Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu tái định nghĩa quản trị chiến lược
Trong nhiều thập kỷ, quản trị chiến lược được nhìn nhận như một quá trình tuyến tính, bao gồm hoạch định - thực thi - kiểm soát, nhằm giúp tổ chức đạt được lợi thế cạnh tranh bền vững trong môi trường tương đối ổn định. Tuy nhiên, bước sang thập niên thứ ba của thế kỷ XXI, bối cảnh kinh doanh toàn cầu đã thay đổi một cách căn bản.
Chuyển đổi số không còn là một lựa chọn mang tính chiến lược, mà đã trở thành điều kiện sống còn đối với tổ chức. Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây và Internet vạn vật (IoT) đang làm xói mòn các mô hình chiến lược truyền thống vốn dựa trên dự báo tuyến tính và chu kỳ dài hạn.
Trong bối cảnh đó, quản trị chiến lược không chỉ dừng lại ở việc “lập kế hoạch cho tương lai”, mà trở thành năng lực liên tục thích nghi, học hỏi và tái cấu trúc tổ chức dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Chuyển đổi số và AI vì thế không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà đang dần trở thành thành tố cốt lõi của tư duy chiến lược hiện đại.
Chuyển đổi số: Từ ứng dụng công nghệ đến chuyển đổi mô hình chiến lược
Một trong những nhận thức sai lầm phổ biến hiện nay là đồng nhất chuyển đổi số với việc số hóa quy trình hoặc đầu tư vào các nền tảng công nghệ rời rạc. Trên thực tế, chuyển đổi số là một quá trình thay đổi toàn diện, bao trùm mô hình vận hành, mô hình kinh doanh và mô hình quản trị, dựa trên khả năng khai thác giá trị của dữ liệu và công nghệ số.
Ở góc độ quản trị chiến lược, chuyển đổi số tác động sâu sắc trên ít nhất ba phương diện. Thứ nhất, logic tạo giá trị của doanh nghiệp thay đổi. Giá trị không còn chủ yếu được tạo ra từ tài sản hữu hình, mà từ dữ liệu, thuật toán, trải nghiệm khách hàng và hệ sinh thái số.
Thứ hai, vòng đời chiến lược bị rút ngắn đáng kể. Chiến lược không còn được xây dựng cho chu kỳ 5–10 năm với các giả định ổn định, mà cần được rà soát, điều chỉnh liên tục theo thời gian thực.
Thứ ba, vai trò của nhà quản trị chiến lược được tái cấu trúc. Nhà lãnh đạo ngày nay không chỉ cần năng lực hoạch định, mà còn phải hiểu công nghệ, hiểu dữ liệu và có khả năng ra quyết định trong điều kiện bất định cao.
Từ góc nhìn này, chuyển đổi số không thể thành công nếu được triển khai như một dự án công nghệ đơn lẻ. Ngược lại, nó cần được đặt trong tầm nhìn và cấu trúc quản trị chiến lược tổng thể của tổ chức.
Trí tuệ nhân tạo: “Bộ não mở rộng” của chiến lược tổ chức
Nếu chuyển đổi số đóng vai trò nền tảng, thì trí tuệ nhân tạo chính là yếu tố làm thay đổi bản chất của quản trị chiến lược. AI cho phép tổ chức vượt qua giới hạn của tư duy con người trong việc xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ, phát hiện các mẫu hình ẩn và đưa ra dự báo với độ chính xác cao hơn.
Trong quản trị chiến lược, AI có thể được ứng dụng ở nhiều cấp độ khác nhau. AI hỗ trợ phân tích môi trường chiến lược thông qua việc theo dõi xu hướng thị trường, hành vi khách hàng và động thái của đối thủ theo thời gian thực. Đồng thời, các mô hình AI giúp nâng cao chất lượng ra quyết định bằng cách mô phỏng nhiều kịch bản chiến lược, đánh giá rủi ro và tác động trước khi triển khai.
Bên cạnh đó, AI còn góp phần tối ưu hóa thực thi chiến lược, từ phân bổ nguồn lực, quản trị chuỗi cung ứng đến nâng cao hiệu suất vận hành tổ chức. Đối với các tổ chức dịch vụ, AI mở ra khả năng xây dựng chiến lược cá nhân hóa, dựa trên từng phân khúc hoặc thậm chí từng khách hàng.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng AI không thay thế vai trò của nhà quản trị chiến lược. AI chỉ đóng vai trò như một “bộ não mở rộng”, hỗ trợ phân tích và dự báo, trong khi các quyết định chiến lược cuối cùng vẫn cần đến tư duy phản biện, giá trị đạo đức và trách nhiệm xã hội - những yếu tố mang tính bản chất của con người.
Sự phát triển của AI đang buộc các tổ chức phải thay đổi cách tiếp cận quản trị chiến lược theo những chuyển dịch căn bản. Quản trị chiến lược dần chuyển từ dựa trên giả định sang dựa trên dữ liệu; từ lập kế hoạch tĩnh sang chiến lược linh hoạt, thích ứng; từ mô hình quản trị theo cấp bậc sang quản trị theo mạng lưới và hệ sinh thái.
Đồng thời, cách thức đánh giá hiệu quả cũng thay đổi, từ việc nhìn lại kết quả quá khứ sang tập trung dự báo và tối ưu hóa tương lai. Những chuyển dịch này đòi hỏi tổ chức phải đầu tư không chỉ vào công nghệ, mà còn vào năng lực chiến lược số, bao gồm năng lực dữ liệu, năng lực công nghệ, năng lực đổi mới và đặc biệt là năng lực lãnh đạo chuyển đổi.
Hàm ý đối với doanh nghiệp và tổ chức tại Việt Nam
Đối với các doanh nghiệp và tổ chức tại Việt Nam, việc gắn kết quản trị chiến lược với chuyển đổi số và AI cần được tiếp cận một cách thực tế và có lộ trình rõ ràng. Trước hết, quá trình này cần bắt đầu từ chiến lược, thay vì từ công nghệ. Câu hỏi cốt lõi không phải là lựa chọn công nghệ nào, mà là tổ chức mong muốn tạo ra giá trị gì trong trung và dài hạn.
Bên cạnh đó, việc xây dựng văn hóa dữ liệu là điều kiện tiên quyết. Không thể có chiến lược số hiệu quả nếu tổ chức thiếu dữ liệu chất lượng và thiếu văn hóa ra quyết định dựa trên dữ liệu. Đồng thời, phát triển nguồn nhân lực chiến lược số được xem là thách thức lớn nhất nhưng cũng là yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi.
Cuối cùng, ứng dụng AI trong quản trị chiến lược cần gắn liền với yếu tố đạo đức và trách nhiệm xã hội. Chiến lược bền vững không thể tách rời giá trị con người và lợi ích cộng đồng.
Nhìn chung, quản trị chiến lược trong kỷ nguyên chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo không còn là sự lựa chọn giữa truyền thống và hiện đại, mà là quá trình tái định nghĩa vai trò của chiến lược trong một thế giới biến động liên tục. Những tổ chức thành công không nhất thiết là những tổ chức sở hữu công nghệ tiên tiến nhất, mà là những tổ chức biết tích hợp công nghệ vào tư duy chiến lược một cách nhân văn, linh hoạt và có trách nhiệm.
Trong bối cảnh đó, quản trị chiến lược không chỉ là khoa học, mà còn là nghệ thuật của sự thích nghi, dẫn dắt và kiến tạo tương lai.
