Nông nghiệp - một trong những ngành vừa chịu tác động mạnh mẽ của khí hậu, vừa là nguồn phát thải khí nhà kính đáng kể - cần được chuyển đổi theo hướng thân thiện với môi trường. Nông nghiệp xanh vì vậy được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ môi trường và giảm thiểu, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Nông nghiệp xanh là mô hình sản xuất nông nghiệp dựa trên việc sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, hạn chế tối đa các tác động tiêu cực đến môi trường và hệ sinh thái. Mô hình này chú trọng giảm sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật tổng hợp, kháng sinh trong chăn nuôi; thay thế bằng các biện pháp sinh học, hữu cơ và tuần hoàn. Đồng thời, nông nghiệp xanh khuyến khích áp dụng khoa học - công nghệ, canh tác thông minh và quản lý bền vững đất đai, nước và đa dạng sinh học.
Một trong những đóng góp quan trọng nhất của nông nghiệp xanh là bảo vệ môi trường đất. Canh tác theo hướng xanh giúp cải thiện cấu trúc đất, tăng hàm lượng chất hữu cơ và hệ vi sinh vật có lợi, từ đó nâng cao độ phì nhiêu và khả năng giữ nước của đất. Các biện pháp như luân canh cây trồng, che phủ đất, sử dụng phân hữu cơ và phân vi sinh giúp hạn chế xói mòn, rửa trôi và thoái hóa đất - những vấn đề phổ biến trong sản xuất nông nghiệp thâm canh hiện nay. Việc bảo vệ đất không chỉ duy trì năng suất lâu dài mà còn góp phần hấp thụ và lưu trữ carbon trong đất, giảm phát thải khí nhà kính.
Bên cạnh đất, bảo vệ tài nguyên nước là lợi ích nổi bật của nông nghiệp xanh. Việc hạn chế sử dụng hóa chất độc hại giúp giảm nguy cơ ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm. Các mô hình tưới tiết kiệm nước, tưới nhỏ giọt, tưới thông minh dựa trên cảm biến và dữ liệu thời tiết giúp sử dụng nước hiệu quả hơn, đặc biệt trong bối cảnh khan hiếm nước ngày càng gia tăng do biến đổi khí hậu. Nông nghiệp xanh còn thúc đẩy tái sử dụng nước và quản lý chất thải nông nghiệp theo hướng tuần hoàn, góp phần bảo vệ hệ sinh thái thủy sinh và môi trường sống của cộng đồng.
Về giảm phát thải khí nhà kính, nông nghiệp xanh đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu. Các hoạt động nông nghiệp truyền thống, đặc biệt là sử dụng phân bón hóa học, đốt phụ phẩm và chăn nuôi quy mô lớn, phát thải lượng lớn khí CO₂, CH₄ và N₂O. Nông nghiệp xanh khuyến khích giảm phát thải thông qua quản lý phân bón hợp lý, xử lý chất thải chăn nuôi bằng công nghệ sinh học, phát triển năng lượng tái tạo từ phụ phẩm nông nghiệp và hạn chế đốt rơm rạ. Những giải pháp này không chỉ giảm phát thải mà còn tạo ra nguồn năng lượng sạch, góp phần chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp.
Ngoài giảm phát thải, nông nghiệp xanh còn góp phần tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Việc đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi và áp dụng các giống có khả năng chống chịu tốt với hạn hán, xâm nhập mặn, sâu bệnh giúp giảm rủi ro sản xuất trong điều kiện khí hậu bất lợi. Các hệ thống canh tác nông - lâm kết hợp, nông nghiệp sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học giúp tăng tính ổn định của hệ sinh thái nông nghiệp, nâng cao khả năng phục hồi trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Đối với môi trường không khí và cảnh quan nông thôn, nông nghiệp xanh góp phần giảm ô nhiễm và cải thiện chất lượng sống. Việc hạn chế đốt phụ phẩm nông nghiệp, sử dụng năng lượng sạch và phát triển không gian xanh giúp giảm bụi, khí độc và mùi hôi trong khu vực nông thôn. Đồng thời, cảnh quan nông nghiệp sinh thái, hài hòa với thiên nhiên còn tạo điều kiện phát triển du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái, mang lại giá trị kinh tế và văn hóa cho cộng đồng địa phương.
Trong bối cảnh Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, đặc biệt tại đồng bằng sông Cửu Long và vùng ven biển, phát triển nông nghiệp xanh có ý nghĩa chiến lược. Việc chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường sống mà còn góp phần thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính và phát triển bền vững. Đồng thời, nông nghiệp xanh tạo nền tảng cho nâng cao giá trị nông sản, cải thiện sinh kế cho nông dân và tăng cường khả năng hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, để nông nghiệp xanh thực sự phát huy vai trò trong bảo vệ môi trường và giảm tác động khí hậu, cần có sự chung tay của toàn xã hội. Nhà nước cần hoàn thiện chính sách hỗ trợ về tài chính, khoa học - công nghệ và thị trường; doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt chuỗi giá trị xanh; người nông dân cần thay đổi tư duy sản xuất và nâng cao năng lực canh tác bền vững. Bên cạnh đó, nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về tiêu dùng xanh cũng là yếu tố quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi.
Nông nghiệp xanh là giải pháp then chốt trong bảo vệ môi trường và giảm tác động của biến đổi khí hậu, đồng thời góp phần xây dựng nền nông nghiệp bền vững, thích ứng và thân thiện với thiên nhiên. Việc đẩy mạnh phát triển nông nghiệp xanh không chỉ mang lại lợi ích trước mắt mà còn tạo nền tảng vững chắc cho an ninh lương thực, sinh kế nông dân và sự phát triển lâu dài của xã hội trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng./.
