràng, Hạ Thái, Phú Vinh và Vạn Phúc, một số cơ sở đã sử dụng lò nung khí hóa, công nghệ sấy tự động, máy cắt CNC và vật liệu thân thiện với môi trường.

Theo ông Hoàng Minh Lâm, Giám đốc Trung tâm Khuyến công Hà Nội, phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn trong giai đoạn mới cần gắn với nâng cao năng lực sản xuất, cải tiến chất lượng và mở rộng thị trường. Định hướng này được cụ thể hóa trong Quyết định số 6069/QĐ-UBND ngày 7/12/2025 phê duyệt Chương trình khuyến công TP Hà Nội giai đoạn 2026-2030, với trọng tâm là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Riêng năm 2026, Hà Nội tổ chức 7 lớp đào tạo nghề, truyền nghề và nhân cấy nghề cho 245 lao động nông thôn; đồng thời hỗ trợ 10 lượt cơ sở công nghiệp nông thôn đầu tư máy móc, thiết bị tiên tiến, hiện đại. Các hoạt động này vừa góp phần duy trì nguồn nhân lực lành nghề, vừa hỗ trợ cơ sở sản xuất cải thiện năng suất và nâng cao khả năng đáp ứng đơn hàng.

Thời gian tới, việc phối hợp giữa chương trình khuyến công, xúc tiến thương mại, du lịch làng nghề và chuyển đổi số được kỳ vọng tạo thêm động lực cho các cơ sở sản xuất. Cùng với vai trò kiến tạo của Nhà nước, bản thân nghệ nhân và doanh nghiệp cần chủ động nâng cao kỹ năng kinh doanh trực tuyến, xây dựng thương hiệu, minh bạch nguồn gốc và phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường.

Khi thương mại điện tử được đặt trong một hệ sinh thái đồng bộ, kết hợp với đổi mới công nghệ, tiêu chuẩn xanh và bảo tồn bản sắc văn hóa, sản phẩm làng nghề Hà Nội sẽ có thêm điều kiện mở rộng thị trường, nâng cao giá trị gia tăng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế. Đây cũng là hướng đi để những giá trị thủ công được gìn giữ qua nhiều thế hệ tiếp tục phát huy vai trò trong nền kinh tế hiện đại, góp phần thúc đẩy phát triển nông thôn theo hướng xanh và bền vững.

Trần Huyền