Sửa Luật Bảo vệ môi trường: Giảm thủ tục, tăng trách nhiệm quản lý

Sáng 24/10/2026, thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị tiếp tục rà soát dự thảo theo hướng tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, đồng thời giữ vững hiệu lực quản lý nhà nước về môi trường. Việc đơn giản hóa thủ tục cần được xem xét cùng năng lực kiểm tra, giám sát và trách nhiệm của các cơ quan thực hiện.

Cắt giảm thủ tục phải làm rõ trách nhiệm quản lý

Theo Chủ tịch Quốc hội, mỗi thủ tục được bãi bỏ hoặc đơn giản hóa đều cần xác định rõ cơ quan tiếp nhận trách nhiệm quản lý, chủ thể thực hiện kiểm tra và thẩm quyền xử lý vấn đề phát sinh. Phân cấp phải bảo đảm công việc được giải quyết thông suốt, tránh chồng chéo hoặc bỏ trống trách nhiệm.

Từ thực tiễn thu hút đầu tư tại địa phương, Chủ tịch Quốc hội lưu ý nguy cơ chạy theo quy mô dự án và lợi ích kinh tế trước mắt, trong khi công trình xử lý chất thải chưa đáp ứng yêu cầu. Phát triển sản xuất phải đồng thời bảo vệ nguồn nước, môi trường sống và quyền lợi của cộng đồng chịu tác động.

Yêu cầu này đặt ra một thước đo cụ thể cho cải cách: thủ tục thuận lợi hơn nhưng khả năng phát hiện, ngăn chặn và xử lý ô nhiễm cũng phải được nâng lên. Hiệu quả quản lý cần thể hiện ở điều kiện vận hành thực tế của cơ sở sản xuất và chất lượng môi trường tại khu vực chịu ảnh hưởng.

Thận trọng với những yếu tố liên quan trực tiếp đến sức khỏe

Đối với đánh giá tác động môi trường, Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát tiêu chí phân loại dự án theo hướng rõ ràng, minh bạch và có thể định lượng. Ông bày tỏ băn khoăn về nội dung dự thảo lược bỏ khu dân cư tập trung, nguồn nước cấp sinh hoạt khỏi nhóm yếu tố nhạy cảm về môi trường.

Liên quan đề xuất miễn đánh giá tác động môi trường cho dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần gắn với điều kiện hạ tầng xử lý môi trường đồng bộ; đồng thời loại trừ dự án có lượng khí thải lớn, phát sinh chất thải nguy hại hoặc liên quan nhập khẩu phế liệu.

Những góp ý này cho thấy việc phân loại rủi ro cần dựa trên đặc điểm dự án, khả năng tiếp nhận chất thải và mức độ ảnh hưởng tới cộng đồng. Một cơ chế đơn giản hóa phù hợp phải giúp cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào những hoạt động có nguy cơ cao.

Các nội dung trên đang được xem xét trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật, là cơ sở để tiếp tục thảo luận về phạm vi và điều kiện áp dụng.

Hậu kiểm cần đủ nhân lực, thiết bị và dữ liệu

Chuyển trọng tâm sang hậu kiểm đòi hỏi cơ quan quản lý có khả năng tiếp cận hiện trường, lấy mẫu, kiểm chứng và xử lý vi phạm kịp thời. Đây cũng là vấn đề được các đại biểu đặt ra khi thảo luận về tính khả thi của cải cách.

Đại biểu Lò Thị Luyến, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách tỉnh Điện Biên, cảnh báo việc giảm tiền kiểm có thể tạo khoảng trống nếu nhân lực, kinh phí và phương tiện hậu kiểm không được bổ sung tương ứng. Đại biểu đề nghị bảo đảm điều kiện chuyên môn, thiết bị và nguồn lực khi giao thêm nhiệm vụ cho cơ sở.

Về tổ chức thực hiện, hậu kiểm cần được thiết kế ngay trong quá trình xây dựng chính sách. Cơ quan nào kiểm tra, kiểm tra theo căn cứ nào, dữ liệu được đối chiếu ra sao và kết quả xử lý được theo dõi thế nào là những nội dung quyết định khả năng đưa quy định vào cuộc sống.

Công nghệ có thể hỗ trợ tổng hợp thông tin và nhận diện bất thường, nhưng dữ liệu phải đủ tin cậy để phục vụ quyết định quản lý. Việc đầu tư hệ thống thông tin vì vậy cần đi cùng quy trình kiểm chứng và trách nhiệm cập nhật.

Phân cấp gắn với điều phối liên vùng

Ô nhiễm có thể lan truyền theo dòng chảy và tác động tới nhiều địa phương. Vì vậy, phân cấp quản lý cần đi cùng cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và giải quyết bất đồng.

Đối với dự án có tác động môi trường liên tỉnh, Chủ tịch Quốc hội đề nghị xác định cơ quan có thẩm quyền quyết định cuối cùng khi các địa phương chưa thống nhất phương án xử lý. Ông đồng thời lưu ý phải có cơ chế bảo đảm nguồn lực ổn định cho nhiệm vụ bảo vệ môi trường.

Để đánh giá trách nhiệm thực chất, Chủ tịch Quốc hội nhất trí hướng gắn trách nhiệm người đứng đầu với chỉ tiêu chất lượng môi trường có thể đo lường, công khai và xem xét định kỳ. Cách tiếp cận này giúp việc giám sát có căn cứ cụ thể hơn.

Từ các ý kiến tại phiên thảo luận, yêu cầu đặt ra cho lần sửa đổi Luật là xây dựng cơ chế quản lý vừa thuận lợi, vừa đủ năng lực kiểm soát rủi ro. Kết quả cần được thể hiện bằng nguồn thải được kiểm soát, trách nhiệm được thực thi và chất lượng sống của người dân được cải thiện.