Thanh Hóa chuẩn bị gì trước khi thị trường carbon vận hành?

Khi thị trường carbon trong nước dự kiến vận hành chính thức từ năm 2028, Thanh Hóa được đánh giá có nhiều lợi thế để tạo ra tín chỉ carbon từ rừng và sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành nguồn lực phát triển thực sự, xứ Thanh đang nỗ lực hoàn thiện hạ tầng dữ liệu, nhân lực và các điều kiện cần thiết nhằm sẵn sàng tham gia thị trường carbon trong giai đoạn mới.

Diện tích rừng lớn là lợi thế giúp Thanh Hóa phát triển kinh tế xanh và tham gia thị trường tín chỉ carbon.

Những nguồn cung tín chỉ carbon tiềm năng

Những năm gần đây, cụm từ “tín chỉ carbon” xuất hiện ngày càng nhiều trong các chiến lược phát triển kinh tế xanh của nước ta. Đây không chỉ là công cụ hỗ trợ giảm phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon còn mở ra cơ hội tạo thêm nguồn thu từ các hoạt động sản xuất thân thiện với môi trường.

Tại Thanh Hóa, lợi thế về tài nguyên đất đai, diện tích rừng rộng lớn và nền sản xuất nông nghiệp phát triển đang tạo nền tảng thuận lợi để địa phương tham gia thị trường tín chỉ carbon. Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có hơn 647.000ha rừng, trong đó trên 393.000ha là rừng tự nhiên. Độ che phủ rừng đạt 53,91%, cao hơn mức bình quân cả nước khoảng 11%.

Những năm qua, Thanh Hóa đã có những bước đi đầu tiên thông qua việc thực hiện Thỏa thuận chi trả giảm phát thải khí nhà kính vùng Bắc Trung Bộ (ERPA). Giai đoạn 2023 - 2025, hơn 365.000ha rừng tự nhiên của tỉnh tham gia chương trình, qua đó tạo thêm nguồn lực cho công tác bảo vệ rừng và nâng cao nhận thức của người dân về giá trị kinh tế từ tài nguyên rừng. Từ nền tảng này, tỉnh đang tiếp tục mở rộng các mô hình giảm phát thải trong sản xuất nông nghiệp để chuẩn bị tham gia thị trường tín chỉ carbon.

Tại khuc vực huyện Yên Định (cũ), mô hình thí điểm tạo tín chỉ carbon trong sản xuất lúa được triển khai từ năm 2024 thông qua phương pháp tưới ướt - khô xen kẽ. Kết quả theo dõi cho thấy lượng phát thải khí mê-tan giảm tương đương 4,84 tấn CO₂ quy đổi trên mỗi hecta so với phương thức canh tác truyền thống.

Xã Thanh Kỳ là một trong những địa phương miền núi có thế mạnh về kinh tế rừng. Nguồn thu từ tín chỉ carbon góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ rừng.

Từ kết quả ban đầu này, quy mô dự án đã được mở rộng lên hơn 1.300ha trong vụ Xuân năm 2025 và tiếp tục tăng lên khoảng 4.300ha trong vụ Thu mùa.

Song song với cây lúa, ngành mía đường cũng đang tham gia vào hành trình giảm phát thải. Cuối năm 2024, Công ty Cổ phần Mía đường Lam Sơn (Lasuco) cùng các đối tác Nhật Bản ký kết triển khai dự án giảm phát thải carbon tại vùng nguyên liệu mía. Theo kế hoạch, dự án sẽ mở rộng từ 500ha giai đoạn thử nghiệm lên khoảng 8.000ha trong năm 2026.

Trước khi bước vào “cuộc chơi” lớn

Mặc dù được đánh giá có nhiều tiềm năng, việc tham gia thị trường carbon vẫn là lĩnh vực tương đối mới đối với các địa phương cũng như cộng đồng doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, để một tín chỉ carbon được công nhận và giao dịch, yếu tố quan trọng nhất là phải chứng minh được lượng phát thải thực sự được cắt giảm hoặc hấp thụ thông qua các hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định độc lập. Đây cũng là một trong những thách thức hiện nay của Thanh Hóa.

Mô hình sản xuất lúa giảm phát thải tại Thanh Hóa đang được triển khai thí điểm trên 200ha, hướng tới xây dựng tín chỉ carbon và mở rộng quy mô trong những năm tới.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa, việc điều tra, thống kê và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ kiểm kê khí nhà kính trên địa bàn vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Nhiều lĩnh vực chưa có đầy đủ dữ liệu để xác định chính xác lượng phát thải hoặc khả năng hấp thụ carbon.

Bên cạnh đó, khung pháp lý liên quan đến giao dịch tín chỉ carbon tại Việt Nam vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện. Dù Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách về giảm phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon, nhưng đây vẫn là lĩnh vực mới, đòi hỏi sự tham gia của nhiều ngành, nhiều cấp và cả cộng đồng doanh nghiệp.

Áp lực chuyển đổi cũng đang hiện hữu khi nhiều thị trường xuất khẩu lớn trên thế giới bắt đầu áp dụng các tiêu chuẩn liên quan đến phát thải carbon.

Tại Liên minh châu Âu, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) đã bước vào giai đoạn chuyển tiếp và sẽ chính thức vận hành từ năm 2026. Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp xuất khẩu ngày càng phải quan tâm đến dấu chân carbon trong quá trình sản xuất nếu muốn duy trì khả năng cạnh tranh.

Trong bối cảnh đó, việc tham gia thị trường carbon không chỉ là cơ hội tạo thêm nguồn thu mà còn là yêu cầu tất yếu để thích ứng với các xu hướng phát triển mới của kinh tế thế giới.

Đối với Thanh Hóa, lợi thế lớn nhất hiện nay là đã có những mô hình thực tiễn để học hỏi và mở rộng. Từ cơ chế chi trả giảm phát thải khí nhà kính đối với rừng tự nhiên, các dự án giảm phát thải trên cây lúa đến mô hình sản xuất mía carbon thấp, địa phương đang từng bước hình thành nền tảng ban đầu cho kinh tế carbon.

Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành giá trị thực tế, vẫn cần sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng dữ liệu, công nghệ đo đạc, nguồn nhân lực và cơ chế chính sách. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức của người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp về thị trường carbon cũng là yếu tố quan trọng quyết định sự thành công trong thời gian tới.

Việt Nam dự kiến vận hành chính thức thị trường carbon từ năm 2028, những bước chuẩn bị từ hôm nay sẽ quyết định khả năng tham gia của các địa phương vào một thị trường hoàn toàn mới. Với lợi thế về rừng và nông nghiệp, Thanh Hóa đang đứng trước cơ hội lớn để biến các hoạt động bảo vệ môi trường thành nguồn lực phát triển kinh tế xanh, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 mà Việt Nam đã cam kết với cộng đồng quốc tế.