Vĩnh Long tăng tốc chế biến sâu, đưa xuất khẩu dừa cán mốc 1 tỷ USD

Với hơn 121.000 ha dừa, chiếm khoảng 60% diện tích cả nước, Vĩnh Long đặt mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu dừa lên 1 tỷ USD trước năm 2030 bằng cách chuẩn hóa vùng nguyên liệu, thu hút nhà máy chế biến sâu và khai thác trọn giá trị trái dừa.

Xuất khẩu dừa đang được Vĩnh Long xác định là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của kinh tế nông nghiệp địa phương. Tại buổi họp báo công bố Hội thảo quốc tế ngành dừa CocoNext 2026 diễn ra sáng 17/11, lãnh đạo tỉnh khẳng định quyết tâm đưa kim ngạch xuất khẩu dừa lên 1 tỷ USD chậm nhất vào năm 2030. Đây là mục tiêu đã được tỉnh đặt ra từ khi chuẩn bị cho hội thảo, nhưng lần này đi kèm những giải pháp cụ thể hơn về vùng nguyên liệu, nhà máy chế biến sâu và cách khai thác toàn bộ giá trị của trái dừa.

Sau khi sáp nhập Bến Tre, Trà Vinh và Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long mới sở hữu hơn 121.000 ha dừa, chiếm khoảng 60% diện tích dừa của cả nước. Năm 2025, xuất khẩu ngành dừa của tỉnh đạt khoảng 600 triệu USD. Theo số liệu của UBND tỉnh được công bố cùng ngày, trong 10 tháng năm 2026, các sản phẩm chế biến từ dừa tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch xuất khẩu đạt 662 triệu USD, đóng góp lớn vào tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa hơn 3.542 triệu USD của toàn tỉnh, tăng 17,17% so với cùng kỳ năm trước.

Con số này cho thấy ngành dừa đã vượt mức của cả năm 2025 chỉ sau 10 tháng. Tuy nhiên, để đi từ khoảng 660 triệu USD lên 1 tỷ USD, theo lãnh đạo tỉnh, ngành hàng không thể tiếp tục dựa vào xuất khẩu trái tươi và sản phẩm sơ chế mà phải chuyển mạnh sang chế biến sâu, nâng giá trị trên từng đơn vị diện tích và hình thành một hệ sinh thái kinh tế xoay quanh cây dừa.

Mục tiêu xuất khẩu dừa 1 tỷ USD bắt đầu từ vùng nguyên liệu chuẩn

Phát biểu tại họp báo, ông Trần Trí Quang, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long, cho biết định hướng phát triển ngành dừa của tỉnh không dừng lại ở việc tăng diện tích hay sản lượng. Trọng tâm là nâng giá trị trên từng ha, đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng thị trường quốc tế và chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Theo ông, cách làm cũ đã không còn phù hợp, ngành dừa phải đưa hàm lượng khoa học công nghệ vào sản xuất để làm sạch, làm xanh chuỗi giá trị, và điều đó đòi hỏi vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp đầu đàn.

Bài toán đầu tiên được đặt ra là bảo đảm nguồn nguyên liệu đạt chuẩn cho công nghiệp chế biến. Ông Quang thẳng thắn nhìn nhận liên kết giữa nông dân, Nhà nước và doanh nghiệp vẫn là một trong những khâu yếu của nông nghiệp. Khi các bên chưa phối hợp chặt chẽ, việc tổ chức sản xuất theo yêu cầu thị trường và phân chia lợi ích trong chuỗi giá trị còn gặp nhiều khó khăn, khiến người trồng dừa dễ rơi vào cảnh được mùa mất giá.

Tại Vĩnh Long, Công ty Cổ phần Xuất Nhập khẩu Bến Tre (Betrimex) đang triển khai mô hình thu mua nguyên liệu thông qua các hợp tác xã. Doanh nghiệp ký hợp đồng với hợp tác xã, sau đó hợp tác xã liên kết với nông dân để tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn. Dừa hữu cơ được thu mua với giá cao hơn dừa thông thường, dù tỷ lệ diện tích đạt chuẩn hữu cơ hiện vẫn còn thấp. Lãnh đạo tỉnh ghi nhận doanh nghiệp đã thu mua đều đặn với giá bình ổn, đồng thời hỗ trợ phân bón, cây giống và hướng dẫn kỹ thuật để người dân yên tâm sản xuất sạch ngay từ gốc.

Muốn tiếp cận những thị trường khó tính, nguyên liệu đầu vào phải đáp ứng yêu cầu chất lượng và có khả năng truy xuất nguồn gốc. Hệ thống quản lý vùng trồng đang được tổ chức để theo dõi từ mã số vùng trồng, thời điểm thu hoạch đến quá trình đưa nguyên liệu vào nhà máy. Khi sản phẩm phát sinh lỗi, doanh nghiệp có thể truy ngược đến lô dừa liên quan. Về phía chính quyền, tỉnh tập trung cấp mã số vùng trồng và dự kiến dành khoảng 100–200 tỷ đồng để hoàn thiện hạ tầng vùng nguyên liệu.

Ông Châu Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long, cho biết nông nghiệp hiện chiếm khoảng 32% cơ cấu kinh tế của tỉnh, với hai cây trồng chủ lực là lúa và dừa. Thực hiện điều chỉnh quy hoạch, địa phương đang tái cấu trúc vùng nguyên liệu theo hướng phân tách rõ vùng dừa uống nước và vùng dừa công nghiệp phục vụ chế biến sâu, đồng thời cải tạo các vườn dừa già cỗi, năng suất thấp và chuyển những diện tích cây trồng kém hiệu quả sang trồng dừa. Lãnh đạo tỉnh cũng kỳ vọng doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu giống dừa mới, hỗ trợ nông dân phát triển sản xuất hữu cơ và ứng dụng các giải pháp sinh học trong canh tác.

Theo định hướng dài hạn được tỉnh công bố trước đó, Vĩnh Long đặt mục tiêu mở rộng diện tích dừa lên khoảng 132.000 ha vào năm 2030 và phấn đấu nâng tỷ lệ diện tích dừa hữu cơ lên khoảng 50%, gắn sản xuất với truy xuất nguồn gốc và liên kết tiêu thụ. Đây được xem là nền tảng để ngành dừa đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường châu Âu, Mỹ và các nước châu Á.

than-bai-1-nong-dan-thu-hoach-dua-1794914111.jpg
Nông dân Vĩnh Long bên vựa dừa vừa thu hoạch. Ảnh minh họa.

Nhà máy chế biến sâu và chiến lược khai thác trọn giá trị trái dừa

Bên cạnh tổ chức lại vùng nguyên liệu, vị trí nhà máy cũng được tính toán để giảm chi phí vận chuyển cho nông dân. Ông Trần Trí Quang cho biết tỉnh dự kiến chấp thuận chủ trương đầu tư một dự án mở rộng nhà máy tại khu vực Trà Vinh, với tổng vốn khoảng 1.700 tỷ đồng. Hiện vùng nguyên liệu dừa tập trung nhiều ở khu vực Bến Tre, nơi đặt nhà máy hiện hữu của doanh nghiệp, nên nông dân ở Trà Vinh phải vận chuyển nguyên liệu đi xa hơn, phát sinh thêm chi phí. Nhà máy mới được định hướng sử dụng nguồn dừa tại chỗ, mở rộng khả năng thu mua và phục vụ vùng nguyên liệu lân cận.

Theo Báo Vĩnh Long ngày 14/11, Betrimex hiện sản xuất khoảng 120 triệu lít nước dừa đóng hộp mỗi năm tại cụm công nghiệp Phong Nẫm, xã Lương Hòa, xuất khẩu tới hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ, với tỷ trọng xuất khẩu chiếm khoảng 95% sản lượng. Doanh nghiệp đang mở rộng đầu tư nhà máy tại Càng Long với tổng vốn khoảng 1.700–1.800 tỷ đồng, dự kiến đi vào hoạt động năm 2027. Cũng theo Kế hoạch 435/KH-UBND ngày 10/11/2026 về phát triển công nghiệp chế biến nông sản giai đoạn 2026–2030, tỉnh định hướng thu hút ít nhất 5 dự án nhà máy chế biến sâu ngành dừa, phấn đấu giá trị sản xuất ngành chế biến dừa tăng bình quân trên 10%/năm. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Châu Văn Hòa cho biết ngay trong khuôn khổ CocoNext 2026, lãnh đạo tỉnh sẽ trao chủ trương đầu tư cho các dự án nhà máy chế biến sâu mới.

Ở khâu chế biến, bà Đặng Huỳnh Ức My, Chủ tịch HĐQT Betrimex, cho rằng doanh nghiệp cần nhìn cây dừa như nguồn nguyên liệu cho nhiều chuỗi sản phẩm, thay vì chỉ tập trung vào một mặt hàng chính. Một trái dừa sau thu hoạch có thể trở thành nguyên liệu cho nhiều ngành: Nước dừa làm đồ uống, cơm dừa phục vụ ngành thực phẩm, dược phẩm và mỹ phẩm, gáo dừa dùng sản xuất than hoạt tính, còn xơ dừa và các phụ phẩm khác mở ra hướng ứng dụng trong vật liệu, xử lý nước và không khí.

Bà My dẫn ví dụ về than hoạt tính từ gáo dừa. Nếu doanh nghiệp chỉ dừng ở sản xuất than hoạt tính mà không kết nối với các ứng dụng tiếp theo như hệ thống lọc nước hay lọc không khí, giá trị của chuỗi nguyên liệu vẫn chưa được khai thác hết. Doanh nghiệp không nhất thiết phải tự làm mọi công đoạn, nhưng cần hợp tác với những đơn vị đủ năng lực để đưa nguyên liệu đến đúng thị trường. Cách tiếp cận này giúp tăng hiệu suất sử dụng nguyên liệu theo hướng không rác thải, hạn chế tối đa phần bị bỏ đi, đồng thời mở rộng giá trị thương mại của cây dừa trong định hướng kinh tế tuần hoàn.

Theo lãnh đạo Betrimex, giá bán và vị thế thương hiệu của dừa Việt vẫn còn nhiều dư địa để bứt phá, dù ngành đã làm chủ nhiều công đoạn sản xuất. Bà My nhấn mạnh rằng không thể chỉ chờ người mua trả giá cao, mà chính người bán phải cung cấp chất lượng khác biệt. Khi doanh nghiệp đầu tư nâng chất lượng sản phẩm, chuẩn hóa quy cách đóng gói và chuẩn bị tốt các yêu cầu của thị trường, người mua mới có cơ sở chấp nhận mức giá tương xứng.

Trong ba năm gần đây, Betrimex đã đẩy mạnh tự động hóa, điện tử hóa và robot hóa quy trình, cải thiện hiệu suất đồng thời ở khâu nông nghiệp, sản xuất và xử lý chất thải, phụ phẩm. Doanh nghiệp hiện có 5 trung tâm nghiên cứu và phát triển tại Vĩnh Long, TP.HCM, Tây Ninh, Singapore và Úc, kết nối nhà khoa học, nhà vườn, đội ngũ sản xuất và khách hàng quốc tế. Theo bà My, lượng khách hàng tiềm năng tìm đến doanh nghiệp hiện lớn hơn năng lực thương mại thực tế, trong khi công suất chưa đáp ứng hết nhu cầu, vì vậy việc mở rộng nhà máy là bước đi cần thiết.

than-bai-2-so-che-dua-kho-1794914111.jpg
Sơ chế dừa khô trước khi đưa vào nhà máy chế biến. Ảnh minh họa.

Đa dạng thị trường và giải bài toán được mùa mất giá

Một trong những thách thức lớn nhất của ngành dừa là duy trì năng lực đáp ứng khi đơn hàng tăng. Theo bà Đặng Huỳnh Ức My, tại các thị trường như châu Âu và Hoa Kỳ, khó khăn không chỉ nằm ở việc tìm được đơn hàng, mà ở chỗ phải giữ chất lượng đồng đều, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và giao hàng đúng cam kết trong điều kiện chi phí logistics biến động. Ở quy mô toàn ngành, vùng trồng phân tán và liên kết thu mua thiếu ổn định khiến nhà máy khó giữ chất lượng khi tăng sản lượng, còn tỷ lệ chế biến sâu hạn chế làm thu hẹp cơ hội phát triển sản phẩm giá trị cao.

Vì vậy, Betrimex hướng đến cung ứng cho nhiều thị trường, từ châu Âu, Mỹ đến thị trường trong nước, thay vì phụ thuộc vào một số thị trường trọng điểm. Đa dạng hóa thị trường giúp doanh nghiệp có thêm khả năng ứng phó khi một thị trường gặp biến động, nhưng đồng thời đòi hỏi sản phẩm phải đáp ứng nhiều bộ tiêu chuẩn khác nhau về chất lượng và quy trình sản xuất.

Nhìn lại 5 năm gần đây, lãnh đạo Betrimex cho biết ngành dừa đã có bước tiến mạnh cả về quy mô lẫn giá trị. Trước đây, hoạt động chế biến chủ yếu xoay quanh cơm dừa sấy khô, khiến nông dân thường xuyên rơi vào cảnh được mùa mất giá, thậm chí thiệt hại nặng khi gặp dịch bệnh và hạn mặn. Đến nay, số lượng nhà máy và hệ sinh thái sản phẩm từ kẹo dừa, bánh tráng phồng dừa, dầu dừa đến dừa tươi xuất khẩu sang Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản đã tăng mạnh, kéo giá trị kinh tế của cây dừa tăng hơn 60% so với 5 năm trước.

Để ổn định đầu ra cho nhà vườn, doanh nghiệp đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trong chuỗi liên kết: Bình ổn giá thu mua, đa dạng hợp đồng bao tiêu ngắn hạn và dài hạn, hỗ trợ kỹ thuật nông học và số hóa canh tác bằng phân bón chuyên dùng, thiết bị đo độ mặn, nhân nuôi ong thiên địch. Về tài chính, doanh nghiệp hợp tác với các định chế tài chính quốc tế như IFC và DEG, giải ngân qua hai ngân hàng BIDV và MB để đưa nguồn tín dụng ưu đãi đến từng hộ nông dân, giúp bà con chủ động vốn mà không phải bán non nguyên liệu.

Về phía chính quyền, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Châu Văn Hòa cho biết Vĩnh Long đang triển khai các giải pháp nhằm bình ổn giá trước tác động của cung cầu thế giới. Trọng tâm là thắt chặt liên kết giữa nhà vườn và nhà máy thông qua mô hình hợp tác xã để hạn chế sự chi phối của khâu trung gian, giữ mặt bằng giá thu mua ổn định giữa các vùng. Tỉnh cũng phối hợp với doanh nghiệp chuyển giao quy trình kỹ thuật đồng bộ từ trồng, thu hoạch, sơ chế đến vận chuyển về nhà máy để bảo đảm chất lượng trái dừa đồng đều.

CocoNext 2026 và tầm nhìn hệ sinh thái kinh tế dừa

Ngoài chế biến và xuất khẩu, Vĩnh Long muốn mở rộng các hoạt động kinh tế xoay quanh cây dừa, trong đó có du lịch. Theo ông Trần Trí Quang, địa phương đang nghiên cứu ý tưởng xây dựng bảo tàng dừa, giới thiệu các giống dừa trên thế giới và kết hợp hoạt động trải nghiệm như làm kẹo dừa cho du khách. Tỉnh hiện đã có một số mô hình du lịch gắn với văn hóa dừa tại cù lao An Bình, với công trình và phòng nghỉ sử dụng vật liệu từ dừa, nhưng cần thêm câu chuyện và hoạt động trải nghiệm để hình thành sản phẩm du lịch đủ sức hút.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh, trước đây chuỗi ngành dừa thường được nhìn từ cây dừa thô đến sản phẩm chế biến. Nếu chuỗi này phát triển tốt, nhiều ngành nghề khác như du lịch, bao bì, phân bón, giống cây trồng cũng sẽ phát triển theo. Khi đó, địa phương có thể chuyển từ phát triển chuỗi giá trị sang hình thành hệ sinh thái kinh tế dừa, khai thác giá trị cây dừa ở mức cao hơn.

Những nội dung này sẽ được thảo luận sâu tại Hội thảo quốc tế ngành dừa CocoNext 2026, dự kiến diễn ra trong hai ngày 12–13/12 tại Vĩnh Long với chủ đề "Kết nối, nâng cao chuỗi giá trị ngành dừa, tạo động lực tăng trưởng bền vững". Sự kiện do UBND tỉnh Vĩnh Long chủ trì, Betrimex là đơn vị khởi xướng và tổ chức, dự kiến quy tụ hơn 500 đại biểu trong nước và quốc tế, gồm cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, định chế tài chính, doanh nghiệp và đối tác trong chuỗi giá trị dừa toàn cầu.

Ngày 12/12, chương trình hội thảo gồm ba phiên chiến lược: Tầm nhìn quốc gia và vị thế mới của ngành dừa Việt Nam; thương mại toàn cầu và quyền lực mềm; công nghệ bền vững và kinh tế tuần hoàn. Các phiên thảo luận tập trung vào xu hướng thị trường quốc tế, chuyển đổi số vùng nguyên liệu, công nghiệp chế biến sâu, tài chính chuỗi cung ứng, công nghệ sinh học và tiềm năng phát triển tín chỉ carbon từ hệ sinh thái cây dừa. Song song là không gian triển lãm với 36 gian hàng giới thiệu sản phẩm, công nghệ chế biến và giải pháp quản lý vùng trồng. Ngày 13/12, đại biểu sẽ tham quan thực tế nhà máy Betrimex tại Lương Hòa, vùng nguyên liệu, nhà máy mật hoa dừa tại Tiểu Cần và bảo tàng dừa sáp.

Theo lãnh đạo tỉnh, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ được giao ghi nhận các đề xuất của chuyên gia, doanh nghiệp tại hội thảo để nghiên cứu, cụ thể hóa thành các chương trình hợp tác và dự án phù hợp. Với lợi thế vùng nguyên liệu lớn nhất cả nước, kim ngạch đã vượt 660 triệu USD sau 10 tháng và làn sóng đầu tư chế biến sâu đang hình thành, mục tiêu xuất khẩu dừa 1 tỷ USD trước năm 2030 của Vĩnh Long có cơ sở để trở thành hiện thực, nếu liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp và chính quyền được duy trì bền vững và phần giá trị tăng thêm thực sự quay trở lại với người trồng dừa.

Đăng ký đặt báo