Hơi thở nguyên sơ dưới tán rừng cổ thụ
Vườn Quốc gia Bến En nằm trải rộng trên địa bàn hai huyện Như Thanh và Như Xuân (cũ). Từ lâu, nơi đây đã được ví như “Hạ Long trên cạn” bởi sự kết hợp tài tình giữa núi non trùng điệp và lòng hồ Sông Mực rộng hơn 3.000 ha. Với 21 hòn đảo lớn nhỏ mọc lên giữa mặt hồ tĩnh lặng, Bến En tạo nên một quần thể non nước hữu tình, khiến bất cứ ai lần đầu đặt chân đến cũng phải ngỡ ngàng trước vẻ đẹp nguyên bản của nó.
Lạc vào rừng Bến En, ta dễ dàng cảm nhận được sự yên tĩnh và tươi mát của thiên nhiên. Những cây lim xanh, loài cây nổi tiếng của rừng xứ Thanh vẫn đứng vững, cao lớn giữa rừng. Có cả cây lim đã hàng nghìn năm tuổi, thân to đến mức vài người ôm không hết, vỏ cây sần sùi theo thời gian nhưng vẫn rất khỏe khoắn. Theo số liệu mới nhất, Bến En có hơn 1.400 loài thực vật và hơn 1.000 loài động vật. Nhiều loài quý hiếm như vượn đen má trắng, culi và gấu ngựa vẫn đang sống trong những tán rừng rậm rạp.
Sức sống của Bến En không chỉ nằm ở những con số khô khan trên giấy tờ, mà nó còn nằm ở tiếng chim hót lảnh lót vào mỗi sớm mai trên đảo Động Vật, ở làn sương mờ ảo giăng trên mặt hồ Sông Mực, và ở cả sự tận tụy của những người kiểm lâm ngày đêm tuần tra giữ rừng. Với tỷ lệ che phủ rừng luôn duy trì ở mức trên 90%, Bến En thực sự là một “lá phổi xanh” khổng lồ, điều tiết nguồn nước và khí hậu cho cả một vùng rộng lớn phía Tây Nam tỉnh Thanh Hóa.
Bến En cuốn hút bởi sự tĩnh lặng nguyên sơ. Giữa mặt hồ Sông Mực xanh thẳm, những hòn đảo lớn nhỏ hiện ra như những nét chấm phá dịu dàng, vỗ về tâm hồn lữ khách rời xa phố thị. Thế nhưng, ẩn sau vẻ tĩnh mịch ấy là một 'cuộc cách mạng' trong tư duy: biến rừng thành tài sản kinh tế xanh thông qua thị trường tín chỉ carbon.
Tín chỉ carbon: Khát vọng từ “lộc rừng” cho tương lai
Trong bối cảnh toàn cầu đang nỗ lực cắt giảm khí thải để ứng phó với biến đổi khí hậu, những cánh rừng tự nhiên có trữ lượng gỗ lớn như Bến En bỗng mang trên mình một giá trị mới. Rừng giờ đây không chỉ cung cấp cảnh quan, điều tiết nguồn nước mà còn là một “bộ máy” hấp thụ CO2 hữu hiệu nhất. Đây chính là tiền đề để Bến En tiến vào thị trường tín chỉ carbon – một hướng đi mới đầy triển vọng.
Nói về tiềm năng này, ông Lê Công Cường – Giám đốc Vườn Quốc gia Bến En cho biết, việc tham gia vào thị trường carbon không chỉ là xu thế mà là một yêu cầu cấp thiết để bảo tồn bền vững. Ông Cường nhấn mạnh rằng, tiềm năng của Bến En là rất lớn vì diện tích rừng tự nhiên chiếm tỷ lệ rất cao. Mỗi héc-ta rừng xanh tốt không chỉ là di sản cho đời sau mà còn là một "mặt hàng" đặc biệt trên sàn giao dịch giảm phát thải quốc tế.
Đặc biệt, công tác "làm giàu" rừng tại đây chưa bao giờ dừng lại. Hằng năm, Ban quản lý Vườn phối hợp cùng chính quyền địa phương và các Tổ chức xã hội thực hiện trồng mới khoảng 20 đến 30 héc-ta cây bản địa. Đây là một con số ấn tượng, cho thấy nỗ lực bền bỉ trong việc phục hồi hệ sinh thái rừng nguyên bản. Việc trồng mới các loài cây bản địa như Lim xanh, Lát hoa không chỉ giúp tăng độ đa dạng sinh học mà còn trực tiếp nâng cao trữ lượng carbon cho toàn khu vực. Càng nhiều diện tích rừng được phục hồi, "tài khoản" carbon của Bến En càng dày thêm, tạo ra nguồn thu bền vững cho tương lai.
Ông Lê Công Cường chia sẻ: “Năm 2025, Vườn được nhận hơn 1 tỷ đồng tiền tín chỉ carbon từ chương trình chi trả dịch vụ môi trường rừng. Đây là nguồn kinh phí rất ý nghĩa, giúp chúng tôi có thêm điều kiện để bảo vệ rừng, phục hồi các diện tích rừng suy thoái và nâng cao sinh kế cho người dân sống gần rừng. Khi rừng được giữ gìn tốt, giá trị carbon của rừng cũng tăng lên, tạo ra nguồn thu ổn định và lâu dài.”
Cũng theo ông Cường, hướng đi gắn bảo vệ rừng với thị trường tín chỉ carbon không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế của rừng mà còn tạo động lực để cộng đồng địa phương cùng tham gia giữ rừng. Khi người dân thấy rõ lợi ích từ rừng, họ sẽ chủ động hơn trong việc bảo vệ và phát triển những cánh rừng tự nhiên quý giá của Bến En.
Gắn kết cộng đồng và sứ mệnh giữ màu xanh vĩnh cửu
Vườn Quốc gia Bến En với hơn 10 xã vùng đệm bao quanh, và 3 thôn nằm trong vùng lõi, nên áp lực lên tài nguyên rừng là cực kỳ lớn. Tuy nhiên, những năm qua, Bến En đã chọn cách đồng hành thay vì đối đầu với cộng đồng. Màu xanh của rừng chỉ có thể vĩnh cửu khi cái bụng của người dân vùng đệm được no và cái tâm của họ cảm thấy gắn bó với từng gốc cây, ngọn cỏ.
Chính sách giao khoán bảo vệ rừng đã biến hàng trăm hộ dân trở thành “cánh tay nối dài” của lực lượng kiểm lâm. Thay vì khai thác lâm sản trái phép, người dân chuyển sang nhận khoán giữ rừng, phát triển mô hình du lịch sinh thái cộng đồng. Những bản làng của người Thái, người Mường ven hồ Sông Mực giờ đây đã biết làm homestay, biết đón khách bằng những điệu khua luống, những bát rượu cần và những món ăn mang đậm hương vị núi rừng.
Ông Lê Công Cường chia sẻ: “Bảo tồn rừng ở Bến En không bao giờ là công việc đơn độc của cán bộ Vườn. Nó là sự tổng hòa của tình yêu thiên nhiên, sự hỗ trợ từ chính sách và quan trọng nhất là sự no ấm của người dân dưới tán rừng. Khi mỗi mầm cây bản địa được trồng xuống, chúng tôi không chỉ trồng một cái cây, mà đang gieo một niềm hy vọng về sự thịnh vượng bền vững cho cộng đồng.”
Thực tế tại Bến En cho thấy, công tác bảo vệ rừng luôn đi cùng với việc tạo sinh kế cho cộng đồng địa phương. Ngoài các chương trình trồng cây bản địa và khoán bảo vệ rừng, nhiều hoạt động như dịch vụ môi trường rừng hay phát triển du lịch sinh thái cũng được triển khai, góp phần tạo thêm thu nhập cho người dân vùng đệm. Khi người dân tham gia trực tiếp vào các hoạt động này, họ cũng trở thành lực lượng quan trọng trong việc gìn giữ màu xanh của rừng, bởi mỗi cánh rừng được bảo vệ tốt đều gắn với lợi ích và cuộc sống của chính họ.
Với sự quyết tâm của những người giữ rừng và hướng đi đúng đắn, màu xanh của Bến En sẽ không còn là một giá trị trừu tượng. Nó sẽ hiện hữu trong từng bát cơm của người dân vùng đệm, trong từng bước chân tuần tra của người kiểm lâm và trong cả sự thịnh vượng của dải đất xứ Thanh. Bến En hôm nay không chỉ là niềm tự hào của quá khứ, mà đang thực sự trở thành biểu tượng cho một kỷ nguyên phát triển xanh, nơi con người và thiên nhiên cùng chung sống hòa hợp và thịnh vượng.
