Hội thảo “Công nghệ Thông minh và Bền vững cho Ngành Thực phẩm Việt Nam”: Thúc đẩy đổi mới công nghệ chế biến

Kết nối doanh nghiệp, nhà khoa học trong đổi mới công nghệ thực phẩm

Trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế ProPak Hanoi 2026, Hội Khoa học và Công nghệ Lương thực, Thực phẩm Việt Nam (VAFoST) phối hợp với Informa Markets tổ chức hội thảo “Công nghệ Thông minh và Bền vững cho Ngành Thực phẩm Việt Nam”, tập trung trao đổi về ứng dụng công nghệ thông minh và phát triển bền vững trong chế biến, bảo quản thực phẩm.

Phát biểu khai mạc và chào mừng hội thảo, GS.TS Ngô Xuân Bình, Phó Chủ tịch VAFoST, đại diện ban tổ chức, nhấn mạnh ý nghĩa của việc kết nối tri thức khoa học, doanh nghiệp, nhà quản lý với thực tiễn sản xuất. Sự kiện quy tụ hơn 200 doanh nghiệp đến từ 20 quốc gia và vùng lãnh thổ, thu hút khoảng 8.000 khách tham quan chuyên ngành. Đây cũng là dịp tạo ra không gian giao thương, trao đổi và chuyển giao công nghệ tại khu vực phía Bắc, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp và nhà máy thực phẩm.

Cũng tại hội thảo, GS.TS Ngô Xuân Bình, chia sẻ về các chính sách của Đảng và Nhà nước đang tạo cơ sở thúc đẩy hoạt động đổi mới công nghệ. Trong đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 về Danh mục công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược, cùng Quyết định số 23/QĐ-TTg ngày 15/5/2026 về Danh mục công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển. Các lĩnh vực chế biến, bảo quản sản phẩm thực phẩm, thiết bị và bao gói được đề cập trong định hướng phát triển công nghệ phục vụ kinh tế - xã hội.

Tại hội thảo, công nghệ thông minh được tiếp cận theo hướng tích hợp công nghệ chế biến hiện đại với công nghệ thông tin (IT) và trí tuệ nhân tạo (AI). Các ứng dụng được đề cập gồm tối ưu hóa vận hành, tự động hóa dây chuyền, giảm tổn thất sau thu hoạch và nâng cao hiệu suất sử dụng nguyên liệu.

Sự kết hợp này mang lại những bước đột phá trong việc tối ưu hóa vận hành, tự động hóa dây chuyền, giảm tổn thất sau thu hoạch và nâng cao hiệu suất sử dụng nguyên liệu. Đây cũng chính là chiếc chìa khóa vàng giúp ngành nông sản - thực phẩm khu vực phía Bắc nói riêng và cả nước nói chung bứt phá, đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng GDP hai chữ số của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Theo GS.TS Ngô Xuân Bình, hội thảo là dịp để các đại biểu lắng nghe những báo cáo chuyên sâu, đối chiếu giải pháp công nghệ quốc tế với thực trạng tại Việt Nam, qua đó trao đổi về lộ trình đầu tư phù hợp với nhu cầu sản xuất.

Công nghệ chế biến phi nhiệt, trích xuất xanh nhằm nâng cao giá trị nông sản

Một trong những tham luận trọng tâm tại hội thảo do PGS.TS Hoàng Thị Lệ Hằng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, trình bày, với chủ đề “Công nghệ chế biến phi nhiệt và trích xuất xanh cho nông - thủy sản: Tích hợp công nghệ số để nâng cao giá trị và tận dụng phụ phẩm”.

Theo tham luận, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản Việt Nam đạt mức kỷ lục 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với năm 2024. Tuy nhiên, tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch vẫn ở mức 13-30%. Lượng phụ phẩm nông sản được đề cập trong báo cáo ước khoảng 30-50 triệu tấn, bên cạnh khoảng 1 triệu tấn phụ phẩm thủy sản, với giá trị tiềm năng ước tính 4-5 tỷ USD.

Để giải quyết những hạn chế của phương pháp chế biến truyền thống sử dụng nhiệt và dung môi độc hại, tham luận đề xuất kết hợp hai nhóm công nghệ là chế biến phi nhiệt và trích xuất xanh, đồng thời tích hợp dữ liệu số trong quy trình sản xuất.

Nhóm công nghệ chế biến phi nhiệt gồm xử lý áp suất cao (HPP), điện trường xung (PEF), plasma lạnh, siêu âm, tia cực tím UV-C và ozone. Những công nghệ này được giới thiệu nhằm hạn chế tác động của quá trình chế biến đến chất lượng, cấu trúc và hương vị của thực phẩm.

Trong khi đó, nhóm công nghệ trích xuất xanh gồm CO₂ siêu tới hạn, nước dưới tới hạn, siêu âm, vi sóng, enzyme và dung môi eutectic sâu tự nhiên (NADES). Các phương pháp này được đề xuất để thu hồi những hợp chất có giá trị từ phụ phẩm nông, thủy sản.

Đơn cử, đầu và vỏ tôm có thể được tận dụng để thu hồi astaxanthin, protein, chitosan và khoáng chất. Tham luận đề cập phương pháp trích ly tuần tự nhằm khai thác các thành phần có giá trị từ nguồn nguyên liệu phụ phẩm.

Bên cạnh công nghệ chế biến, báo cáo đề xuất mô hình tích hợp bốn lớp công nghệ số, gồm số hóa dữ liệu từng mẻ sản xuất, mô hình dự đoán, bản sao số và hộ chiếu số phục vụ truy xuất. Các lớp công nghệ này được đưa vào quy trình nhằm theo dõi thông tin, hỗ trợ dự báo và tối ưu hóa hiệu suất toàn chuỗi chế biến.

Về lộ trình triển khai, tham luận đề xuất thí điểm trong giai đoạn 2026-2027 đối với ba chuỗi sản phẩm gồm tôm, cá tra và trái cây, sau đó từng bước nhân rộng đến năm 2030.

Những khó khăn được đề cập trong báo cáo gồm vốn đầu tư, chi phí năng lượng, nguồn nguyên liệu phân tán và khung pháp lý. Đây là các vấn đề cần được xem xét trong quá trình triển khai những giải pháp công nghệ vào thực tế sản xuất.

Sấy nông sản tiết kiệm năng lượng, phát triển bao gói thông minh

Bên cạnh công nghệ chế biến phi nhiệt và tận dụng phụ phẩm, hội thảo dành các tham luận cho ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và vật liệu mới trong sấy nông sản, bảo quản thực phẩm tươi.

Với chủ đề “Sấy nông sản thông minh và xanh: Tích hợp AI/IoT để tối ưu năng lượng, giảm tổn thất và bảo đảm an toàn thực phẩm”, ThS. Phan Văn Hiệp, giảng viên Trường Đại học Văn Hiến, Giám đốc Công ty TNHH Giải pháp công nghệ thông minh ITS, trình bày các yêu cầu thực tiễn trong công nghệ sấy nông sản, thực phẩm tại Việt Nam và thực trạng ứng dụng năng lượng mặt trời trong lĩnh vực này.

Báo cáo đi sâu giới thiệu những thiết kế máy sấy sử dụng năng lượng mặt trời, các ưu điểm của thiết bị và kết quả nghiên cứu của nhóm phát triển. Tham luận cũng đề cập những giải thưởng khoa học, bằng sở hữu trí tuệ và tiêu chuẩn chất lượng mà nhóm nghiên cứu về dòng máy sấy này đã đạt được.

Ở lĩnh vực bao gói, PGS.TS Phạm Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, trình bày tham luận “Giải pháp bao gói tích hợp cho thực phẩm tươi: Từ kiểm soát vi môi trường đến chức năng chủ động và thông minh”.

Báo cáo đề xuất định hướng phát triển bao gói sinh học đa chức năng từ nguồn vật liệu trong nước, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để phát triển vật liệu bao gói. Các giải pháp được đề cập bao gồm kết hợp bao gói chủ động, bao gói thông minh với công nghệ IoT, AI và mô hình dự báo hạn sử dụng.

Nội dung tham luận hướng đến chuỗi lạnh thực phẩm tươi tại Việt Nam, gồm rau quả, thịt và thủy sản. Mục tiêu được đặt ra là phát triển bao gói từ chức năng chứa đựng thông thường thành hệ thống bảo quản thực phẩm có khả năng kiểm soát điều kiện môi trường, hỗ trợ truy xuất và cung cấp dữ liệu phục vụ quản lý chất lượng.

Thông qua các báo cáo chuyên môn, hội thảo tập trung vào những hướng ứng dụng công nghệ trong chế biến, sấy, bảo quản và bao gói thực phẩm; đồng thời trao đổi về việc giảm tổn thất sau thu hoạch, tận dụng phụ phẩm, tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu trong sản xuất.