Đào tạo kiểm kê khí nhà kính: Chuẩn bị nguồn nhân lực cho chuyển đổi xanh

Đào tạo kiểm kê khí nhà kính gắn với nhu cầu thực tiễn

Ngày 14/10/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Trường Đại học Mở TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Viện IRAT tổ chức khóa tập huấn “Kỹ thuật và phương pháp kiểm kê khí nhà kính”, với sự tài trợ của Quỹ "Vì tương lai xanh" thuộc Tập đoàn Vingroup.

Chương trình thu hút lãnh đạo, giảng viên, chuyên viên, người học và đại diện các cơ quan, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học. Sự tham gia của nhiều nhóm đối tượng cho thấy nhu cầu tiếp cận kiến thức về kiểm kê khí nhà kính ngày càng gắn với yêu cầu quản lý môi trường, sản xuất và kinh doanh bền vững.

Trực tiếp giảng dạy là TS. Lê Hải Hưng, Viện trưởng Viện nghiên cứu ứng dụng công nghệ (IRAT), thuộc Hiệp hội Đầu tư xây dựng -Dịch vụ nông, lâm nghiệp Việt Nam (VICSAFA). Với thời lượng 10 tiết, khóa tập huấn kết hợp kiến thức nền tảng, phương pháp kỹ thuật và khả năng ứng dụng thực tế. Bốn nhóm chuyên đề chính gồm khí nhà kính và hiệu ứng nhà kính; kỹ thuật, phương pháp kiểm kê khí nhà kính; thị trường carbon; phát triển bền vững gắn với ESG.

Thông qua các chuyên đề, học viên được tiếp cận quy trình nhận diện nguồn phát thải, thu thập dữ liệu, tính toán lượng phát thải và xác định giải pháp giảm phát thải phù hợp. Đây là nền tảng để các tổ chức, doanh nghiệp từng bước xây dựng hệ thống quản lý phát thải dựa trên dữ liệu và phương pháp khoa học.

Trước đó, ngày 12/10/2026, Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Viện IRAT tổ chức khóa tập huấn cùng chủ đề, với sự tài trợ của Quỹ Vì tương lai xanh. Chương trình thu hút hơn 100 học viên đến từ các đơn vị trong và ngoài trường, hướng đến nâng cao năng lực chuyên môn và tăng cường kết nối giữa cơ sở giáo dục đại học với doanh nghiệp, tổ chức liên quan.

Việc hai trường đại học tổ chức các khóa tập huấn trong cùng tháng cho thấy vai trò của đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao tri thức trong quá trình chuẩn bị nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, hiệu quả đào tạo không chỉ được thể hiện qua lượng kiến thức tiếp nhận mà còn ở khả năng vận dụng vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản trị môi trường.

Chia sẻ của học viên sau khoá tập huấn

Chia sẻ sau buổi tập huấn ngày 14/10 tại Trường Đại học Mở TP. Hồ Chí Minh, một học viên nữ đánh giá cao kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn được giảng viên truyền đạt. Theo học viên, tư duy và kinh nghiệm kinh doanh được hình thành qua quá trình học hỏi, trải nghiệm và tích lũy lâu dài. Học viên nữ cũng bày tỏ sự khâm phục trước tinh thần và sự nhiệt huyết của giảng viên ở tuổi ngoài 80.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trương Đồng Tâm, Chủ tịch Công ty TNHH MTV Ngôi Sao Vàng, cho biết khóa học cung cấp nhiều kiến thức thiết thực về môi trường, biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Theo ông Tâm, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thu mua, thu gom và xử lý phế thải từ nông nghiệp, lâm nghiệp, công nghiệp, sinh hoạt và điện tử, hướng đến tận dụng nguồn nguyên liệu phù hợp để sản xuất nhiên liệu sinh khối và phát triển năng lượng tái tạo.

Từ thực tiễn hoạt động, ông Trương Đồng Tâm đặt vấn đề về khả năng tham gia thị trường tín chỉ carbon của các doanh nghiệp thu gom, tái chế chất thải và chuyển hóa chất thải thành năng lượng. Ông chia sẻ: “Doanh nghiệp chúng tôi đang thực hiện hoạt động thu gom, tận dụng các nguồn phế thải để sản xuất nhiên liệu sinh khối và năng lượng tái tạo. Vậy những hoạt động này có đủ điều kiện để được xem xét cấp tín chỉ carbon hay không?”.

"Kiểm kê khí nhà kính và xác định lượng phát thải là những bước quan trọng, nhưng không đồng nghĩa doanh nghiệp đương nhiên được cấp tín chỉ carbon. Do đó, doanh nghiệp cần được tiếp cận rõ hơn với các tiêu chí, phương pháp xác định lượng giảm phát thải, quy trình thẩm định và điều kiện để dự án tái chế chất thải, sản xuất nhiên liệu sinh khối có thể tham gia thị trường carbon", ông Tâm chia sẻ.

Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn cho thấy doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến các cơ chế tài chính xanh và khả năng tạo giá trị kinh tế từ hoạt động giảm phát thải. Đây cũng là nhu cầu thực tế về kiến thức chuyên môn, giúp doanh nghiệp đánh giá tiềm năng dự án, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Kiểm kê khí nhà kính: Nền tảng quản trị phát thải

Khí nhà kính có khả năng hấp thụ và phát xạ bức xạ hồng ngoại, góp phần duy trì nhiệt độ khí quyển. Tuy nhiên, sự gia tăng nồng độ khí nhà kính do hoạt động của con người đang thúc đẩy tình trạng nóng lên toàn cầu, đặt ra yêu cầu cấp thiết về kiểm soát và giảm phát thải.

Đối với doanh nghiệp, kiểm kê khí nhà kính không đơn thuần là hoạt động lập báo cáo môi trường. Đây còn là công cụ giúp xác định nguồn phát thải trọng yếu, đánh giá mức tiêu thụ năng lượng, nhận diện những điểm chưa hiệu quả trong sản xuất và xây dựng kế hoạch giảm phát thải phù hợp.

Một tiêu chuẩn được sử dụng trong lĩnh vực này là ISO 14064-1, quy định các nguyên tắc và yêu cầu đối với việc định lượng, báo cáo phát thải và loại bỏ khí nhà kính ở cấp tổ chức. Việc áp dụng tiêu chuẩn phù hợp giúp doanh nghiệp xây dựng phương pháp kiểm kê có hệ thống, nâng cao tính nhất quán của dữ liệu và tạo cơ sở cho việc rà soát, xác minh khi cần thiết.

Quy trình kiểm kê thường bao gồm xác định ranh giới tổ chức và phạm vi kiểm kê, nhận diện nguồn phát thải, thu thập dữ liệu hoạt động, lựa chọn hệ số phát thải, tính toán và tổng hợp báo cáo. Chất lượng kết quả phụ thuộc đáng kể vào tính đầy đủ, độ tin cậy của dữ liệu và việc áp dụng đúng phương pháp.

Khi có dữ liệu phát thải đáng tin cậy, doanh nghiệp có thể xác định các công đoạn tiêu thụ nhiều năng lượng, đánh giá cơ hội cải tiến công nghệ, tiết kiệm chi phí và theo dõi hiệu quả của các biện pháp giảm phát thải. Qua đó, những cam kết về môi trường có thể được cụ thể hóa thành mục tiêu có khả năng đo lường và đánh giá.

Cần phân biệt rõ kiểm kê khí nhà kính với việc hình thành tín chỉ carbon. Kiểm kê nhằm xác định, định lượng và báo cáo lượng phát thải hoặc loại bỏ khí nhà kính theo phạm vi và phương pháp cụ thể. Trong khi đó, một dự án muốn tạo tín chỉ carbon phải đáp ứng phương pháp luận và tiêu chuẩn áp dụng, chứng minh kết quả giảm phát thải hoặc loại bỏ khí nhà kính, đồng thời thực hiện các bước thẩm định, xác minh và đăng ký theo cơ chế tương ứng.

Vì vậy, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tái chế chất thải, sản xuất nhiên liệu sinh khối hay năng lượng tái tạo không đương nhiên đủ điều kiện được cấp tín chỉ carbon. Khả năng tham gia thị trường phụ thuộc vào đặc điểm dự án, đường cơ sở phát thải, tính bổ sung, phương pháp đo lường và các điều kiện liên quan. Hiểu đúng những yêu cầu này giúp doanh nghiệp đánh giá cơ hội đầu tư trên cơ sở khoa học, tránh nhầm lẫn giữa hoạt động bảo vệ môi trường và khả năng tạo tín chỉ carbon.

ESG và CBAM đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp

Kiểm soát phát thải ngày càng gắn với năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Trong bối cảnh các yêu cầu môi trường được tích hợp sâu hơn vào hoạt động thương mại, dữ liệu phát thải trở thành cơ sở để doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của khách hàng, đối tác và thị trường xuất khẩu.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu bước vào giai đoạn chính thức từ ngày 1/1/2026, áp dụng đối với một số nhóm hàng hóa như sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện và hydro theo quy định liên quan. Cơ chế này hướng đến việc tính đến lượng phát thải hàm chứa trong hàng hóa nhập khẩu thuộc phạm vi điều chỉnh vào EU, đi kèm các nghĩa vụ khai báo và chứng chỉ carbon theo quy định.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng liên quan, việc chuẩn bị dữ liệu phát thải có ý nghĩa quan trọng. Dù nghĩa vụ trực tiếp theo CBAM được quy định đối với nhà nhập khẩu thuộc phạm vi áp dụng, nhà sản xuất tại quốc gia cung ứng vẫn có thể phải cung cấp thông tin để đối tác xác định lượng phát thải hàm chứa trong sản phẩm.

Bên cạnh CBAM, các yêu cầu về ESG cũng thúc đẩy doanh nghiệp chú trọng quản trị môi trường, tính minh bạch và khả năng chứng minh kết quả thực hiện. Kiểm kê khí nhà kính vì thế có thể trở thành một phần trong hệ thống quản trị rủi ro, quản lý năng lượng và hoạch định chiến lược phát triển dài hạn.

Tại Việt Nam, Nghị định số 06/2022/NĐ-CP quy định về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn; Quyết định số 01/2022/QĐ-TTg quy định danh mục lĩnh vực và cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Khi triển khai nghĩa vụ cụ thể, doanh nghiệp cần đối chiếu các văn bản hiện hành, nội dung sửa đổi, bổ sung và danh mục cơ sở thuộc diện kiểm kê tại thời điểm thực hiện.

Trong bối cảnh đó, kiểm kê khí nhà kính cần được nhìn nhận đồng thời từ góc độ tuân thủ và quản trị. Khi được triển khai thường xuyên, hoạt động này giúp doanh nghiệp chủ động xác định nguồn phát thải, cải thiện hiệu quả sử dụng tài nguyên, lựa chọn giải pháp công nghệ phù hợp và nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Chuẩn bị nguồn nhân lực cho chuyển đổi xanh

Chuyển đổi xanh đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở giáo dục. Trong đó, các trường đại học không chỉ phổ biến kiến thức mà còn có vai trò đào tạo nhân lực có khả năng vận dụng khoa học vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản lý môi trường.

Kiểm kê khí nhà kính là lĩnh vực mang tính liên ngành, đòi hỏi người thực hiện có kiến thức môi trường, năng lực xử lý dữ liệu, hiểu biết về quy trình sản xuất và khả năng vận dụng tiêu chuẩn kỹ thuật. Vì vậy, chương trình đào tạo cần kết hợp lý thuyết với thực hành, chú trọng kỹ năng thu thập dữ liệu, tính toán, phân tích và diễn giải kết quả.

Việc Trường Đại học Mở TP. Hồ Chí Minh và Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Viện IRAT tổ chức các khóa tập huấn cho thấy vai trò kết nối giữa cơ sở giáo dục và đơn vị nghiên cứu trong việc mở rộng cơ hội tiếp cận kiến thức chuyên môn. Sự đồng hành của Quỹ "Vì tương lai xanh" thuộc Tập đoàn Vingroup góp phần tạo điều kiện triển khai các hoạt động đào tạo về môi trường và phát triển bền vững.

Để kiến thức chuyển hóa thành năng lực thực chất, các chương trình cần tiếp tục gắn với bài toán cụ thể của doanh nghiệp, đặc điểm phát thải từng ngành và yêu cầu kỹ thuật đang áp dụng. Hiệu quả đào tạo cần được đánh giá thông qua khả năng vận dụng kiến thức, chất lượng hệ thống kiểm kê và kết quả giảm phát thải trong thực tế.

Về phía doanh nghiệp, đầu tư cho nhân lực kiểm kê khí nhà kính cần được xem là một phần trong chiến lược quản trị phát thải, thay vì hoạt động riêng lẻ mang tính đối phó. Đội ngũ được trang bị kiến thức phù hợp sẽ góp phần nâng cao chất lượng dữ liệu, xác định trọng tâm giảm phát thải và hỗ trợ lãnh đạo đưa ra quyết định dựa trên cơ sở định lượng.

Khi yêu cầu môi trường ngày càng tác động sâu đến hoạt động sản xuất và thương mại, năng lực đo lường phát thải sẽ trở thành yếu tố quan trọng trong quản trị doanh nghiệp. Thông qua đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao tri thức, các cơ sở giáo dục cùng viện nghiên cứu có thể góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu mới, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới mô hình phát triển xanh, hiệu quả, bền vững.

*Một số hình ảnh tại Khoá tập huấn tại Trường Đại học Mở TP. Hồ Chí Minh: