Tăng cường giám sát, gắn trách nhiệm người đứng đầu
Sau vụ thu hoạch lúa mùa vào cuối tháng 9 và đầu tháng 10/2026, tình trạng đốt rơm rạ tiếp tục xuất hiện tại nhiều khu vực ngoại thành Hà Nội. Ở các địa bàn như Hát Môn, Phúc Thọ, Thạch Thất, Sóc Sơn, Quốc Oai, Kiều Phú và An Khánh, một bộ phận người dân vẫn đốt rơm rạ, gốc rạ ngay trên đồng ruộng để nhanh chóng giải phóng mặt bằng, chuẩn bị cho vụ sản xuất tiếp theo.
Khói từ những đống rơm cháy âm ỉ phát tán theo gió, mang theo bụi và các chất ô nhiễm vào không khí. Tại những khu vực gần đường giao thông, khói có thể làm giảm tầm nhìn của người điều khiển phương tiện, gia tăng nguy cơ xảy ra tai nạn. Đáng lưu ý, hoạt động này còn tiềm ẩn rủi ro đối với an toàn hàng không, đặc biệt tại các khu vực có khả năng ảnh hưởng đến hoạt động của Cảng hàng không quốc tế Nội Bài.
Không chỉ tác động đến môi trường, khói bụi từ việc đốt phụ phẩm nông nghiệp còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và sức khỏe cộng đồng. Người cao tuổi, trẻ nhỏ và những người thường xuyên làm việc ngoài trời là các nhóm có thể chịu tác động đáng kể khi chất lượng không khí suy giảm.
Thực tế cho thấy, việc đốt rơm rạ vẫn tồn tại do tập quán canh tác lâu năm và áp lực bảo đảm tiến độ thời vụ. Sau khi thu hoạch, người dân thường muốn nhanh chóng làm đất để gieo trồng vụ tiếp theo, trong khi khối lượng rơm rạ lớn khiến việc thu gom, vận chuyển và bảo quản phát sinh thêm chi phí, công sức. Khi chưa có phương án tận dụng thuận tiện, đốt trực tiếp vẫn được một bộ phận nông dân lựa chọn.
Trước thực trạng này, UBND TP Hà Nội đã ban hành Công văn số 5128/UBND-NNMT do Phó Chủ tịch UBND Thành phố Bùi Duy Cường ký, yêu cầu tăng cường kiểm soát, ngăn chặn và chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và chất thải ngoài trời trái quy định.
Theo chỉ đạo, Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm rà soát, xác định các địa bàn có nguy cơ cao, thường xuyên phát sinh hoạt động đốt phụ phẩm nông nghiệp và chất thải ngoài trời. Trên cơ sở đó, cơ quan này phối hợp kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm theo thẩm quyền, đồng thời theo dõi và đôn đốc các xã, phường thực hiện nhiệm vụ được giao.
Chính quyền cơ sở được yêu cầu triển khai đồng bộ các biện pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm. Trong đó, lực lượng công an cấp xã cần tăng cường tuần tra, giám sát trực tiếp tại đồng ruộng, tập trung vào khung giờ từ 17h đến 22h để kịp thời phát hiện, ngăn chặn các điểm đốt phát sinh.
Điểm đáng chú ý trong chỉ đạo lần này là trách nhiệm của người đứng đầu được xác định rõ. Chủ tịch UBND các xã, phường phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước UBND Thành phố về kết quả kiểm soát, chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và chất thải ngoài trời trên địa bàn quản lý. Thành phố đồng thời đề nghị cấp ủy địa phương tăng cường lãnh đạo, huy động các tổ chức chính trị - xã hội cùng tham gia thực hiện.
Yêu cầu này đặt ra trách nhiệm cụ thể hơn đối với chính quyền địa phương, từ khâu tuyên truyền, kiểm tra đến phát hiện và xử lý hành vi vi phạm. Thay vì chỉ vận động người dân sau khi khói bụi đã phát sinh, công tác quản lý cần chuyển mạnh sang phòng ngừa, giám sát thường xuyên và kiểm soát các điểm nóng, nhất là khu vực gần khu dân cư, tuyến giao thông chính và sân bay.
Tại xã Nội Bài, việc triển khai nhiệm vụ được phân công cho từng lực lượng. Phó Chủ tịch UBND xã Nội Bài Nguyễn Ngọc Tân cho biết, trong thời gian trước, trong và sau vụ thu hoạch lúa mùa, các thôn được giao tuyên truyền, kiểm tra và báo cáo những trường hợp vi phạm.
Phòng Kinh tế chủ trì, phối hợp kiểm tra đồng ruộng và tham mưu phương án xử lý; Trung tâm Dịch vụ tổng hợp hướng dẫn kỹ thuật xử lý rơm rạ; lực lượng công an xã tăng cường tuần tra, góp phần bảo đảm an toàn bay. Xã cũng tổ chức thông tin, nhắc nhở người dân thông qua hệ thống truyền thanh nhằm nâng cao ý thức chấp hành quy định về bảo vệ môi trường.
Về chế tài, khoản 4 Điều 61 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định phụ phẩm nông nghiệp phải được thu gom để sản xuất hàng hóa, sử dụng làm nguyên liệu, nhiên liệu, sản xuất phân bón, năng lượng hoặc xử lý theo quy định; không đốt ngoài trời phụ phẩm từ cây trồng gây ô nhiễm môi trường.
Theo khoản 1 Điều 41 Nghị định số 45/2022/NĐ-CP ngày 7/7/2022 của Chính phủ, hành vi đốt ngoài trời phụ phẩm từ cây trồng tại khu vực gần khu dân cư, sân bay hoặc các tuyến giao thông chính có thể bị phạt từ 2,5 triệu đồng đến 3 triệu đồng đối với cá nhân. Việc xử phạt được thực hiện căn cứ vào hành vi vi phạm cụ thể và quy định pháp luật liên quan.
Biến rơm rạ thành nguồn nguyên liệu, giảm áp lực môi trường
Bên cạnh tăng cường kiểm tra và xử lý vi phạm, Hà Nội xác định hướng dẫn người dân thu gom, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp là giải pháp cần được triển khai đồng thời, bởi nếu chưa giải quyết được bài toán chi phí, nhân lực và đầu ra cho rơm rạ, việc thay đổi thói quen đốt ngoài đồng sẽ khó đạt hiệu quả bền vững.
Thời gian qua, nhiều văn bản đã được ban hành nhằm thúc đẩy xử lý, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch, trong đó có Quyết định số 3928/QĐ-BNN-KHCN ngày 21/9/2023 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Nghị quyết số 53/2025/NQ-HĐND ngày 26/11/2025 của HĐND thành phố Hà Nội, Quyết định số 1804/QĐ-UBND ngày 9/4/2026 của UBND Thành phố và Văn bản số 12174/SNNMT-CS ngày 24/8/2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường.
Các chính sách đặt trọng tâm vào việc hướng dẫn sử dụng chế phẩm sinh học phù hợp, thu gom và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp phục vụ sản xuất. Để chủ trương đi vào thực tế, cơ quan chuyên môn cần chuyển hóa những định hướng này thành quy trình dễ áp dụng, phù hợp với điều kiện canh tác, đặc điểm đất đai và lịch thời vụ tại từng địa phương.
Rơm rạ có thể được cày vùi vào đất, xử lý bằng chế phẩm sinh học, ủ thành phân hữu cơ hoặc tận dụng làm thức ăn chăn nuôi, vật liệu phủ gốc cây trồng và nguyên liệu trồng nấm. Mỗi phương pháp có yêu cầu kỹ thuật riêng, do đó cần có hướng dẫn cụ thể để người dân lựa chọn giải pháp phù hợp, tránh phát sinh chi phí không cần thiết hoặc ảnh hưởng đến quá trình sản xuất.
Cùng với chuyển giao kỹ thuật, việc hình thành các mô hình thu gom, liên kết tiêu thụ và sử dụng phụ phẩm nông nghiệp cũng có ý nghĩa quan trọng. Khi rơm rạ được kết nối với các cơ sở sản xuất phân hữu cơ, chăn nuôi hoặc trồng nấm, phụ phẩm sau thu hoạch có thể tạo ra giá trị kinh tế thay vì trở thành nguồn gây ô nhiễm. Đây cũng là cơ sở để giảm công sức xử lý tại ruộng và tạo động lực cho nông dân thay đổi phương thức canh tác.
Chính quyền các xã, phường cần phối hợp với cơ quan chuyên môn đánh giá nhu cầu thực tế, hướng dẫn người dân lựa chọn phương án xử lý phù hợp, đồng thời tăng cường tuyên truyền về tác hại của việc đốt rơm rạ. Công tác vận động sẽ hiệu quả hơn khi đi kèm các mô hình cụ thể, có khả năng áp dụng rộng rãi và mang lại lợi ích thiết thực cho người sản xuất.
Việc Hà Nội yêu cầu tăng cường giám sát, xử lý vi phạm và gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện là bước đi nhằm nâng cao hiệu lực quản lý môi trường tại cơ sở. Tuy nhiên, để hạn chế tình trạng đốt rơm rạ tái diễn sau mỗi vụ thu hoạch, giải pháp kiểm soát cần được triển khai song song với hỗ trợ kỹ thuật và thúc đẩy tái sử dụng phụ phẩm.
Khi rơm rạ được nhìn nhận như một nguồn nguyên liệu có giá trị, thay vì chất thải cần loại bỏ nhanh chóng, hoạt động sản xuất nông nghiệp sẽ có thêm cơ hội chuyển đổi theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và tuần hoàn. Đây cũng là hướng đi cần thiết để cải thiện chất lượng không khí, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao tính bền vững của sản xuất nông nghiệp tại Thủ đô.
