Phổ biến quy định EPR đối với thuốc bảo vệ thực vật, phân bón: Hoàn thiện cơ chế xử lý bao bì tại địa phương

Diễn đàn “Phổ biến quy định EPR đối với sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật, phân bón và cơ chế hỗ trợ hoạt động xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại các địa phương” do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Cục Môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk tổ chức vào sáng 14/4 tại Phường Buôn Ma Thuột. Đây là dịp để các cơ quan quản lý, địa phương doanh nghiệp cùng trao đổi, làm rõ các quy định và cơ chế hỗ trợ nhằm thúc đẩy triển khai hiệu quả chính sách EPR. Hội thảo đã thu hút đông đảo đại biểu đại diện các cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương, địa phương và các nhà khoa học, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp… tham dự theo hình thức trực tiếp và trực tuyến.

EPR từ quy định pháp lý đến yêu cầu thực tiễn

Quy định EPR được thể chế hóa trong Luật Bảo vệ môi trường 2020, yêu cầu các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu phải chịu trách nhiệm đối với vòng đời sản phẩm, bao gồm cả việc thu gom, tái chế hoặc xử lý sau sử dụng. Trong lĩnh vực nông nghiệp, thuốc bảo vệ thực vật và phân bón là những nhóm sản phẩm đặc thù, có nguy cơ cao gây ô nhiễm nếu bao bì không được xử lý đúng quy chuẩn.

Theo định hướng của Bộ Tài nguyên và Môi trường, EPR không chỉ là nghĩa vụ tài chính mà còn là công cụ thúc đẩy doanh nghiệp chủ động tham gia vào chuỗi quản lý chất thải. Điều này đặc biệt quan trọng khi thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, bao bì thuốc bảo vệ thực vật vẫn bị vứt bỏ tràn lan ngoài đồng ruộng, kênh mương hoặc bị đốt thủ công, gây tác động tiêu cực đến môi trường đất, nước và sức khỏe cộng đồng.

Một trong những rào cản lớn hiện nay là nhận thức của người dân chưa đầy đủ về tác hại của chất thải nông nghiệp nguy hại. Bên cạnh đó, hệ thống thu gom chưa đồng bộ, thiếu điểm tập kết và quy trình xử lý phù hợp. Chi phí xử lý cao cũng khiến nhiều địa phương gặp khó trong việc duy trì hoạt động lâu dài.

Trong bối cảnh đó, việc phổ biến quy định EPR không chỉ dừng lại ở cấp quản lý mà cần lan tỏa sâu rộng đến người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Khi tất cả các chủ thể trong chuỗi cùng nhận thức rõ trách nhiệm, chính sách mới có thể đi vào thực chất.

Cơ chế hỗ trợ và hướng đi cho địa phương

Để EPR phát huy hiệu quả, cơ chế hỗ trợ đóng vai trò then chốt. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp có thể lựa chọn tự tổ chức thu gom, tái chế hoặc đóng góp tài chính vào các quỹ hỗ trợ. Trong đó, Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam giữ vai trò điều phối, phân bổ nguồn lực nhằm hỗ trợ các địa phương xây dựng hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật.

Cơ chế này giúp giảm áp lực ngân sách địa phương, đồng thời tạo điều kiện để các mô hình xử lý chất thải được triển khai đồng bộ hơn. Nhiều nơi đã bước đầu xây dựng các bể chứa bao bì ngoài đồng ruộng, tổ chức thu gom định kỳ và chuyển giao cho đơn vị xử lý chuyên trách. Tuy nhiên, để duy trì hiệu quả, cần có nguồn lực ổn định và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.

Song song với đó, hoạt động truyền thông và tập huấn đóng vai trò không thể thiếu. Khi người nông dân hiểu rõ tác hại của bao bì thuốc bảo vệ thực vật và lợi ích của việc thu gom đúng quy định, họ sẽ chủ động tham gia vào hệ thống. Đây chính là mắt xích quan trọng quyết định sự thành công của EPR ở cấp cơ sở.

Về lâu dài, EPR còn mở ra cơ hội thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp. Bao bì sau thu gom có thể được tái chế thành nguyên liệu đầu vào cho sản xuất, góp phần giảm thiểu khai thác tài nguyên và hạn chế phát thải. Nhiều doanh nghiệp cũng đang chuyển hướng sang thiết kế bao bì thân thiện môi trường, dễ tái chế, phù hợp với xu thế phát triển xanh.

Để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, cần tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn thực thi, tăng cường kiểm tra, giám sát và ứng dụng công nghệ trong quản lý chất thải. Khi cơ chế hỗ trợ được vận hành hiệu quả, cùng với sự tham gia tích cực của doanh nghiệp và người dân, bài toán xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại các địa phương sẽ từng bước được giải quyết bền vững.

Có thể thấy, việc phổ biến và triển khai EPR đối với thuốc bảo vệ thực vật, phân bón không chỉ là yêu cầu quản lý môi trường mà còn là động lực quan trọng để tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, an toàn và thân thiện với môi trường.

Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường Trần Cao cho biết, Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 110/2026/NĐ-CP, một dấu mốc quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất - EPR tại Việt Nam.

EPR là một cách tiếp cận chính sách môi trường tiến bộ, trong đó trách nhiệm của doanh nghiệp được mở rộng tới toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm cả giai đoạn sau sử dụng. Đây là công cụ quan trọng nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững. Bởi bao bì thuốc bảo vệ thực vật là một loại chất thải có tính đặc thù, khó thu gom và xử lý. Việc thiết lập được cơ chế tài chính và tổ chức phù hợp để xử lý loại chất thải này không chỉ trong bảo vệ môi trường mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển nông nghiệp bền vững.

Chính vì vậy, thông qua Diễn đàn nhằm cập nhật, phổ biến các quy định mới về cơ chế EPR, đặc biệt là các nội dung liên quan đến bao bì thuốc bảo vệ thực vật và phân bón; hướng dẫn và làm rõ cơ chế đóng góp, phân bổ và sử dụng nguồn kinh phí hỗ trợ cho hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý bao bì sau sử dụng tại địa phương; đồng thời, tạo không gian đối thoại đa chiều giữa cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp nhằm trao đổi, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

“Diễn đàn không chỉ dừng lại ở việc phổ biến chính sách, mà quan trọng hơn là tăng cường sự hiểu biết và đồng thuận giữa các bên liên quan; thúc đẩy việc áp dụng thực tế cơ chế EPR tại các địa phương, đặc biệt tại khu vực Tây Nguyên; từng bước hình thành hệ thống thu gom, xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật bền vững, hiệu quả trên phạm vi toàn quốc”.