“Quả ngọt” của cô gái phố thị và hành trình nâng cao giá trị cây chè

Theo thống kê, toàn xã Yên Xuân (tỉnh Nghệ An) hiện có khoảng 795ha chè gay với 1.236 hộ trồng, sản lượng bình quân khoảng 9.300 tấn mỗi năm.

Tuy nhiên, phần lớn người dân vẫn trồng và thu hoạch chè theo phương thức bẻ cành, bán nguyên liệu thô cho thương lái. Giá cả vì thế phụ thuộc nhiều vào thị trường, thường xuyên biến động và giá trị mang lại chưa cao.

Trong bối cảnh đó, việc chuyển một phần diện tích sang trồng chè lấy búp, chế biến các dòng trà chất lượng cao được xem là hướng đi phù hợp để nâng cao giá trị cây chè gay.

Nắm bắt được thực trạng trên, chị Lê Thảo My quyết định nghỉ công việc ổn định, thu nhập cao, rời bỏ cuộc sống nơi thành phố để lên vùng đồi Cao Sơn (xã Xuân Yên) làm bạn với nông dân, gắn bó với cây chè.

“Từ nhỏ, nếp sống gia đình tôi đã gắn liền với từng ấm trà mà bố pha. Tôi cũng học cách chọn trà, đun nước, cách cảm nhận hương vị từng loại trà. Từ đó, tôi yêu trà khi nào không hay. Tôi tìm hiểu sâu hơn về thế giới của những búp chè và hành trình biến những chiếc lá xanh thành những sản phẩm trà mang hương vị riêng”, chị My chia sẻ.

Theo chị My, chè gay ở vùng Cao Sơn có những đặc điểm riêng. Lá chè dày nhưng không quá to, có sắc xanh vàng đặc trưng. Khi pha, nước trà có hương thơm lan tỏa, vị chát dịu và sau đó chuyển dần sang vị ngọt sâu. Đó là những yếu tố phù hợp để phát triển các dòng trà chất lượng cao.

Tuy nhiên, cây chè gay ở đây chủ yếu được người dân trồng để bẻ cành, bán bó cho thương lái. Việc hái búp chè để chế biến thành trà gần như chưa được thực hiện.

Nhận thấy tiềm năng của loại cây này chưa được khai thác đúng mức, chị My quyết định ở lên vùng đồi Cao Sơn để cùng người dân thay đổi cách nhìn và phương thức canh tác.

Khó khăn lớn nhất đối với cô gái trẻ là thuyết phục người dân tin vào một phương thức sản xuất mới. Từ bao đời nay, người dân vẫn quen với việc bẻ cành chè, bán nguyên liệu cho thương lái. Việc chuyển sang chăm sóc cây để hái búp, sau đó chế biến thành trà khiến nhiều người còn e ngại.

Để thuyết phục dân, ngày nào chị My cũng có mặt tại các vườn chè, vừa làm vừa trò chuyện, hướng dẫn người dân cách chăm sóc và thu hái búp. Chị cũng cam kết thu mua búp chè với giá cao, tạo đầu ra ổn định để bà con yên tâm chuyển đổi. Sự kiên trì của cô gái trẻ dần khiến người dân thay đổi suy nghĩ.

Khi vùng nguyên liệu dần ổn định, sản lượng búp chè ngày một tăng, chị My bắt tay vào hoàn thiện quy trình chế biến. Chị xây dựng xưởng sản xuất ngay dưới chân đồi để thuận lợi cho việc vận chuyển nguyên liệu và đảm bảo những búp chè sau khi hái được đưa vào chế biến trong thời gian ngắn nhất.

Chè sau khi hái phải được đưa về xưởng ngay trong ngày để đảm bảo độ tươi. Tại đây, nguyên liệu được hong trên mẹt để làm héo tự nhiên, giúp lá chè giảm lượng nước nhưng vẫn giữ được cấu trúc và hương vị vốn có. Sau đó, chè được đưa vào sao ở nhiệt độ cao.

Đây là một trong những công đoạn quan trọng nhất, đòi hỏi người làm trà phải liên tục đảo chè bằng tay, cảm nhận độ mềm của lá và sự thay đổi của mùi hương.

Sau khi sao, chè tiếp tục được vò để định hình cánh trà và hỗ trợ giải phóng các thành phần tạo nên hương vị đặc trưng. Trà sau đó được sấy khô và phân loại để tạo ra những dòng sản phẩm khác nhau.

Những động tác tưởng chừng đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm. Người làm trà phải biết điều chỉnh lực tay để cánh trà vừa đẹp, vừa giữ được hương vị tự nhiên.

Từ cùng một vùng nguyên liệu chè gay, chị My nghiên cứu và phát triển các sản phẩm như lục trà, hồng trà và bạch trà.

“Tôi mong người dân không chỉ là người bán nguyên liệu mà từng bước có thể hiểu hơn về giá trị của cây chè, cùng tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm”, chị My nói.

Đầu năm 2026, chị My được Hội Nghệ nhân và Thương hiệu Việt Nam công nhận danh hiệu “Nghệ nhân trà Việt Nam”.

Hiện nay, 11 hộ dân đã cùng chị My thành lập hợp tác xã (HTX) trồng và chế biến chè gay, xây dựng được vùng nguyên liệu khoảng 10ha. Từ nguồn nguyên liệu này, chị My tập trung phát triển 3 sản phẩm trà chủ lực gồm Kỳ tiên cao sơn, Hồng phong cao sơn và Thiền trà bạch tiên.

Không chỉ phát triển kinh tế, chị My đã mở ra một hướng đi mới cho chè gay ở vùng Cao Sơn, nâng cao giá trị của cây chè cũng như thu nhập ổn định cho người dân nơi đây./.