Biến phụ phẩm nông nghiệp thành tài nguyên
Mỗi năm, toàn tỉnh Nghệ An phát sinh gần 2,3 triệu tấn phế phẩm, phụ phẩm nông nghiệp. Nếu được thu gom, phân loại và xử lý phù hợp, nguồn nguyên liệu này có thể trở thành đầu vào quan trọng cho sản xuất phân bón hữu cơ, góp phần hình thành chu trình sản xuất khép kín.
Giai đoạn 2020-2025, lượng phân bón hữu cơ vi sinh do người dân sản xuất trên địa bàn tỉnh đạt bình quân hơn 156.467 tấn mỗi năm.
Kết quả này cho thấy tiềm năng và sự quan tâm của nông dân đối với việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp. Tuy nhiên, việc khai thác nguồn nguyên liệu vẫn chưa đồng đều giữa các lĩnh vực, đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý và sử dụng.
Theo đánh giá của Hội Nông dân tỉnh, trong lĩnh vực chế biến thủy sản, khoảng 90% phụ phẩm đã được thu gom, chế biến thành các sản phẩm có giá trị. Trong khi đó, ngành chăn nuôi mới sử dụng khoảng 35-40% chất thải để sản xuất phân bón hữu cơ phục vụ trồng trọt; phần còn lại chưa được khai thác hiệu quả.
Đối với ngành trồng trọt, mỗi năm Nghệ An phát sinh khoảng 1,2 triệu tấn phế phẩm, phụ phẩm từ các loại cây trồng chủ lực như lúa, ngô, mía, sắn và rau màu. Đây là nguồn nguyên liệu có giá trị, có thể được xử lý để bổ sung chất hữu cơ và dinh dưỡng cho đất, góp phần cải thiện độ phì nhiêu, giảm chi phí mua phân bón.
Trong lĩnh vực lâm nghiệp, phụ phẩm cũng có thể được tận dụng để sản xuất viên nén, cồn công nghiệp, phát điện sinh khối, làm đệm lót sinh học trong chăn nuôi hoặc chế biến thành phân hữu cơ.
Dù vậy, việc tận dụng phụ phẩm ở một số nơi vẫn chủ yếu diễn ra ở quy mô hộ gia đình, chưa hình thành được các mô hình liên kết rộng rãi. Vì thế, tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, ứng dụng chế phẩm sinh học và nhân rộng những cách làm hiệu quả là yêu cầu đặt ra nhằm phát huy tốt hơn nguồn tài nguyên sẵn có.
Theo ông Nguyễn Viết Hùng, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Nghệ An, sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ phế phẩm, phụ phẩm nông nghiệp mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Nông dân có thể tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, tiết kiệm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất, đồng thời góp phần tạo ra nông sản an toàn, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường và bảo vệ tài nguyên, môi trường.
Hướng đến sản xuất nông nghiệp tuần hoàn, bền vững
Trước yêu cầu phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, nâng cao giá trị gia tăng và bảo vệ môi trường, Hội Nông dân tỉnh Nghệ An đã triển khai Đề án tuyên truyền, vận động, hướng dẫn nông dân sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ phế phẩm, phụ phẩm nông nghiệp giai đoạn 2026-2030.
Đề án xác định công tác tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật và xây dựng mô hình thực tiễn là những nhiệm vụ trọng tâm. Qua đó, giúp hội viên, nông dân nâng cao nhận thức về lợi ích của phân bón hữu cơ, thay đổi thói quen xử lý phụ phẩm sau thu hoạch, chủ động ứng dụng chế phẩm sinh học và tận dụng chất thải chăn nuôi để sản xuất phân bón phục vụ cây trồng.
Theo mục tiêu đề ra, hằng năm, có từ 85% hội viên, nông dân trở lên được tuyên truyền về chủ trương, chính sách, quy định và lợi ích của việc sử dụng phân bón hữu cơ trong sản xuất nông nghiệp, bảo vệ môi trường. Tỉnh phấn đấu nâng tỷ lệ sử dụng phân bón hữu cơ trong sản xuất nông nghiệp lên khoảng 20% vào năm 2030.
Trong giai đoạn 2026-2030, ít nhất 80% hội viên nông dân được hướng dẫn phương pháp sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ phế phẩm, phụ phẩm nông nghiệp. Các cấp Hội sẽ tập trung phát động phong trào tại những vùng sản xuất nông nghiệp tập trung, gắn với các sản phẩm chủ lực của tỉnh; hướng dẫn nông dân ứng dụng chế phẩm sinh học để xử lý phụ phẩm trồng trọt và chất thải chăn nuôi thành phân bón hữu cơ vi sinh.
Mục tiêu đặt ra là mỗi năm, hội viên, nông dân toàn tỉnh sản xuất khoảng 80.000-100.000 tấn phân bón hữu cơ vi sinh từ nguồn nguyên liệu này. Đến hết năm 2030, ít nhất 90% hội viên nông dân được hướng dẫn phương pháp sản xuất phân hữu cơ vi sinh; tổng lượng phân bón hữu cơ vi sinh do nông dân sản xuất trong giai đoạn phấn đấu đạt trên 360.000 tấn.
Để hiện thực hóa các mục tiêu, Hội Nông dân tỉnh sẽ tổ chức kiểm tra, đánh giá và tổng kết các mô hình hằng năm. Nội dung đánh giá tập trung vào khối lượng phế phẩm, phụ phẩm được tận dụng, lượng phân hữu cơ sản xuất, chi phí đầu vào, hiệu quả sử dụng và khả năng duy trì mô hình.
Trên cơ sở đó, những mô hình mang lại hiệu quả thiết thực sẽ được lựa chọn làm điểm để tuyên truyền, hướng dẫn và nhân rộng. Quy trình triển khai được xác định theo phương châm: xây dựng mô hình điểm, đánh giá hiệu quả, hoàn thiện quy trình rồi nhân rộng.
Việc triển khai đề án không chỉ hướng đến tăng sản lượng phân bón hữu cơ vi sinh mà còn góp phần thay đổi phương thức sản xuất, thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Khi phụ phẩm được tái sử dụng hiệu quả, nông dân vừa giảm chi phí sản xuất, vừa hạn chế ô nhiễm môi trường, tạo nền tảng phát triển kinh tế tuần hoàn và xây dựng nông thôn mới tại địa phương./.
