HTX được thành lập năm 2020 với 8 thành viên, trong đó có 4 người tham gia quản trị, điều hành. Những ngày đầu hoạt động, HTX gặp nhiều khó khăn về vốn, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ. Tuy nhiên, với sự quyết tâm của ban lãnh đạo và sự đồng lòng của các thành viên, HTX đã dần ổn định sản xuất, mở rộng quy mô và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường nguyên liệu mây tre.
Hiện nay, HTX tạo việc làm thường xuyên cho 31 lao động địa phương với thu nhập bình quân khoảng 8 triệu đồng/người/tháng. Vào các thời điểm cao điểm thu hoạch và sơ chế, HTX còn thu hút hàng trăm lao động thời vụ, góp phần giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân trong xã và vùng lân cận.
Một trong những bước đi quan trọng của HTX là ký kết hợp đồng với Ban quản lý rừng phòng hộ Nam Hà Tĩnh để khai thác lâm sản ngoài gỗ, trong đó cây mây được xác định là nguồn nguyên liệu chủ lực. Theo bà Đặng Thị Hà, đây là loại cây phù hợp với điều kiện tự nhiên địa phương, sinh trưởng tốt dưới tán rừng và mang lại giá trị kinh tế cao. Sau khoảng 5 năm trồng, cây mây có thể cho thu hoạch và nếu khai thác đúng cách sẽ tiếp tục phát triển, bảo đảm nguồn nguyên liệu lâu dài.
Nhận thấy tiềm năng này, HTX đã tích cực vận động người dân tham gia trồng mây. Đến nay, hơn 50.000 cây mây đã được trồng mới trên địa bàn. Mô hình này không chỉ góp phần phủ xanh đất trống, đồi núi trọc mà còn tạo nguồn thu nhập ổn định. Bình quân mỗi hộ có thể đạt khoảng 700.000 đồng/ngày từ việc khai thác và sơ chế mây.
Hiện toàn xã Kỳ Lạc có khoảng 50 hộ tham gia trồng và khai thác mây. Từ một loại cây rừng ít được chú ý, mây đang dần trở thành “cây xóa đói giảm nghèo”, góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân theo hướng bền vững.
Về sản xuất, HTX hiện tập trung ở khâu sơ chế nguyên liệu với ba sản phẩm chính gồm: ruột xô, ruột năm và sợi mây chẻ (sọt vỏ) có kích thước từ 2,8–3,5 mm. Quy trình sản xuất trải qua nhiều công đoạn như luộc, phơi, phân loại và chẻ sợi, đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo. Nhờ đó, nhiều lao động, đặc biệt là phụ nữ và người trung niên, có thể tham gia làm việc tại địa phương.
Đầu ra sản phẩm của HTX hiện tương đối ổn định, chủ yếu cung cấp cho Công ty Xuất nhập khẩu Vĩnh Long và một số cơ sở sản xuất mây tre đan tại Chương Mỹ (Hà Nội). Tuy nhiên, việc chủ yếu dừng ở khâu sơ chế khiến giá trị gia tăng chưa cao, chưa tương xứng với tiềm năng.
Không chỉ chú trọng sản xuất, HTX còn quan tâm đến quyền lợi người lao động. Hiện có 20 công nhân tham gia bảo hiểm xã hội đầy đủ và 100% lao động được hỗ trợ bảo hiểm y tế, góp phần tạo sự yên tâm, gắn bó lâu dài.
Chia sẻ về định hướng trong thời gian tới, bà Đặng Thị Hà cho biết HTX đang ấp ủ kế hoạch mở rộng sang lĩnh vực sản xuất sản phẩm đan lát hoàn thiện. Theo đó, HTX dự kiến xây dựng một xưởng sản xuất mới, thu hút thêm khoảng 10–15 lao động, đồng thời nâng cao giá trị sản phẩm, hướng tới thị trường xuất khẩu. Nếu thực hiện thành công, đây sẽ là bước chuyển quan trọng, giúp HTX không chỉ là nơi cung cấp nguyên liệu mà còn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị ngành mây tre đan.
Về phía chính quyền địa phương, ông Nguyễn Anh Ngọc - Chủ tịch UBND xã Kỳ Lạc cho biết, địa phương đã có kế hoạch quy hoạch khoảng 3ha đất để HTX mở rộng quy mô sản xuất. Dự kiến, việc quy hoạch sẽ hoàn tất trước tháng 8/2026, tạo điều kiện thuận lợi để HTX đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển sản xuất lâu dài. Chính quyền địa phương cũng cam kết đồng hành, hỗ trợ HTX trong quá trình phát triển, coi đây là một mô hình kinh tế tiêu biểu cần được nhân rộng.
Có thể thấy, từ một HTX nhỏ với nhiều khó khăn ban đầu, HTX mây tre đan Bắc Hà đang từng bước vươn lên, khai thác hiệu quả tiềm năng từ rừng, tạo sinh kế ổn định cho người dân và góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Trong bối cảnh nhiều vùng nông thôn còn loay hoay tìm hướng đi, mô hình này được kỳ vọng sẽ trở thành hướng phát triển bền vững, gắn kinh tế với bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, mở ra tương lai tươi sáng hơn cho vùng đất Kỳ Lạc.
