Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời gian qua, nguồn cung vật liệu xây dựng thông thường, nhất là đất san lấp, cát, đá phục vụ các công trình, dự án đầu tư công có thời điểm chưa đáp ứng nhu cầu. Tình trạng này diễn ra rõ hơn tại một số khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, nơi khoảng cách từ các mỏ đang hoạt động đến công trình lớn, làm tăng chi phí vận chuyển, ảnh hưởng đến giá thành và tiến độ dự án.
Trong khi đó, Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15 và Luật số 147/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản đã bổ sung các cơ chế nhằm tháo gỡ khó khăn về nguồn vật liệu xây dựng cho các công trình, dự án, trong đó có dự án đầu tư công. Các quy định mới tạo điều kiện để chủ đầu tư chủ động xác định khu vực khoáng sản phù hợp và thực hiện thủ tục khai thác khoáng sản phục vụ trực tiếp cho công trình, dự án theo quy định.
Tuy nhiên, qua theo dõi, Sở Nông nghiệp và Môi trường nhận thấy một số chủ đầu tư, địa phương vẫn chưa chủ động rà soát, xác định nguồn vật liệu ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Nguồn vật liệu của một số dự án vẫn chủ yếu dựa vào các mỏ thương mại đang hoạt động, dẫn đến bị động khi thị trường khan hiếm, giá vật liệu và chi phí vận chuyển tăng cao.
Không để dự án bị động vì thiếu vật liệu
Đối với các công trình, dự án đã được phê duyệt và đang triển khai thi công, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị chủ đầu tư chủ động rà soát nhu cầu, khối lượng, chủng loại và nguồn cung vật liệu của từng dự án, không phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung từ các mỏ thương mại.
Trường hợp nguồn vật liệu từ các mỏ thương mại không đáp ứng nhu cầu, bị khan hiếm, giá thành cao hoặc cự ly vận chuyển lớn, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả đầu tư, chủ đầu tư cần phối hợp với UBND cấp xã nơi có công trình và các địa phương lân cận khảo sát, xác định các khu vực có khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, vật liệu san lấp có tiềm năng, điều kiện khai thác thuận lợi và cự ly vận chuyển hợp lý để nghiên cứu sử dụng trực tiếp cho dự án.
Trên cơ sở rà soát, chủ đầu tư khẩn trương đề xuất khu vực dự kiến khai thác, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị liên quan thực hiện thủ tục về khoáng sản theo quy định. Đồng thời, trường hợp cần thiết phải điều chỉnh nguồn vật liệu, dự toán, thiết kế, dự án và các nội dung liên quan thì phải thực hiện đúng quy định pháp luật, làm cơ sở thay thế một phần hoặc toàn bộ nguồn vật liệu dự kiến mua từ các mỏ thương mại.
Nguồn vật liệu được lựa chọn phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật theo hồ sơ thiết kế, chỉ dẫn kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn áp dụng cho công trình; bảo đảm trữ lượng, khả năng cung cấp, tiến độ thi công, an toàn khai thác và yêu cầu bảo vệ môi trường. Các khu vực có cự ly vận chuyển hợp lý, thuận lợi trong tổ chức khai thác, vận chuyển được ưu tiên nhằm giảm chi phí, tiết kiệm ngân sách và nâng cao hiệu quả đầu tư.
Xác định nguồn vật liệu ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư
Đối với các dự án đầu tư công đang trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, Sở Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu việc xác định nguồn cung vật liệu xây dựng phải được quan tâm ngay trong quá trình khảo sát, lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư, báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc báo cáo kinh tế - kỹ thuật, tùy tính chất và quy mô từng dự án.
Các chủ đầu tư được yêu cầu chỉ đạo đơn vị tư vấn khảo sát, rà soát những khu vực có tiềm năng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, vật liệu san lấp tại khu vực triển khai dự án và địa bàn lân cận. Nội dung khảo sát cần đánh giá sơ bộ loại khoáng sản, khả năng đáp ứng về khối lượng, chất lượng, điều kiện khai thác, cự ly vận chuyển và các yếu tố liên quan để lựa chọn nguồn vật liệu phù hợp.
Với những khu vực có khả năng đáp ứng nhu cầu và đủ điều kiện xem xét thực hiện thủ tục khai thác theo pháp luật về địa chất, khoáng sản, chủ đầu tư cần chủ động đưa vào phương án nguồn vật liệu của dự án ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Qua đó, các thủ tục liên quan có thể được triển khai sớm để sẵn sàng khai thác, sử dụng vật liệu phục vụ trực tiếp cho công trình khi dự án được triển khai.
Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng lưu ý hạn chế việc mặc định toàn bộ nguồn vật liệu của dự án phải mua từ các mỏ thương mại nếu tại khu vực công trình hoặc địa bàn lân cận có nguồn khoáng sản phù hợp và được pháp luật cho phép thực hiện thủ tục khai thác phục vụ dự án.
Việc xác định nguồn vật liệu từ sớm cần được xem xét đồng bộ với phương án thiết kế, tổng mức đầu tư, cự ly vận chuyển và tiến độ thực hiện. Đây là giải pháp nhằm bảo đảm tính khả thi của dự án, chủ động nguồn cung, hạn chế biến động giá, giảm chi phí vận chuyển, tiết kiệm ngân sách nhà nước và hạ giá thành xây dựng công trình.
Địa phương cùng tham gia rà soát nguồn khoáng sản
Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND các xã, phường, đặc khu chủ động phối hợp với chủ đầu tư, Ban Quản lý dự án rà soát trên địa bàn các khu vực có khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, vật liệu san lấp có khả năng khai thác phục vụ các công trình, dự án đầu tư công trên địa bàn và khu vực lân cận.
Quá trình rà soát cần chú ý những khu vực có địa hình, giao thông thuận lợi, cự ly vận chuyển phù hợp; những nơi có tiềm năng khoáng sản có thể xem xét thực hiện thủ tục khai thác theo cơ chế phục vụ trực tiếp cho công trình, dự án. Đồng thời, rà soát cả nguồn khoáng sản dôi dư phát sinh trong quá trình thi công, cải tạo mặt bằng và khoáng sản đã tập kết tại bãi thải, bãi chứa có khả năng thu hồi, sử dụng theo quy định.
Các địa phương cũng có trách nhiệm cung cấp thông tin về hiện trạng sử dụng đất, điều kiện khu vực, công trình hạ tầng, quốc phòng, an ninh và những yếu tố liên quan để chủ đầu tư có cơ sở lựa chọn khu vực phù hợp; đồng thời thực hiện các nhiệm vụ thuộc thẩm quyền về thu hồi khoáng sản theo quy định.
Theo yêu cầu của Sở Nông nghiệp và Môi trường, các Ban Quản lý dự án và UBND các xã, phường, đặc khu phải khẩn trương rà soát nhu cầu vật liệu của từng công trình, nguồn vật liệu đang hoặc dự kiến sử dụng, các khu vực có khả năng khai thác khoáng sản phục vụ trực tiếp cho dự án. Nội dung rà soát phải xác định cụ thể loại khoáng sản, nhu cầu khối lượng, vị trí, diện tích, cự ly vận chuyển, thời gian cần cung cấp vật liệu cũng như những khó khăn, vướng mắc và kiến nghị trong quá trình triển khai.
Kết quả rà soát và danh sách các khu vực dự kiến đề xuất khai thác phục vụ công trình, dự án phải được gửi về Sở Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 30/8/2026 để tổng hợp, kiểm tra và hướng dẫn thực hiện các thủ tục theo quy định.
Sở Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các Ban Quản lý dự án, UBND các xã, phường, đặc khu chủ động triển khai thực hiện. Người đứng đầu chủ đầu tư, đơn vị và địa phương chịu trách nhiệm nếu chậm triển khai, thiếu chủ động trong xác định nguồn vật liệu làm ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện, giải ngân vốn đầu tư công và hiệu quả đầu tư của công trình, dự án.
