Trong bối cảnh hàng loạt dự án hạ tầng, giao thông và công trình công cộng đang được triển khai mạnh mẽ, Hà Nội tiếp tục tính toán cơ chế mới nhằm tháo gỡ vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng. Điểm đáng chú ý là thành phố đang đề xuất nâng mức bồi thường về đất lên gấp 1,5 lần so với quy định hiện hành đối với các trường hợp Nhà nước thu hồi đất phục vụ quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Dự thảo nghị quyết do UBND TP.Hà Nội xây dựng hiện được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi trước khi trình HĐND thành phố xem xét. Theo nội dung đề xuất, mức bồi thường bằng tiền về đất sẽ được áp dụng theo hệ số 1,5 lần so với khung hiện hành. Riêng các khoản bồi thường tài sản, chi phí đầu tư vào đất, hỗ trợ và tái định cư vẫn giữ ở mức bằng 1 lần theo quy định hiện nay.
Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội - cơ quan chủ trì soạn thảo, cho biết việc đề xuất cơ chế mới xuất phát từ thực tế triển khai các dự án trọng điểm thời gian qua. Từ ngày 1/7/2024 đến nay, nhiều dự án lớn của Thủ đô được áp dụng chính sách đặc thù về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã nhận được sự đồng thuận khá cao từ người dân, góp phần thúc đẩy tiến độ giải phóng mặt bằng.
Tuy nhiên, việc chỉ áp dụng cơ chế ưu tiên cho một số dự án quy mô lớn cũng tạo ra sự chênh lệch giữa các nhóm người sử dụng đất. Không ít trường hợp bị thu hồi đất cho các dự án thông thường nhưng mức hỗ trợ lại thấp hơn đáng kể so với các dự án trọng điểm, dẫn tới tâm lý so sánh và thiếu công bằng.
Chính vì vậy, Hà Nội muốn xây dựng một khung chính sách thống nhất hơn để hạn chế tình trạng “dự án lớn được hưởng cơ chế cao, dự án khác áp dụng mức thấp”. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, nghị quyết mới được xây dựng nhằm đảm bảo tính đồng bộ trong thực hiện chính sách bồi thường trên toàn địa bàn, đồng thời tạo hành lang pháp lý rõ ràng theo quy định của Luật Thủ đô số 02/2026/QH16.
Cơ quan soạn thảo nhận định việc ban hành chính sách đặc thù không chỉ hướng tới đảm bảo quyền lợi của người dân có đất bị thu hồi mà còn phục vụ mục tiêu huy động hiệu quả nguồn lực đất đai cho phát triển đô thị trong giai đoạn mới. Khi mức hỗ trợ phù hợp hơn với thực tế, quá trình giải phóng mặt bằng được kỳ vọng sẽ diễn ra thuận lợi, hạn chế khiếu nại và rút ngắn thời gian triển khai dự án.
Theo kế hoạch phát triển giai đoạn từ nay đến năm 2030, Hà Nội dự kiến thu hồi hơn 24.824 ha đất để phục vụ 3.133 dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Trong số này có hơn 1.000 dự án sử dụng vốn ngân sách đầu tư hạ tầng giao thông và trên 350 dự án dành quỹ đất cho lĩnh vực giáo dục.
Riêng trong năm 2026, thành phố dự kiến thu hồi khoảng 24.800 ha đất để triển khai hàng nghìn dự án. Hiện Hà Nội đang thực hiện giải phóng mặt bằng cho khoảng 1.428 dự án, bao gồm 1.281 dự án sử dụng vốn ngân sách và 147 dự án ngoài ngân sách. Đáng chú ý, có 27 công trình và dự án trọng điểm được xác định đóng vai trò tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.
Trước đó, HĐND TP.Hà Nội đã ban hành nghị quyết riêng về cơ chế bồi thường đối với các dự án lớn, quan trọng theo Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội. Theo cơ chế này, một số dự án đặc biệt được áp dụng mức bồi thường về đất lên tới gấp 2 lần so với quy định thông thường. Các dự án thuộc nhóm khác cũng được hưởng hệ số 1,5 lần.
Việc áp dụng cơ chế vượt trội cho các dự án trọng điểm được đánh giá đã tạo chuyển biến tích cực trong công tác giải phóng mặt bằng. Nhiều dự án đẩy nhanh tiến độ nhờ nhận được sự đồng thuận từ người dân. Tuy nhiên, khoảng cách chính sách giữa dự án trọng điểm và dự án thông thường lại trở thành vấn đề mới cần xử lý.
Theo UBND TP.Hà Nội, dự thảo nghị quyết lần này được xây dựng nhằm thu hẹp sự chênh lệch đó, bảo đảm nguyên tắc công bằng giữa các trường hợp thu hồi đất trên địa bàn. Thành phố cũng kỳ vọng cơ chế mới sẽ tạo điều kiện thúc đẩy đầu tư, phát triển hạ tầng đồng bộ và nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ đất trong thời gian tới.
