Trước làn sóng phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ và những biến động ngày càng khó lường của thị trường, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp đang được định hình bởi một yếu tố mới: năng lực tổ chức và chất lượng đội ngũ nhân sự.
Đây là nhận định được ông Nguyễn Minh Tâm, Giám đốc Talentnet Academy, đưa ra khi công bố báo cáo "Mức độ sẵn sàng năng lực đội ngũ của doanh nghiệp Việt Nam 2026" (VEWCR 2026) tại TP.HCM.
Khảo sát trên 161 doanh nghiệp thuộc 17 lĩnh vực cho thấy cộng đồng doanh nghiệp Việt đang đồng thời đối mặt với ba áp lực lớn gồm tăng trưởng doanh thu, nâng cao năng suất vận hành và chuẩn bị cho tương lai thông qua AI, đổi mới sáng tạo cùng chuyển đổi số. Trong bối cảnh đó, năng lực tổ chức không còn đơn thuần là câu chuyện đào tạo hay phát triển nhân sự, mà trở thành nền tảng quyết định khả năng hiện thực hóa chiến lược kinh doanh.
Một trong những phát hiện đáng chú ý của báo cáo là sự xuất hiện của khoảng cách cạnh tranh mới do AI tạo ra. Tuy nhiên, lợi thế không còn nằm ở việc sở hữu công nghệ hay tiếp cận các công cụ AI, bởi phần lớn doanh nghiệp đều có thể triển khai những nền tảng tương tự nhau. Điểm khác biệt nằm ở khả năng đưa AI vào quy trình vận hành hằng ngày và chuyển hóa công nghệ thành hiệu quả thực tế.
Kết quả khảo sát cho thấy 31,1% doanh nghiệp đã đưa AI vào nhóm ưu tiên chiến lược. Dù vậy, năng lực ứng dụng AI thực tế chỉ đạt 58%, thấp nhất trong 10 nhóm năng lực được đánh giá. Đáng chú ý, 42,9% doanh nghiệp thừa nhận chưa khai thác hiệu quả công nghệ, dữ liệu và AI, trong khi chỉ 3,1% được xếp vào nhóm có mức độ sẵn sàng cao nhất – "Future Ready".
Theo Talentnet Academy, cuộc đua AI trong giai đoạn tới sẽ không được quyết định bởi công nghệ mà bởi khả năng ứng dụng công nghệ của tổ chức. Rào cản lớn nhất hiện nay không phải là thiếu công cụ, mà là mức độ sẵn sàng thay đổi của con người. Có tới 40,4% doanh nghiệp cho biết tâm lý ngại thay đổi là thách thức lớn nhất, trong khi 34,8% gặp khó khăn trong việc giúp nhân viên thích nghi với cách thức làm việc mới.
Báo cáo cũng cho thấy quy mô doanh nghiệp không đồng nghĩa với năng lực vượt trội. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ lại đạt mức độ sẵn sàng cao hơn nhờ đầu tư bài bản vào hệ thống phát triển năng lực và cơ chế quản trị. Điều này cho thấy nguồn lực tài chính chỉ là điều kiện cần, trong khi năng lực tổ chức mới là yếu tố tạo nên lợi thế bền vững.
Nếu AI là thách thức của tương lai, thì thực thi chiến lược lại là điểm nghẽn hiện hữu của nhiều doanh nghiệp Việt Nam.
Khảo sát cho thấy 67,7% doanh nghiệp xác định đội ngũ quản lý cấp trung là khoảng trống năng lực lớn nhất trong tổ chức. Đồng thời, 75,8% doanh nghiệp đang ưu tiên đầu tư phát triển nhóm nhân sự này. Tuy nhiên, vẫn có tới 37,3% doanh nghiệp xem tốc độ triển khai chiến lược chậm là một trong những thách thức kinh doanh đáng kể.
Theo các chuyên gia, thực tế này phản ánh việc doanh nghiệp không thiếu chiến lược phát triển, mà thiếu những "mắt xích" đủ năng lực để kết nối tầm nhìn của lãnh đạo với hoạt động triển khai ở các cấp vận hành. Nói cách khác, thách thức không còn nằm ở việc xây dựng chiến lược mà là biến chiến lược thành kết quả cụ thể.
Chia sẻ tại sự kiện, TS. Lê Mai Lan, Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup kiêm Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học VinUni, cho rằng bài toán thực thi hiệu quả bắt đầu từ việc nhận diện cơ hội trong chính những áp lực và thách thức mà doanh nghiệp đang đối mặt.
Theo bà Mai Lan, Vingroup duy trì bốn tư duy cốt lõi gồm tư duy hệ thống, tư duy khoa học, tư duy đơn giản và tư duy sáng tạo. Trong đó, tư duy đơn giản là yếu tố khó thực hiện nhất bởi nhiều tổ chức có xu hướng phức tạp hóa các vấn đề vốn có thể giải quyết theo cách đơn giản hơn. Để nâng cao hiệu suất làm việc, tập đoàn áp dụng nguyên tắc "50/50", theo đó cắt giảm một nửa số cuộc họp, giảm một nửa số người tham gia và yêu cầu mọi đề xuất được trình bày trong một trang giấy.
Bà Mai Lan cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị nguồn nhân lực kế cận thông qua sự hợp tác giữa doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục, nhằm đào tạo thế hệ lao động có tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm và sẵn sàng thích ứng với những thay đổi của thời đại.
Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc Unilever Việt Nam, cho rằng trong ngành hàng tiêu dùng nhanh, tốc độ là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh. Theo bà, vai trò của lãnh đạo không phải là chạy theo sự thay đổi của thị trường mà phải chủ động dẫn dắt xu hướng, đồng thời xây dựng văn hóa học hỏi liên tục và phát triển đội ngũ kế thừa trong tổ chức.
Ở góc độ khác, ông Kim Lê Huy, Tổng Giám đốc DKSH Việt Nam, nhận định Việt Nam đang sở hữu nhiều cơ hội tăng trưởng, song khả năng chuyển hóa cơ hội thành giá trị phụ thuộc lớn vào niềm tin của lãnh đạo đối với đội ngũ nhân sự. Ông đề xuất mô hình "lãnh đạo thuận hai tay", vừa đảm bảo hiệu quả vận hành hiện tại, vừa chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi trong tương lai. Theo ông, việc xây dựng sự đồng thuận và gắn kết trong tổ chức là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp duy trì đà tăng trưởng và hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược.
Nhìn chung, trong bối cảnh AI và chuyển đổi số đang tái định hình môi trường kinh doanh, năng lực tổ chức không còn là lợi thế bổ trợ mà đã trở thành yếu tố cốt lõi quyết định khả năng cạnh tranh. Khi công nghệ ngày càng dễ tiếp cận, chất lượng đội ngũ, năng lực thực thi và khả năng dẫn dắt của lãnh đạo sẽ trở thành "vốn chiến lược" giúp doanh nghiệp tạo khác biệt và duy trì tăng trưởng bền vững.
