Trong quá trình thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, việc nghiên cứu các giải pháp công nghệ có khả năng giảm phát thải khí nhà kính đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với Việt Nam. CCUS là một trong những hướng được đưa ra thảo luận, với các vấn đề cần làm rõ từ điều kiện ứng dụng, hiệu quả giảm phát thải đến khả năng huy động vốn và xây dựng cơ chế quản lý.
Hội thảo do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu và Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) tổ chức, quy tụ đại diện cơ quan quản lý, giới khoa học, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế. Các nội dung trao đổi tập trung vào khả năng thu giữ CO₂, tận dụng nguồn khí này trong hoạt động sản xuất và lưu trữ lâu dài, qua đó đánh giá vai trò của CCUS trong tiến trình chuyển đổi theo hướng phát thải thấp.
Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Lê Trọng Yên nhấn mạnh yêu cầu đánh giá công nghệ trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Theo đó, việc nghiên cứu CCUS cần gắn với điều kiện cụ thể của Việt Nam, thay vì chỉ xem xét công nghệ như một giải pháp có thể áp dụng đồng loạt cho mọi lĩnh vực.
Xác định lĩnh vực có khả năng triển khai
Theo Thứ trưởng Lê Trọng Yên, mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đặt ra yêu cầu đổi mới sâu sắc mô hình tăng trưởng, nhất là trong bối cảnh Việt Nam phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số. Quá trình này cần gắn với bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh môi trường, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tạo động lực phát triển mới.
Bên cạnh đó, việc xác định những ngành, lĩnh vực có điều kiện phù hợp để nghiên cứu ứng dụng CCUS là yếu tố quan trọng. Các hướng được đề cập gồm khảo sát khả năng lưu trữ CO₂ ngoài khơi, tận dụng kinh nghiệm và hạ tầng của ngành dầu khí, cũng như nghiên cứu sử dụng CO₂ trong sản xuất hóa chất, nhiên liệu, vật liệu xây dựng và hydrogen.
Tuy nhiên, khả năng ứng dụng không chỉ phụ thuộc vào việc công nghệ đã được phát triển đến đâu. Với từng cơ sở sản xuất, cần xem xét đặc điểm nguồn phát thải, nồng độ CO₂, quy mô và mức độ ổn định của dòng khí. Những yếu tố này ảnh hưởng đến phương án thu giữ, yêu cầu kỹ thuật và tính khả thi của toàn bộ quá trình.
Việc lựa chọn CCUS cũng cần đặt trong tương quan với các giải pháp giảm phát thải khác. Mỗi phương án phải được xem xét dựa trên mức đóng góp thực tế vào mục tiêu cắt giảm khí nhà kính, đồng thời tính đến điều kiện vận hành và hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. Đây là cơ sở để tránh triển khai công nghệ khi hiệu quả hoặc mức độ phù hợp chưa được xác định rõ.
Đối với phương án lưu trữ CO₂ trong các cấu trúc địa chất, yêu cầu khảo sát và đánh giá cần được đặt lên hàng đầu. Dữ liệu về đặc điểm địa chất, dung lượng lưu trữ, độ ổn định của các cấu trúc chứa và khả năng theo dõi trong quá trình vận hành đều có ý nghĩa quan trọng đối với việc xem xét phương án này.
Trong khi đó, khả năng tận dụng các công trình dầu khí hiện hữu cũng cần được phân tích riêng. Việc chuyển đổi công năng không thể chỉ dựa vào sự sẵn có của hạ tầng, mà phải đánh giá chất lượng kết cấu, khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và các điều kiện an toàn liên quan.
Hoàn thiện cơ chế quản lý và huy động nguồn lực
Bên cạnh yêu cầu công nghệ, CCUS còn liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý khác nhau, từ môi trường, địa chất đến dầu khí, công nghiệp, xây dựng và tài chính. Sự giao thoa này đặt ra yêu cầu về một hệ thống quy định đồng bộ, trong đó phạm vi quản lý và trách nhiệm của các bên cần được xác định rõ ràng.
Tại hội thảo, vấn đề hoàn thiện thể chế được đặt trong mối liên hệ với quá trình xây dựng Luật Biến đổi khí hậu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng dự án luật này; Cục Biến đổi khí hậu được giao phối hợp nghiên cứu, tích hợp những nội dung phù hợp liên quan đến CCUS.
Một bài toán khác là nguồn lực tài chính cho các dự án. Quá trình triển khai CCUS có thể liên quan đến nhiều công đoạn nối tiếp nhau, từ thu giữ, vận chuyển đến sử dụng hoặc lưu trữ CO₂. Vì vậy, việc trao đổi với doanh nghiệp, tổ chức tài chính và đối tác phát triển cần làm rõ chi phí của toàn chuỗi, nhu cầu vốn, khả năng hình thành thị trường cho sản phẩm và cách phân bổ rủi ro giữa các bên tham gia.
Những nội dung này có ý nghĩa đối với việc đánh giá khả năng triển khai trong thực tế, bởi quyết định đầu tư không chỉ dựa trên hiệu quả kỹ thuật. Mô hình tài chính và điều kiện thị trường cũng cần được xem xét để xác định khả năng duy trì hoạt động của dự án.
Gắn hợp tác quốc tế với năng lực trong nước
Kinh nghiệm quốc tế là một nguồn tham khảo quan trọng trong nghiên cứu CCUS, nhưng việc tiếp nhận cần tính đến đặc điểm kinh tế, kỹ thuật và điều kiện triển khai tại Việt Nam. Những mô hình đã được áp dụng ở nước ngoài cần được xem xét về mức độ phù hợp trước khi lựa chọn hướng vận dụng.
Hợp tác quốc tế vì vậy không chỉ dừng ở việc trao đổi kinh nghiệm hoặc tiếp cận công nghệ. Các nội dung được đặt ra còn bao gồm đào tạo nhân lực, chuyển giao tri thức và nâng cao sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong các khâu thiết kế, chế tạo thiết bị, vận hành và giám sát.
Việc phát triển năng lực trong nước có liên quan trực tiếp đến khả năng tiếp nhận và làm chủ công nghệ trong dài hạn. Đây cũng là cơ sở để xem xét vai trò của các đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong quá trình hình thành những điều kiện cần thiết cho CCUS.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định: “Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến khích các hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và hợp tác quốc tế nhằm giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường”.
Thông qua các trao đổi tại hội thảo, CCUS được xem xét trên nhiều phương diện, từ cơ sở khoa học, điều kiện địa chất và hạ tầng đến hành lang pháp lý, tài chính và năng lực triển khai. Việc làm rõ những yếu tố này là bước cần thiết để đánh giá khả năng ứng dụng công nghệ tại Việt Nam trong quá trình thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
