Sáng 18/11, tại Hà Nội, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam (VEPF), Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) và Công ty Cổ phần Tetra Pak Việt Nam tổ chức Diễn đàn "Thực thi quy định EPR, thúc đẩy mô hình kinh doanh có trách nhiệm, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn". Diễn đàn quy tụ đại diện cơ quan quản lý môi trường, Quỹ Bảo vệ môi trường cấp tỉnh, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), các chuyên gia, doanh nghiệp và đơn vị thu gom, tái chế.
Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh thực thi trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), yêu cầu doanh nghiệp quan tâm hơn đến trách nhiệm thu gom, tái chế sản phẩm, bao bì sau sử dụng. Tuy nhiên, từ quy định pháp luật đến thực tiễn triển khai vẫn còn nhiều vấn đề phải giải quyết, nhất là việc tổ chức mạng lưới thu gom, phân loại rác tại nguồn, kết nối với đơn vị tái chế và bảo đảm hiệu quả vận hành của cả chuỗi.
Điểm nhấn của diễn đàn là nghi thức công bố Bản ghi nhớ hợp tác giữa VEPF, Vinamilk và Tetra Pak Việt Nam về thúc đẩy thu gom, phân loại và tái chế bao bì sau sử dụng, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững giai đoạn 2026-2030. Bên cạnh đó, đại diện Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã cập nhật những định hướng sửa đổi đáng chú ý trong dự thảo quy định về EPR, trong đó có đề xuất bỏ cơ chế đóng góp tài chính để hoàn thành nghĩa vụ tái chế.
Ba đơn vị ký bản ghi nhớ thu gom, tái chế bao bì giai đoạn 2026-2030
Tham gia nghi thức công bố bản ghi nhớ có ông Nguyễn Đức Thuận, Giám đốc Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam; ông Lê Hoàng Minh, Giám đốc điều hành Khối Sản xuất, Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam; và bà Huỳnh Thụy Bảo Trâm, Giám đốc Bán hàng, Công ty Cổ phần Tetra Pak Việt Nam. Theo ban tổ chức, đây là sự kết nối giữa năng lực, kinh nghiệm của doanh nghiệp với vai trò đồng hành, hỗ trợ của một tổ chức tài chính môi trường, cùng hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả thu gom, phân loại và tái chế bao bì sau sử dụng.
Bản ghi nhớ thể hiện sự thống nhất và cam kết đồng hành của ba đơn vị trong giai đoạn 2026-2030. Thông qua hợp tác, các bên hướng tới tăng cường phối hợp, phát huy thế mạnh và nguồn lực của mỗi đơn vị, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý bao bì sau sử dụng, thúc đẩy các giải pháp tái chế và từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị tuần hoàn tại Việt Nam.
Giới thiệu chương trình hợp tác thực hiện EPR, ông Đinh Viết Khang, đại diện Vinamilk, cho biết trọng tâm của chương trình là phát triển mạng lưới thu gom vỏ hộp giấy, giáo dục phân loại rác tại nguồn và ứng dụng công nghệ số trong quản lý dữ liệu. Giai đoạn thí điểm 2026-2027 đặt mục tiêu xây dựng 125 điểm thu gom tại bốn tỉnh, thành phố; bảo đảm 100% vỏ hộp thu gom được chuyển đến cơ sở tái chế đáp ứng yêu cầu; tiếp cận 15.000 học sinh và kết nối 400 đại biểu, đơn vị liên quan.
Cụ thể, mạng lưới thu gom tuần hoàn vỏ hộp sữa được triển khai tại 110 cửa hàng Vinamilk và 15 trường học. Trong đó, 110 cửa hàng được phân bổ tại TP.HCM với 70 điểm, Hà Nội 15 điểm, Quảng Ninh 13 điểm và Đà Nẵng 12 điểm. Người dân có thể quét mã QR để tìm điểm thu gom gần nhất. Mô hình thí điểm tại 110 cửa hàng và 15 trường học này đã được các bên giới thiệu từ cuối tháng 9/2026, và đến diễn đàn ngày 18/11, lần đầu được công bố kết quả cụ thể.
Theo đó, từ tháng 8 đến ngày 10/11/2026, chương trình đã thu gom được hơn 16 tấn vỏ hộp giấy, tương đương khoảng 3,2 triệu vỏ hộp, với mức ước tính trung bình 5 g mỗi vỏ. Trong đó, TP.HCM và Hà Nội đóng góp hơn 83% tổng lượng thu gom.

Phân loại rác tại nguồn là khâu then chốt để bao bì sau sử dụng quay lại chuỗi tái chế. Ảnh minh họa.
Theo bà Nguyễn Đỗ Thu Minh, Trưởng phòng Phát triển bền vững của Tetra Pak, chương trình được triển khai trên ba trụ cột: Truyền thông, giáo dục phân loại rác tại nguồn trong trường học; phát triển mô hình thu gom gắn với thực hiện EPR; đồng thời hỗ trợ lực lượng thu gom phi chính thức. Đáng chú ý, dữ liệu từ mạng lưới thu gom sẽ được số hóa, hỗ trợ theo dõi quá trình tiếp nhận và chuyển giao bao bì đến cơ sở tái chế. Qua đó, chương trình hướng tới tăng tính minh bạch trong hoạt động thu gom, tái chế, đồng thời tạo cơ sở để doanh nghiệp và các đối tác đánh giá kết quả thực hiện trách nhiệm EPR.
Ông Đinh Viết Khang cho biết phát triển bền vững đã được Vinamilk tích hợp vào chiến lược kinh doanh từ nhiều năm trước, gắn với mục tiêu giảm tác động môi trường trong toàn bộ chuỗi sản xuất và hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Doanh nghiệp hiện có 15 trang trại, 17 nhà máy, đàn bò khoảng 130.000 con và gần 10.000 nhân viên; sản phẩm có mặt tại 65 quốc gia và vùng lãnh thổ. Năm 2022, Vinamilk đạt chứng nhận ISO 14064 về kiểm kê khí nhà kính và khởi động lộ trình Net Zero 2050; đến năm 2025, ba nhà máy và một trang trại của doanh nghiệp đạt chứng nhận trung hòa carbon theo tiêu chuẩn ISO 14068.
Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Đức Thuận chia sẻ, hai ngày trước, Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam cùng Vinamilk và Tetra Pak đã tổ chức Ngày hội "Trường học Xanh - Tuần hoàn rác thải" tại Trường Tiểu học và THCS Đông Thái (phường Tây Hồ, Hà Nội). Theo ông, những sáng kiến như vậy không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả thu gom, tái chế bao bì mà còn khuyến khích người tiêu dùng tham gia, từng bước hình thành các mô hình kinh tế tuần hoàn. "Điều quan trọng nhất là chuyển những cam kết bảo vệ môi trường thành hành động cụ thể, chuyển trách nhiệm pháp lý thành động lực đổi mới và biến chất thải thành tài nguyên", ông Thuận nhấn mạnh.
Dự thảo sửa đổi EPR: Bỏ đóng góp tài chính, lùi mốc tái chế phương tiện giao thông
Chia sẻ định hướng sửa đổi các quy định về EPR theo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi và các văn bản quy định chi tiết, bà Trần Thị Thu Hiền, chuyên viên Phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết dự thảo đề xuất bỏ cơ chế đóng góp tài chính để hoàn thành nghĩa vụ tái chế. Mục tiêu là tăng tính chủ động và trách nhiệm của nhà sản xuất, nhập khẩu trong việc tổ chức thu hồi, tái chế sản phẩm, bao bì sau khi thải bỏ. Định hướng này đã được cơ quan soạn thảo nêu tại hội thảo về hoàn thiện hệ thống EPR do UNDP tổ chức ngày 11/8/2026, và nay tiếp tục được cập nhật trước cộng đồng doanh nghiệp.
Để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị, dự thảo cho phép lựa chọn nhiều cách thực hiện. Doanh nghiệp có thể tự thu hồi để tái chế hoặc chuyển giao cho đơn vị có chức năng phù hợp, thuê đơn vị thu hồi và tái chế, ủy quyền cho tổ chức trung gian (PRO), xuất khẩu để tái chế hoặc kết hợp các hình thức. Theo lộ trình đề xuất, từ năm 2033, doanh nghiệp sẽ trực tiếp tổ chức thu hồi để tự tái chế, chuyển giao cho đơn vị tái chế hoặc ủy quyền cho PRO thực hiện.
Với tổ chức trung gian, dự thảo yêu cầu đăng ký nhóm sản phẩm, bao bì dự kiến nhận ủy quyền trước khi hoạt động. Tổ chức này phải thu hồi và chuyển giao sản phẩm, bao bì cho đơn vị tái chế phù hợp, đồng thời lưu hồ sơ, chứng từ để có thể kiểm tra từ khâu thu hồi đến kết quả tái chế. Báo cáo kết quả thực hiện phải được kiểm toán.
Theo bà Hiền, việc thu hồi hiện còn khó khăn, nhất là với sản phẩm, bao bì thuộc nhóm chất thải nguy hại phát sinh từ hộ gia đình. Vì vậy, dự thảo đề xuất cho phép doanh nghiệp, tổ chức trung gian, cơ sở tái chế và cơ sở xử lý chất thải tự lập hoặc phối hợp mở điểm thu hồi. Mỗi điểm có thể tiếp nhận nhiều loại sản phẩm, bao bì của các nhãn hiệu khác nhau.
Riêng với phương tiện giao thông đường bộ, dự thảo đề xuất lùi thời điểm bắt đầu thực hiện trách nhiệm tái chế từ ngày 1/1/2027 sang ngày 1/1/2030. Theo cơ quan soạn thảo, khoảng thời gian này giúp doanh nghiệp chuẩn bị hệ thống thu hồi, tiếp nhận phương tiện thải bỏ và hạ tầng tái chế.
Ở góc độ tài chính, ông Nguyễn Anh Dũng, Trưởng phòng Kinh tế xanh của VEPF, cho biết Quỹ là tổ chức tài chính nhà nước ngoài ngân sách, trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận. Đối với cơ chế EPR hiện hành, VEPF tiếp nhận và quản lý hai nguồn kinh phí đóng góp của nhà sản xuất, nhập khẩu, gồm kinh phí hỗ trợ tái chế sản phẩm, bao bì và kinh phí hỗ trợ xử lý chất thải. Theo quy định, doanh nghiệp kê khai trách nhiệm EPR trước ngày 1/4 và hoàn thành nộp kinh phí vào tài khoản của Quỹ trước ngày 20/4 hằng năm.
Đối với hoạt động tái chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố các gói hỗ trợ, tiếp nhận hồ sơ, xem xét và phê duyệt lựa chọn đơn vị được hỗ trợ sau khi có ý kiến đồng thuận của Hội đồng EPR quốc gia. Trên cơ sở đó, VEPF ký hợp đồng và giải ngân theo kết quả tái chế đã được kiểm toán xác nhận. Song song, nguồn kinh phí EPR còn được phân bổ về các địa phương cho thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt; nghiên cứu, phát triển công nghệ xử lý chất thải và thu gom, xử lý bao bì chứa thuốc bảo vệ thực vật. Theo quy trình, UBND cấp tỉnh đề xuất nhu cầu hỗ trợ, Bộ phê duyệt phương án phân bổ sau khi có ý kiến đồng thuận của Hội đồng EPR quốc gia, rồi VEPF chuyển kinh phí về địa phương qua Quỹ Bảo vệ môi trường cấp tỉnh hoặc tổ chức tài chính tương đương. VEPF đồng thời thực hiện chế độ báo cáo, công khai thông tin về quản lý, sử dụng kinh phí EPR.
Hiệu quả kinh tế là bài toán lớn nhất của chuỗi tái chế
Tại phiên tọa đàm "Giải bài toán liên kết chuỗi EPR: Từ áp lực tuân thủ đến kiến tạo thị trường tái chế bền vững", ông Lê Hoàng Minh của Vinamilk cho rằng chỉ thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định EPR là chưa đủ để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Xuất phát từ quan điểm này, Vinamilk đã hợp tác với Tetra Pak, Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam và các đơn vị liên quan xây dựng chuỗi thu gom, phân loại, tái chế bao bì sau sử dụng, hướng tới đưa chất thải trở thành nguyên liệu đầu vào cho sản xuất.
Theo ông Minh, giai đoạn 2025-2026, Vinamilk cùng các đối tác triển khai chương trình "Vỏ xinh được tái sinh" và dự kiến tiếp tục mở rộng hợp tác thông qua chương trình "Kết nối vòng lặp xanh" giai đoạn 2027-2030. Trọng tâm là thúc đẩy các sáng kiến thu gom, tái chế bao bì, nâng cao nhận thức cộng đồng, đặc biệt là học sinh và giới trẻ, về phân loại rác tại nguồn và tiêu dùng bền vững.
Tuy nhiên, đại diện Vinamilk thừa nhận rào cản lớn nhất hiện nay là tính hiệu quả kinh tế của chuỗi tái chế. Quy mô đầu ra còn hạn chế khiến hoạt động vận hành chưa mang lại hiệu quả kinh tế như kỳ vọng. Để mô hình phát triển bền vững, ông Minh cho rằng cần mở rộng sự tham gia của nhiều doanh nghiệp hơn, qua đó gia tăng quy mô, cải thiện hiệu quả kinh tế và tạo động lực cho thị trường tái chế.
Cùng quan điểm, bà Nguyễn Đỗ Thu Minh của Tetra Pak cho biết doanh nghiệp cũng gặp khó khăn từ khâu phân loại rác tại nguồn. Về mặt kỹ thuật, vỏ hộp giấy của Tetra Pak nếu được thu gom và phân loại đúng cách hoàn toàn có thể tái chế 100%. Nhưng thực tế tại Việt Nam, nhận thức và hoạt động phân loại tại nguồn vẫn chưa đồng đều, khiến nhiều vật liệu có giá trị tái chế bị mất đi.
Khi rác đã được phân loại, thách thức tiếp theo là tổ chức thu gom, vận chuyển đến nhà máy tái chế. Theo bà Minh, nếu nhà máy tái chế ra được vật liệu, sản phẩm đầu ra có giá trị cao, các đơn vị thu gom sẽ chủ động tìm nguồn hàng. Ngược lại, nhiều sản phẩm tái chế được quảng bá thân thiện môi trường nhưng người tiêu dùng vẫn phàn nàn là chưa tiện dụng hoặc giá còn cao. Vì vậy, sản phẩm tái chế phải thực sự mang lại giá trị sử dụng và đáp ứng đúng nhu cầu thị trường thì mới tạo được chỗ đứng thương mại, từ đó kích thích ngược trở lại toàn bộ chuỗi thu gom.

Khu tập kết vật liệu tái chế trước khi đưa vào nhà máy. Ảnh minh họa.
Từ góc độ nhà sản xuất, đại diện Tetra Pak nhấn mạnh giải pháp căn cơ bắt đầu từ khâu thiết kế sản phẩm theo tư duy tuần hoàn. Hiện một vỏ hộp giấy Tetra Pak có cấu trúc trung bình khoảng 70% là giấy và 30% là nhôm cùng nhựa, trong đó phần giấy sau tái chế có giá trị kinh tế rất cao nhờ đặc tính sợi dài. Doanh nghiệp đã thí điểm tại một số thị trường châu Âu và dự kiến sớm đưa về Việt Nam thế hệ bao bì mới sử dụng màng ngăn bằng giấy, giúp nâng tỷ lệ giấy trong mỗi vỏ hộp lên hơn 80%. Việc cải tiến thiết kế này được kỳ vọng giúp gia tăng tỷ lệ vật liệu giá trị cao được thu hồi sau tái chế.
Gắn thu mua có trách nhiệm với thực thi EPR
Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, ông Hoàng Thành Vĩnh, Quản lý chương trình về Kinh tế tuần hoàn, Chất thải, Hóa chất và Đại dương của UNDP Việt Nam, cho rằng kinh doanh có trách nhiệm không chỉ dừng ở việc tuân thủ pháp luật mà còn hướng tới tạo ra giá trị tích cực cho con người, môi trường và xã hội. Việt Nam hiện là một trong 5 quốc gia đầu tiên tham gia thí điểm Sáng kiến Thu mua có trách nhiệm (RSI) do tổ chức The Circulate Initiative (TCI) khởi xướng, nhằm cải thiện điều kiện lao động, bảo vệ quyền lợi người thu gom phế liệu tự do và xây dựng chuỗi cung ứng tái chế công bằng, minh bạch.
Theo ông Vĩnh, đến quý III/2026, chương trình thí điểm chuỗi cung ứng tái chế nhựa tại Việt Nam đã thu mua có trách nhiệm 44.850 tấn nhựa phế liệu, trực tiếp và gián tiếp cải thiện thu nhập, điều kiện làm việc cho 8.422 lao động. Hàng trăm doanh nghiệp, cơ sở thu mua phế liệu được tập huấn về khung RSI, nghĩa vụ thuế và an toàn vệ sinh lao động. Chương trình cũng hỗ trợ cải tạo các vựa thu mua phế liệu hợp vệ sinh và an toàn, cung cấp bảo hiểm y tế, đồ bảo hộ cho lao động, kết nối nguồn vốn vi mô và nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng. Nhờ đó, nhiều cơ sở từng bước thực hiện đúng quy định về hóa đơn, thuế và vay vốn thành công.
Để nhân rộng mô hình, ông Vĩnh cho rằng cần sự phối hợp giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Các nhãn hàng, nhà sản xuất cần chủ động cam kết thực hiện RSI, trong khi PRO và đơn vị tái chế cần tích hợp tiêu chuẩn thu mua có trách nhiệm vào quy trình thực hiện nghĩa vụ EPR. Đây được xem là giải pháp góp phần minh bạch hóa chuỗi thu gom, tái chế và bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc phế liệu.
Về chính sách, đại diện UNDP đề xuất gắn Kế hoạch hành động quốc gia thúc đẩy kinh doanh có trách nhiệm giai đoạn 2023-2027 theo Quyết định 843/QĐ-TTg với quá trình hoàn thiện và thực thi Luật Bảo vệ môi trường. Theo ông, EPR có thể trở thành công cụ thúc đẩy các cơ sở thu mua nhỏ và lao động tự do từng bước chính thức hóa hoạt động thông qua yêu cầu về hóa đơn, chứng từ. Đồng thời, cần bổ sung tiêu chí thu mua có trách nhiệm vào đánh giá thực hiện EPR, ưu tiên nguồn lực từ Quỹ Bảo vệ môi trường cho các PRO và đơn vị tái chế đáp ứng tốt tiêu chuẩn xã hội, môi trường, qua đó hình thành chuỗi tái chế bền vững và bao trùm hơn.
Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Vũ Minh Việt, Phó Tổng biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường, nhận định EPR không chỉ là công cụ chính sách quan trọng trong bảo vệ môi trường, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn mà còn là động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất, sử dụng hiệu quả tài nguyên. Tuy nhiên, cơ chế này vẫn chưa thực sự phát huy hiệu quả. Bên cạnh việc hoàn thiện chính sách và nâng cao ý thức tuân thủ của doanh nghiệp, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, địa phương, doanh nghiệp và cơ sở thu gom, tái chế, đặc biệt là hình thành các chuỗi liên kết thực chất giữa nhà sản xuất, nhà phân phối, đơn vị thu gom, tái chế và người tiêu dùng.
Theo ông Vũ Minh Việt, với các câu hỏi, kiến nghị chưa được giải đáp trực tiếp tại diễn đàn, Báo sẽ tiếp nhận, chuyển đến các cơ quan có trách nhiệm và chuyển tải nội dung trả lời đến doanh nghiệp. Ông cũng đề nghị cộng đồng doanh nghiệp mạnh dạn phản ánh những khó khăn, bất cập từ thực tiễn, đồng thời kỳ vọng các mô hình hợp tác, sáng kiến hiệu quả trong thu gom, tái chế và xử lý chất thải sẽ được chia sẻ, lan tỏa rộng rãi.
Từ bản ghi nhớ hợp tác đến những đề xuất sửa đổi chính sách được nêu tại diễn đàn, có thể thấy thực thi EPR đang dần chuyển từ việc hoàn thành nghĩa vụ trên giấy sang xây dựng chuỗi thu gom, tái chế vận hành thực chất. Khi các mô hình như mạng lưới 125 điểm thu gom vỏ hộp giấy được tổng kết, đánh giá và nhân rộng tới nhiều doanh nghiệp, ngành hàng và địa phương, nghĩa vụ tái chế sẽ có cơ hội trở thành động lực thực sự cho kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.