[Infographic] Xuất siêu hơn 1,3 tỷ USD, rau quả Việt đứng trước cơ hội bứt phá

Theo số liệu từ Cục Hải quan, trong tháng 5/2026, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 614,8 triệu USD, tăng 15% so với tháng trước và tương đương cùng kỳ năm 2025. Tính chung 5 tháng đầu năm, kim ngạch toàn ngành đạt 2,67 tỷ USD, tăng 16% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, giá trị nhập khẩu rau quả đạt gần 1,3 tỷ USD, tăng 31%, qua đó giúp ngành tiếp tục duy trì mức xuất siêu hơn 1,37 tỷ USD.

Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất của rau quả Việt Nam khi chiếm khoảng 50% tổng giá trị xuất khẩu. Đứng sau là Hoa Kỳ và Hàn Quốc với tỷ trọng lần lượt đạt 8,7% và 5,4%. Quy mô thị trường rộng lớn cùng nhu cầu tiêu dùng ổn định tiếp tục tạo nền tảng quan trọng cho tăng trưởng của ngành trong những tháng còn lại của năm.

Bên cạnh lợi thế từ các thị trường truyền thống, cơ cấu xuất khẩu của ngành rau quả cũng đang ghi nhận những chuyển biến tích cực. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào trái cây tươi, nhiều doanh nghiệp đã đẩy mạnh chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Nhờ đó, tỷ trọng rau quả chế biến trong tổng kim ngạch xuất khẩu đã tăng lên 35,8%, cao hơn đáng kể so với mức 29,3% cùng kỳ năm trước. Xu hướng này không chỉ góp phần gia tăng giá trị xuất khẩu mà còn giúp giảm bớt rủi ro do tính mùa vụ của nông sản.

Trong nhóm hàng xuất khẩu, sầu riêng tiếp tục giữ vai trò đầu tàu. Lợi thế về nguồn cung nghịch vụ cùng việc mở rộng các mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc đã giúp mặt hàng này duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Song song với đó, các sản phẩm truyền thống như thanh long, chuối, xoài và dừa vẫn giữ được nhịp xuất khẩu ổn định, đóng góp đáng kể vào kết quả chung của toàn ngành.

Đánh giá về triển vọng tăng trưởng, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng việc Việt Nam và Trung Quốc ký kết Nghị định thư về xuất khẩu chính ngạch đối với bưởi và chanh vào tháng 4/2026 đã mở ra cơ hội rất lớn cho doanh nghiệp trong thời gian tới. Không chỉ vậy, sự kiện lô bưởi tươi đầu tiên của Việt Nam xuất khẩu thành công sang Australia cũng cho thấy khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế của doanh nghiệp trong nước ngày càng được nâng cao.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ tháng 5 trở đi là giai đoạn bước vào mùa thu hoạch của nhiều loại trái cây chủ lực như sầu riêng, vải thiều, xoài và dừa. Nguồn cung dồi dào từ các vùng nguyên liệu được kỳ vọng sẽ tiếp tục tạo động lực để xuất khẩu rau quả tăng tốc trong quý II và quý III năm nay.

Tuy nhiên, triển vọng tăng trưởng không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể chủ quan. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhận định rằng từ nay đến cuối năm 2026, Trung Quốc vẫn sẽ là thị trường giàu tiềm năng đối với các quốc gia xuất khẩu rau quả, trong đó có Việt Nam. Song song với cơ hội là những yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung, triển vọng xuất khẩu trong thời gian tới phụ thuộc rất lớn vào khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn GAP, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật cũng như sự minh bạch trong hoạt động đóng gói sản phẩm. Đây đang trở thành những điều kiện bắt buộc đối với doanh nghiệp muốn duy trì vị thế tại thị trường tỷ dân.

Đặc biệt, ông Hoàng Trung nhấn mạnh: “Theo quy định 280 mới nhất của nước nhập khẩu Trung Quốc, hàng hóa vào thị trường này sẽ chuyển dịch mạnh mẽ: Từ kiểm soát tại cửa khẩu sang kiểm soát ngay từ khâu sản xuất tại nước xuất khẩu. Để không bị động, việc tập huấn, hướng dẫn nông dân và doanh nghiệp nắm bắt ngay yêu cầu mới được xem là giải pháp then chốt lúc này”.

Một trong những thách thức lớn hiện nay là việc xây dựng và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để nông sản Việt có thể tham gia chuỗi xuất khẩu chính ngạch. Để hoàn thiện các yêu cầu này, các địa phương đang khẩn trương rà soát vùng nguyên liệu, hoàn thiện hồ sơ và phối hợp với cơ quan chức năng trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét cấp mã.

Trong bối cảnh các quy định kiểm soát ngày càng chặt chẽ, chỉ một sai phạm liên quan đến mã số vùng trồng cũng có thể dẫn đến việc tạm dừng xuất khẩu của cả khu vực sản xuất hoặc một ngành hàng. Điều này đang tạo áp lực lớn buộc các bên trong chuỗi cung ứng phải nâng cao trách nhiệm và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn đã được đặt ra.

Nhiều chuyên gia nhận định việc Trung Quốc liên tục nâng cấp các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật nhập khẩu vừa là thách thức vừa là cơ hội để ngành rau quả Việt Nam tái cấu trúc theo hướng chuyên nghiệp hơn. Để tận dụng tốt cơ hội này, nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cần nhanh chóng thích ứng với các yêu cầu mới về chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, sự đồng hành của các cơ quan quản lý trong việc tháo gỡ khó khăn và hỗ trợ hoàn thiện thủ tục sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu của ngành rau quả trong thời gian tới.