Giá xuất khẩu khởi sắc, doanh nghiệp cần tăng tốc gom hàng
Sau nhiều tháng chịu áp lực từ nguồn cung dồi dào và sức mua chưa thực sự phục hồi, giá gạo Việt Nam đang có chuyển biến tích cực trong những tuần gần đây. Theo dữ liệu của Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) và các doanh nghiệp xuất khẩu, gạo trắng 5% tấm đã tăng từ mức 440-450 USD/tấn vào ngày 15/10 lên khoảng 480-490 USD/tấn vào đầu tháng 11/2026. Mức giá này cao hơn khoảng 40 USD/tấn, tương đương gần 9% chỉ trong vài tuần.
Không chỉ gạo trắng, phân khúc gạo thơm cũng ghi nhận mức tăng đáng kể. Gạo thơm 5% tấm được chào bán ở mức khoảng 540 USD/tấn, trong khi Jasmine đạt 590 USD/tấn và KDM khoảng 650 USD/tấn. Đáng chú ý, một số doanh nghiệp đưa giá chào bán ST25 lên tới 900 USD/tấn, so với mức khoảng 700 USD/tấn trước đó.
So với thời điểm giá gạo trắng 5% tấm xuống đáy 368 USD/tấn vào tháng 10/2025, mặt bằng hiện nay đã tăng thêm khoảng 112-122 USD/tấn, tương đương 30-33%. Sự phục hồi này cũng tạo hiệu ứng tích cực đối với thị trường nội địa khi giá lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) tăng thêm 500-1.000 đồng/kg tùy chủng loại, lên khoảng 6.750-8.850 đồng/kg.
Theo VFA, sự cải thiện của nhu cầu nhập khẩu diễn ra trong bối cảnh lượng hàng có thể huy động cho xuất khẩu trong hai tháng cuối năm không còn quá dồi dào. Một trong những yếu tố hỗ trợ quan trọng là Philippines đã cho phép nhập khẩu 300.000 tấn gạo từ Việt Nam trong tháng 11, tập trung vào nhóm gạo thơm 25% tấm. Bên cạnh đó, nhu cầu từ một số thị trường khác cũng có xu hướng tăng khi bước vào giai đoạn cuối năm.
Từ góc độ doanh nghiệp, tín hiệu phục hồi của thị trường xuất khẩu đồng nghĩa với áp lực phải chuẩn bị nguồn hàng sớm hơn. Ông Nguyễn Văn Thành, Tổng Giám đốc Công ty Phước Thành IV cho biết, kế hoạch sử dụng vốn của doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào tiến độ thực hiện hợp đồng và thời điểm thu hoạch lúa. Trong các đợt thu mua cao điểm, doanh nghiệp có thể cần huy động hàng chục tỷ đồng để thực hiện cam kết bao tiêu với nông dân và đưa nguyên liệu vào kho dự trữ.
Tuy nhiên, khó khăn không chỉ nằm ở chi phí vốn mà còn ở khả năng tiếp cận vốn đúng thời điểm. Theo ông Thành, có những trường hợp doanh nghiệp đã đăng ký khoản vay trước nhiều ngày nhưng việc giải ngân các khoản tiền lớn vẫn chưa đáp ứng kịp nhu cầu thực tế. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thu mua, nhất là khi giá nguyên liệu biến động và doanh nghiệp phải bảo đảm nguồn hàng theo hợp đồng xuất khẩu.
Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch VFA cũng cho biết nhu cầu vốn phục vụ thu mua và dự trữ lúa gạo đang được nhiều doanh nghiệp quan tâm. Việc Philippines nối lại hoạt động nhập khẩu cùng tín hiệu tăng mua từ các thị trường khác mở ra triển vọng tiêu thụ khả quan hơn, nhưng muốn chuyển hóa cơ hội này thành đơn hàng thực tế, doanh nghiệp phải có đủ năng lực tài chính để chủ động nguồn nguyên liệu.
Về triển vọng thị trường, báo cáo tháng 10/2026 của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo sản lượng gạo toàn cầu trong niên vụ 2026-2027 đạt hơn 533 triệu tấn, thấp hơn khoảng 800.000 tấn so với dự báo trước đó. Trong khi đó, tiêu thụ được dự báo lập kỷ lục 538,8 triệu tấn, khiến tồn kho cuối kỳ có thể giảm từ khoảng 204 triệu tấn của niên vụ trước xuống còn 199 triệu tấn.
Dù vậy, bức tranh xuất khẩu lũy kế của Việt Nam vẫn chưa phản ánh đầy đủ sự khởi sắc trong những tuần gần đây. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 10 tháng đầu năm 2026, cả nước xuất khẩu khoảng 6,8 triệu tấn gạo, thu về 3,31 tỷ USD, giảm lần lượt 4,6% về lượng và 9,7% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Giá xuất khẩu bình quân đạt 484 USD/tấn, thấp hơn 5,4%.
Trước diễn biến mới, VFA khuyến nghị doanh nghiệp duy trì mức giá xuất khẩu hợp lý, hài hòa lợi ích giữa đơn vị kinh doanh và người trồng lúa, đồng thời hướng tới ngưỡng giá trên 500 USD/tấn. Điều này càng đòi hỏi doanh nghiệp có khả năng tích trữ nguyên liệu, tránh tình trạng thiếu vốn phải bán hàng vội vàng hoặc bỏ lỡ thời điểm thị trường thuận lợi.
Tín dụng theo mùa vụ cần chuyển sang tài trợ toàn chuỗi
Áp lực vốn của ngành lúa gạo càng rõ nét khi vụ Đông Xuân 2026 - 2027 đang được chuẩn bị tại nhiều địa phương ĐBSCL. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ tuần đầu tháng 11/2026, một số tỉnh như An Giang, Cà Mau đã bắt đầu xuống giống sớm nhằm hạn chế rủi ro hạn hán, xâm nhập mặn. Các địa phương khác như Đồng Tháp, Vĩnh Long, Tây Ninh cũng điều chỉnh lịch sản xuất để thích ứng với diễn biến thời tiết, đặc biệt là nguy cơ thiếu nước và tác động của El Nino.
Việc chuyển sang lịch xuống giống sớm khiến nhu cầu vốn trong chuỗi sản xuất lúa gạo phát sinh đồng thời ở nhiều khâu. Nông dân và hợp tác xã cần nguồn lực mua giống, phân bón, vật tư đầu vào; doanh nghiệp phải duy trì vốn lưu động để tiếp tục thu mua lúa từ các vụ trước, thực hiện đơn hàng xuất khẩu cuối năm và ứng vốn cho những vùng nguyên liệu đã liên kết. Nếu dòng vốn không được bố trí kịp thời, khả năng thu mua và duy trì cam kết bao tiêu có thể bị ảnh hưởng.
Trước nhu cầu này, các ngân hàng thương mại đang tăng cường triển khai chương trình tín dụng ưu đãi, hướng đến cả hộ sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu. Trong đó, Agribank tiếp tục giữ vai trò đáng kể trong cung ứng vốn cho lĩnh vực lúa gạo tại ĐBSCL.
Theo số liệu công bố trong quý III/2026, dư nợ cho vay sản xuất, kinh doanh lúa gạo của Agribank tại vùng quy hoạch Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đạt hơn 17.250 tỷ đồng. Riêng nhóm khách hàng trực tiếp tham gia Đề án có dư nợ trên 1.350 tỷ đồng. Đối với chương trình tín dụng ưu đãi dành cho các chuỗi liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ lúa gạo, doanh số giải ngân lũy kế vượt 2.400 tỷ đồng, dư nợ đạt gần 793 tỷ đồng.
Nguồn vốn của ngân hàng được phân bổ theo nhiều giai đoạn của chu kỳ sản xuất, từ đầu tư vùng nguyên liệu, hỗ trợ nông dân và hợp tác xã đến thu mua, tạm trữ, chế biến và xuất khẩu. Đặc biệt, trong hoạt động xuất nhập khẩu, Agribank triển khai chương trình đồng hành cùng doanh nghiệp với mức giảm lãi suất từ 1,6-2,3 điểm phần trăm/năm so với lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn.
Các ngân hàng khác cũng mở rộng tín dụng đối với lĩnh vực nông nghiệp và xuất khẩu. Vietcombank tham gia chương trình cho vay liên kết sản xuất lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL, đồng thời triển khai gói tín dụng 50.000 tỷ đồng dành cho các lĩnh vực ưu tiên, trong đó có nông nghiệp và xuất khẩu, với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1 điểm phần trăm so với mức bình quân cùng kỳ hạn. BIDV triển khai chương trình tín dụng 200.000 tỷ đồng cho doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng, kết hợp vốn lưu động với các dịch vụ bảo lãnh, thanh toán và tài trợ thương mại.
Ở nhóm ngân hàng thương mại cổ phần, HDBank kết hợp cho vay vốn lưu động với thanh toán quốc tế, mua bán ngoại tệ và tài trợ thương mại cho doanh nghiệp nông, lâm, thủy sản. Vietbank dành hạn mức 600 tỷ đồng cho lĩnh vực này, áp dụng lãi suất thấp hơn 1 điểm phần trăm/năm so với lãi suất cho vay bình quân ngắn hạn, đồng thời thiết kế phương thức trả nợ linh hoạt theo chu kỳ kinh doanh.
Tuy nhiên, mở rộng hạn mức tín dụng mới chỉ giải quyết một phần bài toán tài chính. Đặc thù của ngành lúa gạo là dòng tiền thường tập trung vào một số thời điểm nhất định, trong khi thời gian bảo quản, chế biến và chờ thanh toán từ đối tác xuất khẩu có thể kéo dài. Vì vậy, phương thức cho vay cần được thiết kế sát hơn với tiến độ sản xuất và tiêu thụ thay vì chỉ dựa trên các kỳ hạn tín dụng thông thường.
Ông Nguyễn Văn Hoàng, Phó Giám đốc Agribank Chi nhánh An Giang cho rằng, bên cạnh nguồn vốn ngắn hạn phục vụ từng mùa vụ, cần tăng cường tín dụng trung và dài hạn để doanh nghiệp đầu tư kho bãi, logistics, cơ giới hóa, công nghệ sau thu hoạch và chế biến sâu. Đây là những hạng mục đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi dài nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực bảo quản và nâng cao giá trị hạt gạo.
Theo ông Hoàng, cần phát triển phương thức tài trợ theo chuỗi liên kết, trong đó doanh nghiệp và hợp tác xã đóng vai trò đầu mối tổ chức dòng tiền, kết hợp giải ngân số, thanh toán không dùng tiền mặt và quản lý giao dịch qua tài khoản. Cách tiếp cận này vừa giúp ngân hàng theo dõi sát hoạt động sản xuất, tiêu thụ và khả năng trả nợ, vừa tạo điều kiện để các đơn vị trong chuỗi chủ động nguồn vốn đầu vào, thu mua và thanh toán cho nông dân.
Trong bối cảnh giá xuất khẩu đang phục hồi nhưng kết quả cả năm vẫn chịu ảnh hưởng từ giai đoạn thị trường trầm lắng trước đó, khả năng huy động vốn sẽ quyết định mức độ tận dụng cơ hội của doanh nghiệp. Nếu tín dụng được phân bổ đúng thời điểm, đúng đối tượng và gắn với toàn bộ chuỗi giá trị, ngành lúa gạo không chỉ cải thiện năng lực thu mua trong ngắn hạn mà còn có thêm điều kiện đầu tư vào bảo quản, chế biến và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đây là nền tảng để giá trị xuất khẩu tăng trưởng bền vững hơn, thay vì chỉ phụ thuộc vào những đợt phục hồi giá nhất thời.
