Hà Nội chủ động kiểm soát, cảnh báo ô nhiễm không khí từ sớm, từ xa

Kiểm soát nguồn thải trước mùa ô nhiễm

Theo thông tin được Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội công bố ngày 16/10/2026, thành phố đang triển khai đợt cao điểm kiểm soát các nguồn phát thải trước nguy cơ ô nhiễm không khí gia tăng đến hết tháng 3 năm sau. Trong giai đoạn đông – xuân, hiện tượng nghịch nhiệt, ít mưa và tốc độ gió thấp có thể hạn chế khả năng khuếch tán, khiến chất ô nhiễm tích tụ gần mặt đất.

Thực tế này đòi hỏi công tác quản lý phải đi trước diễn biến ô nhiễm. Khi điều kiện khí tượng bất lợi xuất hiện, lượng phát thải hằng ngày từ đường phố, công trường, cơ sở sản xuất và hoạt động đốt ngoài trời có thể tạo thêm áp lực lên chất lượng không khí.

Tại cuộc họp báo kinh tế – xã hội quý III/2026 của thành phố, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết đợt cao điểm tập trung vào ba nhóm nguồn: bụi giao thông, bụi xây dựng và hoạt động đốt mở không kiểm soát trong mùa thu hoạch. Các chủ đầu tư, nhà thầu được yêu cầu thực hiện che chắn, phun sương, tưới nước dập bụi và rửa sạch phương tiện ra vào công trường. Chính quyền cơ sở phải quản lý chặt hoạt động vệ sinh môi trường, rà soát tần suất rửa đường trong mùa khô.

Ở ngoại thành, việc kiểm soát đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp cũng có ý nghĩa quan trọng. Khói từ hoạt động đốt ngoài trời có thể lan sang khu vực lân cận, làm tình trạng ô nhiễm gia tăng khi thời tiết không thuận lợi. Vì vậy, giám sát tại địa bàn cần gắn với hướng dẫn thu gom, xử lý phụ phẩm phù hợp, giúp hạn chế nguồn phát thải ngay sau thu hoạch.

Tăng năng lực nhận diện và cảnh báo sớm

Một nền tảng quan trọng của quản lý chất lượng không khí là dữ liệu đủ tin cậy và được cập nhật thường xuyên. Theo thông tin của cơ quan chuyên môn, Hà Nội đang triển khai đầu tư 15 trạm quan trắc môi trường không khí tự động, đồng thời phối hợp bổ sung các thiết bị cảm biến. Các hệ thống như HanoiAir và mô hình dự báo PM2.5 nhiều ngày đang được nghiên cứu, thử nghiệm, hoàn thiện để phục vụ cảnh báo sớm.

Giá trị của dự báo nằm ở khả năng hỗ trợ hành động trước khi ô nhiễm trở nên nghiêm trọng. Thông tin về nguy cơ cần giúp cơ quan quản lý xác định khu vực ưu tiên kiểm tra, thời điểm tăng cường kiểm soát bụi và phương án thông báo cho cộng đồng.

Cùng với quan trắc mặt đất, công nghệ viễn thám và thiết bị bay không người lái đang hỗ trợ giám sát nguồn thải. Theo Báo Điện tử Chính phủ ngày 6/3/2026, quá trình thử nghiệm kết hợp ảnh vệ tinh và drone đã xác định khoảng 110 khu vực có nguy cơ bụi cao tại Hà Nội. Ảnh vệ tinh hỗ trợ theo dõi trên diện rộng; drone cung cấp hình ảnh chi tiết tại các công trường, điểm đốt và khu vực nghi phát tán bụi.

Những công cụ này cần được kết nối với kiểm tra thực địa. Một điểm có dấu hiệu phát thải phải được xác minh, xác định trách nhiệm và theo dõi việc khắc phục. Khi đó, dữ liệu giám sát mới tạo ra thay đổi cụ thể trong quản lý.

Phối hợp liên vùng để kiểm soát từ xa

Ô nhiễm không khí có thể lan truyền theo hướng gió, vượt qua địa giới hành chính. Do đó, kiểm soát nguồn thải trong thành phố cần đi cùng phối hợp với các địa phương lân cận.

Hà Nội định hướng phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các tỉnh, thành phố liên quan để thống nhất quy trình cảnh báo, ứng phó ô nhiễm không khí. Nội dung trọng tâm gồm chia sẻ dữ liệu quan trắc, dự báo, nhận diện nguy cơ và phối hợp kiểm soát nguồn phát thải khi xuất hiện đợt ô nhiễm liên tỉnh, liên vùng.

Cách tiếp cận này giúp mở rộng phạm vi phòng ngừa. Nếu các địa phương cùng nhận được thông tin về một đợt thời tiết bất lợi, biện pháp giảm phát thải có thể được triển khai đồng thời, tăng hiệu quả ứng phó trên toàn khu vực.

Về dài hạn, thành phố tiếp tục định hướng phát triển giao thông công cộng xanh, hoàn thiện hạ tầng phục vụ chuyển đổi phương tiện và nâng cao năng lực quản lý dựa trên dữ liệu. Đây là những nhiệm vụ cần được duy trì thường xuyên để giảm áp lực phát thải.

Đưa cảnh báo thành hành động bảo vệ cộng đồng

Cảnh báo sớm chỉ phát huy hiệu quả khi người dân hiểu và có thể làm theo. Thông tin cần thể hiện rõ khu vực ảnh hưởng, thời gian dự kiến, mức độ rủi ro và hướng dẫn phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Trong các chỉ đạo kiểm soát ô nhiễm, Hà Nội đã yêu cầu ngành y tế tăng cường khuyến cáo bảo vệ sức khỏe; ngành giáo dục hướng dẫn hạn chế hoạt động ngoài trời khi chất lượng không khí ở mức xấu trở lên, điều chỉnh hoạt động học tập khi có cảnh báo ô nhiễm nghiêm trọng từ cơ quan chuyên môn.

Để chủ động từ sớm, từ xa, chuỗi công việc từ quan trắc, dự báo đến thông báo và ứng phó cần vận hành liên tục. Hiệu quả cuối cùng phải được thể hiện bằng nguồn thải được kiểm soát, vi phạm được xử lý kịp thời và người dân được tiếp cận thông tin đủ sớm để bảo vệ sức khỏe.