Bán “không khí” thu 159 tỷ đồng
Thỏa thuận giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ (còn gọi là ERPA hoặc chi trả phí giảm phát thải khí nhà kính, chi trả phí carbon) được Nông nghiệp và Môi trường ký với Ngân hàng Thế giới vào tháng 2/2022. Theo thỏa thuận, Hà Tĩnh cùng các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Trị và TP Huế được hưởng lợi từ cơ chế chi trả giảm phát thải, qua đó từng bước hình thành và mở rộng thị trường tài chính carbon. Đây không chỉ là nguồn tài chính phục vụ công tác quản lý, bảo vệ rừng mà còn tạo động lực để các địa phương phát triển sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân.
Theo thống kê từ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Hà Tĩnh, trong giai đoạn 2023 - 2025, mỗi năm Hà Tĩnh có hơn 200 ngàn ha rừng được hưởng nguồn chi trả giảm phát thải. Đến nay, 17 chủ rừng gồm: tổ chức, 24 xã/phường, 34 cộng đồng dân cư và hơn 2.100 hộ gia đình tại Hà Tĩnh đã được nhận tổng số tiền trên 159 tỷ đồng. Nguồn kinh phí này được sử dụng để làm giàu rừng tự nhiên, phục hồi các diện tích rừng nghèo kiệt, tăng cường tuần tra, bảo vệ rừng và hỗ trợ sinh kế cho người dân vùng đệm.
Nhờ nguồn chi trả từ Thỏa thuận giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ (ERPA), những cánh rừng tự nhiên nghèo kiệt ở Hà Tĩnh đang từng bước được phục hồi và gia tăng giá trị đa dạng sinh học, góp phần quan trọng vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và phát triển lâm nghiệp bền vững.
Hồi sinh những cánh rừng
Nhờ nguồn lực này, hàng trăm héc-ta rừng tự nhiên tại Hà Tĩnh đã được trồng bổ sung nhiều loài cây bản địa, góp phần nâng cao khả năng hấp thụ và lưu giữ carbon. Không chỉ tạo nguồn thu hàng trăm tỷ đồng, việc bảo vệ và phát triển rừng còn mở ra dư địa lớn để Hà Tĩnh phát triển kinh tế xanh, từng bước khai thác hiệu quả thị trường tín chỉ carbon trong thời gian tới.
Ông Trần Tuyền Thống - Trạm phó Trạm BVR Rào Tre thông tin: Trong giai đoạn 2023 - 2025, đơn vị được bố trí 40 ha rừng tự nhiên để làm giàu và 63 ha rừng để nuôi dưỡng tại tiểu khu 269. Đến nay, khối lượng thực hiện đã đạt khoảng 90%, nhiều cây lim xanh đã bén rễ, sinh trưởng ổn định, trong khi thảm thực bì cạnh tranh được phát quang, tạo điều kiện cho cây gỗ lớn phát triển. Cán bộ kiểm lâm đang tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động làm giàu và nuôi dưỡng rừng tự nhiên trên địa bàn, khu vực được thụ hưởng nguồn chi trả từ ERPA.
Tại Ban Quản lý Rừng phòng hộ Hương Khê, trong 3 năm qua, đơn vị được hưởng lợi khoảng 15 tỷ đồng từ ERPA. Nguồn kinh phí này được sử dụng để trồng làm giàu 66 ha rừng tự nhiên bằng lim xanh, nuôi dưỡng hơn 265 ha rừng phòng hộ, đồng thời đầu tư trang thiết bị phục vụ tuần tra, bảo vệ và quản lý rừng hiệu quả hơn.
Tại các khu bảo tồn thiên nhiên cũng đang tận dụng hiệu quả nguồn tài chính carbon này. Với Vườn Quốc gia Vũ Quang, hơn 35 tỷ đồng được chi trả từ ERPA, Vườn đã thành lập nhiều tổ, nhóm công tác để giám sát chặt chẽ quá trình trồng và làm giàu rừng theo đúng hồ sơ thiết kế, đảm bảo kỹ thuật, tiến độ và chất lượng.
Từ năm 2023 đến nay, đơn vị đã làm giàu hơn 318 ha rừng tự nhiên bằng các loài cây bản địa như lim xanh, dổi xanh; đồng thời dành một phần kinh phí cho công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và hỗ trợ sinh kế cho người dân vùng đệm.
Bên cạnh đó, nhiều chủ rừng khác trên địa bàn tỉnh cũng đang tập trung nuôi dưỡng, trồng bổ sung cây bản địa nhằm gia tăng khả năng lưu trữ carbon. Hàng nghìn héc-ta rừng phòng hộ được chăm sóc theo quy trình 1 năm trồng, 4 năm chăm sóc, giải ngân theo từng giai đoạn, đảm bảo rừng sinh trưởng ổn định và phát triển bền vững.
Ông Trần Trung Anh - Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp và Dịch vụ Hương Sơn cho biết: Lâm phần do đơn vị quản lý hiện ước tính lưu trữ khoảng 4 triệu tấn CO₂, mỗi năm tăng thêm khoảng 150.000 tấn. Từ nguồn 11 tỷ đồng chi trả ERPA, công ty đang áp dụng các biện pháp lâm sinh tiên tiến, lựa chọn giống tốt, mật độ hợp lý và xen canh phù hợp để nâng cao trữ lượng sinh khối và khả năng hấp thụ carbon.
Hiện nay, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Hà Tĩnh, đang phối hợp chặt chẽ với ngành chuyên môn để kiểm tra, giám sát, đảm bảo nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả.
Đáng chú ý, Hà Tĩnh đang đẩy mạnh mô hình quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn FSC gắn với lưu trữ carbon. Toàn tỉnh hiện có hơn 34 ngàn ha rừng được cấp chứng chỉ FSC trên tổng diện tích hơn 359 ngàn ha rừng và đất lâm nghiệp, trở thành điểm sáng về lâm nghiệp bền vững ở Việt Nam. Riêng tại Sơn Tây và Hương Sơn, nhiều khu rừng lim xanh, keo gỗ lớn theo FSC không chỉ mang lại lợi ích môi trường mà còn tạo giá trị kinh tế vượt trội, mở ra cơ hội tiếp cận thị trường carbon tự nguyện và tài chính xanh.
Theo lãnh đạo các địa phương được hưởng lợi khẳng định mô hình FSC - Carbon đang giúp địa phương chuyển dịch tư duy từ khai thác ngắn hạn sang quản lý rừng bền vững, bảo tồn hệ sinh thái và nâng cao sinh kế cho người dân.
Ông Hoàng Cẩm Thạch - Bí thư Đảng ủy xã Sơn Tây (tỉnh Hà Tĩnh) khẳng định: Thời gian tới, Sơn Tây đặt mục tiêu mở rộng diện tích rừng đạt chứng chỉ FSC, đặc biệt là khoảng 850 ha rừng tự nhiên để đo đếm và lưu trữ carbon, góp phần xây dựng nền kinh tế lâm nghiệp xanh, bền vững cho Hà Tĩnh trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.
