Mưa lớn kéo dài có thể khiến lá cây, rác thải, bùn đất và vật liệu xây dựng dồn về các miệng thu nước, gây tắc nghẽn hệ thống thoát nước. Việc chủ động khơi thông cống rãnh, thu gom rác và xử lý nước đọng không chỉ góp phần giảm ngập úng mà còn hạn chế ô nhiễm, phòng ngừa dịch bệnh trong cộng đồng.
Rác thải và vật cản làm gia tăng nguy cơ ngập úng
Tại các khu dân cư, nhiều điểm ngập cục bộ không chỉ xuất phát từ lượng mưa lớn mà còn liên quan đến tình trạng miệng cống bị che lấp bởi túi nilon, chai nhựa, lá cây, bùn đất và phế thải xây dựng.
Khi dòng chảy bị cản trở, nước mưa không thể thoát kịp xuống hệ thống cống. Nước có thể dâng nhanh trên đường, tràn vào nhà dân, gây khó khăn cho việc đi lại và ảnh hưởng đến sinh hoạt.
Thực tế tại Hà Nội cho thấy, trong các đợt mưa lớn, lực lượng thoát nước phải thường xuyên ứng trực, vận hành trạm bơm và vệ sinh các vị trí thu nước để bảo đảm dòng chảy. Đây là một trong những giải pháp cần thiết nhằm hỗ trợ hệ thống tiêu thoát nước hoạt động hiệu quả.
Bên cạnh trách nhiệm của đơn vị chức năng, mỗi hộ gia đình và cộng đồng dân cư cũng có thể góp phần giảm ngập bằng những hành động đơn giản, được thực hiện thường xuyên trước, trong và sau mưa.
Sáu việc cần làm để khơi thông thoát nước mùa mưa
Khơi thông cống, rãnh và miệng thu nước
Trước mùa mưa hoặc khi có dự báo mưa lớn, người dân nên kiểm tra hệ thống thoát nước quanh nhà, sân, ngõ và khu dân cư.
Lá cây, bùn đất và rác mắc tại miệng cống cần được thu gom kịp thời. Những tuyến rãnh nhỏ bị bồi lấp có thể được nạo vét nếu việc thực hiện bảo đảm an toàn và nằm trong phạm vi được phép xử lý.
Đối với cống sâu, hố ga hoặc công trình thoát nước công cộng, người dân không nên tự ý xuống kiểm tra mà cần báo cho đơn vị chuyên môn.
Không xả rác xuống cống, kênh và mương
Rác thải sinh hoạt cần được phân loại, đóng gói và đưa đến đúng điểm tập kết theo thời gian quy định. Tuyệt đối không quét rác, đổ nước thải có chất rắn hoặc ném túi nilon xuống cống, ao hồ, kênh và mương thoát nước.
Một túi rác nhỏ có thể mắc tại song chắn, sau đó giữ lại lá cây và nhiều loại chất thải khác, hình thành điểm tắc nghẽn lớn khi mưa xuống.
Giữ sạch miệng thu nước trước cửa nhà cũng chính là bảo vệ khu dân cư trước nguy cơ ngập úng.
Thu gom vật liệu và phế thải khỏi dòng chảy
Gạch đá, cát, gỗ, bao tải và vật liệu xây dựng không nên tập kết gần miệng cống hoặc bên rãnh thoát nước. Khi mưa lớn, những vật liệu này có thể bị cuốn xuống cống, làm giảm khả năng tiêu thoát và gây khó khăn cho công tác nạo vét.
Các hộ đang sửa chữa nhà ở cần che chắn vật liệu, thu gom phế thải đúng nơi và không để đất cát trôi xuống hệ thống thoát nước chung.
Kiểm tra các điểm dễ ngập trước mưa lớn
Mỗi gia đình nên rà soát mái nhà, máng xối, sân, đường ống thoát nước và những vị trí trũng thấp. Đồ đạc, hóa chất, thiết bị điện và tài sản quan trọng cần được kê cao nếu khu vực có nguy cơ ngập.
Tại khu dân cư, tổ dân phố có thể kiểm tra các đoạn rãnh thường xuyên bị bồi lấp, vị trí tập kết rác và miệng cống hay xảy ra tắc nghẽn để xử lý hoặc báo cơ quan chức năng.
Việc phát hiện sớm vật cản sẽ hiệu quả hơn so với chờ đến khi nước dâng mới tổ chức khắc phục.
Giữ vệ sinh môi trường sau mưa
Sau khi nước rút, rác và bùn đất cần được thu gom sớm. Các vũng nước đọng nên được san lấp hoặc khơi dòng để tránh trở thành nơi sinh sản của muỗi.
Bộ Y tế khuyến cáo thực hiện theo phương châm “nước rút đến đâu làm vệ sinh đến đó”; đồng thời khơi thông cống rãnh, lấp vũng nước đọng, phát quang bụi rậm và thực hiện các biện pháp diệt bọ gậy, loăng quăng, muỗi.
Những chai lọ, lốp xe, chậu và dụng cụ có khả năng chứa nước cần được úp xuống hoặc loại bỏ. Bể, thùng và dụng cụ dự trữ nước phải được đậy kín.
Trong và sau mưa lũ, nước đọng và môi trường ô nhiễm có thể làm tăng nguy cơ sốt xuất huyết, bệnh đường tiêu hóa, bệnh ngoài da, đau mắt đỏ và một số bệnh hô hấp.
Báo ngay các điểm tắc nghẽn bất thường
Khi phát hiện nắp hố ga hư hỏng, cống thoát nước bị tắc, cây đổ chắn dòng chảy hoặc nước dâng nhanh bất thường, người dân cần thông báo cho chính quyền địa phương hoặc đơn vị thoát nước.
Thông tin phản ánh nên nêu rõ địa chỉ, thời điểm, mức độ ngập và kèm hình ảnh nếu điều kiện cho phép. Việc cung cấp thông tin chính xác giúp lực lượng chức năng xác định vị trí và triển khai xử lý nhanh hơn.
Bảo đảm an toàn khi dọn vệ sinh cống rãnh
Khơi thông thoát nước phải đi cùng yêu cầu bảo đảm an toàn. Người dân không nên tự mở nắp hố ga hoặc xuống cống sâu vì bên dưới có thể tồn tại khí độc, dòng nước mạnh và nguy cơ sụt lún.
Không đứng gần cột điện, tủ điện hoặc dây điện trong khu vực ngập. Nếu nước có nguy cơ tràn vào nhà, cần ngắt nguồn điện tại vị trí an toàn trước khi di chuyển đồ đạc.
Khi thu gom bùn đất và rác sau mưa, người thực hiện nên sử dụng găng tay, ủng, khẩu trang và dụng cụ bảo hộ. Bộ Y tế cũng khuyến cáo người dân mang ủng, găng tay và quần áo bảo hộ khi tiếp xúc với nước bẩn; rửa tay bằng xà phòng sau khi dọn vệ sinh.
Hóa chất khử khuẩn chỉ nên sử dụng đúng loại, đúng liều lượng và theo hướng dẫn của cơ quan y tế. Không tự ý pha trộn nhiều loại hóa chất vì có thể gây phản ứng nguy hiểm.
Cần sự phối hợp giữa người dân và đơn vị chức năng
Ngập úng đô thị là vấn đề liên quan đến năng lực hệ thống thoát nước, quy hoạch, lượng mưa và quá trình vận hành công trình. Vì vậy, các hoạt động vệ sinh của người dân không thể thay thế việc đầu tư, cải tạo cống, hồ điều hòa và trạm bơm.
Tuy nhiên, giữ cho miệng thu nước không bị rác che lấp là giải pháp thiết thực giúp hệ thống hiện có phát huy hiệu quả. Việc tổ chức tổng vệ sinh định kỳ, vớt rác, khơi thông dòng chảy và làm sạch kênh mương cũng góp phần cải thiện cảnh quan, hạn chế ô nhiễm tại khu dân cư.
Chính quyền cơ sở cần rà soát các điểm ngập, bố trí lực lượng và phương tiện ứng trực; đồng thời công khai kênh tiếp nhận phản ánh để người dân dễ dàng cung cấp thông tin khi xảy ra tắc nghẽn.
Mỗi người một hành động để giảm ngập mùa mưa
Một tuyến cống thông thoáng bắt đầu từ việc không xả rác bừa bãi. Một khu dân cư sạch sẽ bắt đầu từ thói quen thu gom rác, dọn vật cản và xử lý nước đọng ngay sau mưa.
Chủ động khơi thông thoát nước, giữ gìn vệ sinh môi trường và phản ánh kịp thời các điểm tắc nghẽn sẽ góp phần giảm nguy cơ ngập úng, hạn chế dịch bệnh và bảo đảm an toàn cho cộng đồng trong mùa mưa.
