SRI kết hợp cấy máy: Hướng canh tác lúa xanh tại Hà Nội

Kết hợp hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI) với cơ giới hóa, Hà Nội đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất theo hướng tiết kiệm đầu vào và thân thiện với môi trường. Mô hình tại xã Ứng Hòa là một điểm triển khai, đồng thời đặt ra yêu cầu áp dụng đồng bộ kỹ thuật để phát huy hiệu quả lâu dài.

Kết hợp SRI với cơ giới hóa trên đồng ruộng

Theo Báo Nông nghiệp và Môi trường ngày 16/10/2026, mô hình SRI nâng cao kết hợp cấy máy theo hướng hữu cơ, giảm phát thải được triển khai trong vụ mùa tại xã Ứng Hòa với quy mô 50ha. Trong đó, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Trung Tú tham gia 35ha, Hợp tác xã Nông nghiệp Cánh đồng Xanh tham gia 15ha.

Các hộ sử dụng giống Japo 18, kết hợp máy cấy và thiết bị bay không người lái trong sản xuất; đồng thời được hỗ trợ phân bón hữu cơ.

Việc đưa máy móc vào quy trình canh tác tạo điều kiện tổ chức các khâu sản xuất theo lịch chung. Với nông dân, khả năng giảm lao động thủ công và kiểm soát chi phí là yếu tố quan trọng để duy trì phương thức mới qua nhiều vụ.

Trên phạm vi thành phố, báo cáo được Báo Nông nghiệp và Môi trường dẫn lại cho biết diện tích ứng dụng SRI vụ xuân năm 2026 đạt 65.407,6ha. Tuy nhiên, diện tích áp dụng toàn phần là 10.218,5ha, còn lại áp dụng từng phần. Khoảng cách này cho thấy dư địa nâng cao chất lượng thực hành vẫn còn lớn.

SRI là hệ thống các thực hành quản lý cây trồng, đất và nước, có thể điều chỉnh phù hợp với điều kiện sản xuất. Tài liệu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) nêu những nguyên tắc như sử dụng mạ non, giảm số dảnh cấy, bố trí khoảng cách hợp lý, quản lý nước không ngập liên tục và bổ sung chất hữu cơ cho đất.

Cốt lõi của phương pháp là tạo điều kiện để cây lúa phát triển tốt hơn, sử dụng hiệu quả nguồn lực trên đồng ruộng. Bởi vậy, việc giảm giống hoặc thay đổi cách tưới cần được đặt trong cả quy trình, gắn với giống, mùa vụ và khả năng quản lý nước.

Nếu chỉ thay đổi một khâu, hiệu quả của hệ thống có thể chưa được khai thác đầy đủ. Chẳng hạn, cấy thưa cần đi cùng chăm sóc phù hợp; quản lý nước cần có khả năng chủ động cấp và tháo nước; cơ giới hóa cần được chuẩn bị từ khâu làm đất và tổ chức dịch vụ.

Trong hướng dẫn sản xuất vụ mùa năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã đề nghị các địa phương mở rộng SRI nâng cao kết hợp máy cấy, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả. Với diện tích khó bảo đảm nguồn nước hoặc thường xuyên ngập, việc bố trí cây trồng cũng cần được xem xét phù hợp.

Điều này cho thấy nhân rộng SRI cần dựa vào điều kiện thực tế của từng vùng sản xuất. Hợp tác xã có thể đóng vai trò điều phối lịch thời vụ, dịch vụ máy móc và tưới tiêu, giúp các hộ thực hiện thống nhất hơn.

Quản lý nước là khâu quan trọng để giảm phát thải

Một hướng giảm phát thải trong trồng lúa là điều chỉnh chế độ nước. Theo Viện Nghiên cứu Lúa quốc tế (IRRI), khí methane được tạo ra bởi vi sinh vật phân giải chất hữu cơ trong điều kiện thiếu oxy ở ruộng ngập nước. 

Kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ cho phép ruộng có những khoảng thời gian rút nước có kiểm soát, thay cho duy trì ngập liên tục. IRRI xác định đây là giải pháp có thể tiết kiệm nước và giảm phát thải methane khi được thực hiện phù hợp.

Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu về kỹ thuật tưới không thể tự động coi là mức giảm phát thải đã được đo tại mô hình Ứng Hòa. Để lượng hóa tác động của từng mô hình, cần theo dõi chế độ nước, phân bón, quản lý phụ phẩm và các điều kiện canh tác liên quan.

Việc ghi chép từ đầu vụ vì thế có ý nghĩa thiết thực. Dữ liệu vừa giúp đánh giá hiệu quả kinh tế, vừa tạo cơ sở kiểm chứng kết quả môi trường khi mở rộng sản xuất.

Trong thông tin về mô hình tại Ứng Hòa, cách diễn đạt được sử dụng là sản xuất theo hướng hữu cơ, giảm phát thải. Không nên từ đó suy ra toàn bộ sản phẩm đã được chứng nhận hữu cơ.

SRI là hệ thống kỹ thuật canh tác. Việc xác nhận sản phẩm hữu cơ cần căn cứ tiêu chuẩn áp dụng và quá trình kiểm tra, chứng nhận tương ứng. FAO cũng có hướng dẫn riêng về tổ chức quản lý nhóm nông hộ phục vụ chứng nhận hữu cơ, cho thấy đây là một quá trình cần hệ thống quản lý và hồ sơ phù hợp.

Với các vùng muốn phát triển sản phẩm hữu cơ, lộ trình cần được xác định từ đầu: quy trình sản xuất nào được áp dụng, vật tư nào được sử dụng, ai giám sát và sản phẩm được tiêu thụ qua kênh nào. Sự rõ ràng này giúp nông dân chủ động đầu tư và bảo đảm thông tin minh bạch với người mua.

Tăng năng lực thực hành, gắn sản xuất với đầu ra

Đào tạo nông dân là một phần quan trọng của quá trình chuyển đổi. Theo thông tin Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội công bố ngày 9/10/2026, thành phố triển khai các lớp tập huấn dài hạn về SRI, rau, chè cùng các lớp ngắn hạn trong chương trình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM). Hoạt động chuyển giao hướng tới giảm chi phí và tác động môi trường trong sản xuất. 

Để kỹ thuật được duy trì sau tập huấn, cần có sự hỗ trợ ngay trên đồng ruộng, nhất là khi xuất hiện tình huống thời tiết, sâu bệnh hoặc nguồn nước khác với dự kiến. Hiệu quả nên được đánh giá qua cả vụ, gồm chi phí, năng suất, công lao động và thu nhập thực nhận.

Đầu ra cũng cần được chuẩn bị song song. Hợp tác xã và đơn vị thu mua có thể thống nhất giống, yêu cầu chất lượng, phương thức giao nhận và cơ chế giá trước khi xuống giống. Đây là cơ sở để người trồng lúa cân nhắc lợi ích của việc tuân thủ quy trình.

Từ thực tiễn triển khai tại Ứng Hòa, hướng mở rộng SRI cần gắn với khả năng quản lý đồng ruộng và lợi ích cụ thể của nông dân. Khi kỹ thuật, dịch vụ sản xuất và tiêu thụ được tổ chức đồng bộ, mô hình sẽ có thêm điều kiện phát triển bền vững, đóng góp vào mục tiêu sản xuất lúa xanh của Hà Nội.