Nằm bên dòng sông Lam hiền hòa của tỉnh Hà Tĩnh, làng mộc Xuân Phổ từ lâu đã trở thành một trong những làng nghề truyền thống tiêu biểu, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế nông thôn và gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương. Trải qua nhiều thăng trầm theo thời gian, đến nay, tiếng đục, tiếng bào vẫn vang lên mỗi ngày, minh chứng cho sức sống bền bỉ của nghề đã tồn tại hơn nửa thế kỷ.
Gắn bó với nghề từ thuở thiếu niên, anh Trần Xuân Thanh – chủ một xưởng mộc trong thôn chia sẻ: Tôi năm nay đã 49 tuổi, có gần 30 năm làm nghề, nghề mộc đã nuôi sống gia đình tôi bao nhiêu năm nay. Thu nhập của thợ hiện tại khoảng 15 triệu đồng mỗi tháng, thực ra không hề thấp”.
Cũng theo anh Thanh, những năm gần đây, số hộ làm nghề mộc trong thôn đã giảm mạnh. Nếu như trước đây có tới khoảng 50% số hộ trong thôn theo nghề, thì nay chỉ còn khoảng 25%. Đáng chú ý, lực lượng lao động chính hiện nay chủ yếu là những người sinh từ năm 1980 trở về trước. Thế hệ trẻ hầu như không còn mặn mà với nghề truyền thống.
“Giờ thanh niên đa phần đi làm ở các khu công nghiệp hoặc xuất khẩu lao động. Có người thu nhập chưa chắc cao bằng làm mộc tại quê, nhưng họ vẫn chọn đi,” anh Thanh trăn trở.
Thực tế cho thấy, nghề mộc truyền thống đang phải đối mặt với nhiều khó khăn khi nguồn nguyên liệu gỗ ngày càng khan hiếm, phần lớn phải nhập khẩu từ Nam Phi với chi phí cao. Bên cạnh đó, nghề đòi hỏi sự kiên trì, chăm chỉ và đôi bàn tay khéo léo, những yếu tố mà lớp trẻ hiện nay ít người sẵn sàng theo đuổi.
Không chỉ vậy, nhu cầu sử dụng đồ gỗ trong đời sống cũng giảm sút rõ rệt. Sự phát triển của các loại vật liệu mới như nhựa, kim loại, gỗ công nghiệp… đã thay thế phần lớn sản phẩm gỗ truyền thống, khiến đầu ra của làng nghề bị thu hẹp.
Dù phải đối mặt với không ít thách thức, làng mộc Xuân Phổ vẫn luôn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ từ chính quyền. Năm 2016, nơi đây được UBND tỉnh Hà Tĩnh công nhận là làng nghề truyền thống. Gần đây, xã Đan Hải cũng đã đề xuất UBND tỉnh phương án quy hoạch cụm công nghiệp rộng khoảng 25ha, nhằm bảo tồn và phát triển làng nghề theo định hướng đến năm 2030.
Theo định hướng này, địa phương sẽ vận động người dân tiếp tục duy trì sản xuất, đồng thời chuyển đổi mô hình, đa dạng hóa sản phẩm để thích ứng với thị trường. Tuy nhiên, bài toán lớn nhất vẫn là nguồn nhân lực.
Nguy cơ mai một của làng nghề là hiện hữu khi lớp trẻ không còn thiết tha học nghề. Nếu không có giải pháp kịp thời để thu hút và đào tạo thế hệ kế cận, những tiếng đục, tiếng cưa từng vang vọng một thời ở Xuân Phổ có thể sẽ dần rơi vào quên lãng.
Giữ gìn và phát triển làng nghề mộc Xuân Phổ không chỉ là phát triển kinh tế, mà còn là giữ gìn một phần hồn cốt, nét đẹp văn hóa của quê hương. Và điều đó, hơn lúc nào hết cần sự chung tay từ cả cộng đồng và chính quyền địa phương.
