Tạo thêm động lực tài chính cho phục hồi đất và bảo vệ hệ sinh thái

Mở rộng kênh tài chính, tạo động lực phục hồi đất

Ngày 24/8, Hội nghị lần thứ 17 các Bên tham gia Công ước Liên hợp quốc về Chống sa mạc hóa (UNCCD COP17) tại Ulaanbaatar, Mông Cổ bước vào các phiên họp cấp cao, tập trung thảo luận những vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với đất đai, nguồn nước, hệ sinh thái và sinh kế của cộng đồng.

Với chủ đề “Phục hồi đất đai, Khơi nguồn hy vọng”, COP17 đặt vấn đề phục hồi đất trong mối quan hệ chặt chẽ với nhiều mục tiêu phát triển, từ bảo đảm an ninh lương thực, an ninh nguồn nước đến giảm nghèo, bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Trong bối cảnh suy thoái đất và hạn hán đang diễn biến ngày càng nghiêm trọng tại nhiều khu vực trên thế giới, việc phục hồi đất không còn chỉ được nhìn nhận như một nhiệm vụ môi trường. Đây đồng thời là yêu cầu liên quan trực tiếp đến khả năng duy trì sản xuất, bảo vệ nguồn nước và bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân.

Tham gia COP17, đoàn Việt Nam tích cực chia sẻ kinh nghiệm trong nước và đóng góp các sáng kiến liên quan đến phục hồi đất, tăng khả năng chống chịu với hạn hán, bảo đảm an ninh nguồn nước cũng như huy động các nguồn lực phục vụ phát triển bền vững. Theo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, những kinh nghiệm thực tiễn của Việt Nam được đưa ra thảo luận trong bối cảnh các quốc gia đang tìm kiếm những phương thức mới để bổ sung nguồn lực cho công tác bảo vệ và phục hồi tài nguyên đất.

Một trong những nội dung đáng chú ý được đoàn Việt Nam đề cập là việc kết hợp giữa các cơ chế tài chính xanh với sự tham gia của khu vực tư nhân và cộng đồng. Cách tiếp cận này nhằm mở rộng nguồn lực dành cho phục hồi hệ sinh thái, đồng thời tạo sự gắn kết giữa trách nhiệm bảo vệ tài nguyên với lợi ích kinh tế từ các hoạt động phát triển bền vững.

Tại Phiên họp cấp Bộ trưởng với chủ đề “Các cơ chế tài chính đổi mới vì sức khỏe đất và khả năng chống chịu với hạn hán”, đại diện đoàn Việt Nam nhấn mạnh những rủi ro ngày càng lớn mà suy thoái đất và hạn hán đang gây ra đối với an ninh lương thực, nguồn nước và sinh kế.

Từ thực tiễn trong nước, Việt Nam chia sẻ ba nhóm giải pháp đang được triển khai, gồm cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng, phát triển thị trường carbon rừng và các nguồn tài chính xanh, cùng với việc thúc đẩy mô hình hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng.

Các cơ chế này được xem là những hướng đi nhằm đa dạng hóa nguồn lực cho bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái. Trong đó, việc huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân có thể bổ sung cho nguồn vốn công, đồng thời tạo thêm động lực để các hoạt động phục hồi đất gắn với những giá trị kinh tế và môi trường cụ thể.

Từ những kinh nghiệm đó, Việt Nam đề xuất mở rộng các cơ chế tài chính đổi mới cho phục hồi đất trên phạm vi toàn cầu, trong đó nhấn mạnh yêu cầu cải thiện khả năng tiếp cận nguồn vốn, tạo môi trường đầu tư minh bạch và nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ.

Ba hướng ưu tiên để khơi thông nguồn lực và công nghệ

Một trong những đề xuất trọng tâm của Việt Nam là đơn giản hóa khả năng tiếp cận các nguồn tài chính quốc tế dành cho khí hậu và đất đai. Theo đó, các quốc gia, đặc biệt là những nước đang phát triển, cần có điều kiện thuận lợi hơn trong tiếp cận nguồn vốn phục vụ phục hồi đất và tăng cường khả năng chống chịu với hạn hán.

Cùng với việc mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn, Việt Nam đề xuất phát triển các công cụ giảm thiểu rủi ro nhằm khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư. Đây được xem là yếu tố quan trọng trong bối cảnh nhu cầu vốn cho phục hồi đất, bảo vệ hệ sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng lớn, trong khi nguồn lực công khó có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu.

Việt Nam cũng đề xuất xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế minh bạch, có tính toàn vẹn cao đối với thị trường carbon và dịch vụ hệ sinh thái. Việc hình thành những chuẩn mực rõ ràng được kỳ vọng tạo cơ sở để các nguồn tài chính xanh được huy động và sử dụng hiệu quả hơn, đồng thời củng cố niềm tin của các chủ thể tham gia thị trường.

Đối với thị trường carbon, yêu cầu về tính minh bạch và toàn vẹn có ý nghĩa đặc biệt trong việc xác định giá trị môi trường của các hoạt động giảm phát thải, bảo vệ rừng và phục hồi hệ sinh thái. Khi các tiêu chuẩn được thống nhất và có khả năng đo lường, kiểm chứng, những giá trị này có thể trở thành cơ sở để thu hút thêm nguồn lực cho các dự án phục hồi đất.

Bên cạnh tài chính, Việt Nam nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong quản lý tài nguyên và chủ động ứng phó với hạn hán. Theo đó, cần tăng cường chuyển giao công nghệ, nhất là các công nghệ phục vụ giám sát đất đai bằng công nghệ số và phát triển hệ thống cảnh báo sớm hạn hán.

Việc ứng dụng công nghệ số trong theo dõi sức khỏe đất có thể hỗ trợ các quốc gia nhận diện sớm những khu vực có nguy cơ suy thoái, theo dõi diễn biến tài nguyên đất và nâng cao hiệu quả quản lý. Trong khi đó, các hệ thống cảnh báo sớm hạn hán có vai trò giúp cơ quan quản lý và cộng đồng chủ động hơn trước những rủi ro đối với sản xuất, nguồn nước và sinh kế.

Ba nhóm ưu tiên mà Việt Nam đưa ra cho thấy cách tiếp cận phục hồi đất không chỉ dựa vào nguồn vốn nhà nước mà cần huy động đồng thời nhiều nguồn lực từ quốc tế, khu vực tư nhân và cộng đồng. Trong đó, tài chính, công nghệ và các cơ chế thị trường cần được kết nối để biến các mục tiêu về phục hồi đất thành những chương trình có khả năng triển khai trên thực tế.

Thông qua các hoạt động tại COP17, Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò của Công ước Liên hợp quốc về Chống sa mạc hóa trong việc thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm ứng phó với suy thoái đất và hạn hán. Việt Nam đồng thời nhấn mạnh mối liên hệ giữa phục hồi đất với bảo đảm an ninh lương thực, an ninh nguồn nước, bảo vệ hệ sinh thái và cải thiện đời sống người dân.

Đoàn Việt Nam cũng khẳng định sẵn sàng tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường hợp tác với Ban Thư ký Công ước và các quốc gia thành viên, hướng tới những giải pháp thiết thực, hiệu quả cho mục tiêu cân bằng suy thoái đất.

Trong cách tiếp cận này, phục hồi đất được đặt trong một bài toán phát triển rộng hơn, nơi nguồn lực tài chính, công nghệ, chính sách và sự tham gia của doanh nghiệp, cộng đồng cùng được phát huy. Đây cũng là cơ sở để nâng cao khả năng chống chịu của hệ sinh thái và sinh kế trước những tác động ngày càng phức tạp của biến đổi khí hậu, hướng tới một nền phát triển bền vững hơn.