Ngày 11/11, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Tháp đã phê chuẩn quyết định khởi tố bị can đối với Nguyễn Long Nghĩa, Giám đốc Chi nhánh Công ty TNHH Kỹ thuật Alavi tại xã Lấp Vò, về tội gây ô nhiễm môi trường. Theo kết quả điều tra bước đầu, bị can Nghĩa đã trực tiếp chỉ đạo nhân viên đổ, thải chất thải phát sinh từ hoạt động sản xuất xoài sấy khô ra môi trường trái quy định. Đây là lần đầu tiên chi nhánh Alavi, một cơ sở chế biến nông sản từng nhiều lần bị người dân phản ánh gây ô nhiễm từ năm 2022, bị xử lý hình sự về hành vi liên quan đến môi trường.
Khởi tố giám đốc chi nhánh Alavi, cho tại ngoại để điều tra
Theo thông tin từ Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Đồng Tháp, quyết định khởi tố bị can đối với Nguyễn Long Nghĩa được Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Tháp phê chuẩn trong ngày 11/11. Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 7 đã nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ và phê chuẩn quyết định khởi tố theo quy định, đồng thời tiếp tục kiểm sát chặt chẽ quá trình điều tra, chú trọng xác định thiệt hại, mức độ tác động đến môi trường và lợi ích của cộng đồng. Bị can được cho tại ngoại để phục vụ công tác điều tra, và cơ quan chức năng chưa công bố biện pháp ngăn chặn cụ thể nào khác đối với bị can trong vụ án này.
Bị can Nguyễn Long Nghĩa sinh năm 1977, là Giám đốc Chi nhánh Công ty TNHH Kỹ thuật Alavi tại Đồng Tháp, đồng thời là người đại diện theo pháp luật của chính Công ty TNHH Kỹ thuật Alavi có trụ sở tại TP.HCM. Chi nhánh này đăng ký hoạt động từ ngày 28/8/2020, đặt tại ấp Bình Phú Quới 2, xã Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp, với ngành nghề chính là chế biến và bảo quản rau quả, trong đó có xoài sấy dẻo cùng các sản phẩm chuối sấy, mít sấy, khổ qua sấy, cà rốt sấy và khoai lang sấy. Quy mô của dự án không nhỏ khi xưởng chế biến nông sản và kho lạnh bảo quản được xây dựng trên diện tích đất hơn 21.000 m2, tổng vốn đầu tư 100 tỷ đồng, công suất thiết kế 36.000 tấn nguyên liệu mỗi năm và kho lạnh có sức chứa 2.000 tấn sản phẩm.
Hành vi bị khởi tố được phát hiện qua quá trình kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường tại chi nhánh, sau đó lực lượng chức năng đã khám nghiệm hiện trường, thu thập tài liệu và chứng cứ để làm rõ. Kết quả điều tra bước đầu xác định bị can Nghĩa trực tiếp chỉ đạo nhân viên thực hiện việc đổ thải, một tình tiết cho thấy hành vi không phải do sơ suất của công nhân mà có sự chỉ đạo từ người đứng đầu chi nhánh. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, cơ quan chức năng chưa công bố khối lượng chất thải đã đổ trái phép, cũng chưa công bố các chỉ số ô nhiễm vượt quy chuẩn bao nhiêu lần hay diện tích và số hộ dân bị ảnh hưởng, bởi việc xác định thiệt hại và mức độ tác động đến môi trường vẫn đang được các cơ quan tố tụng làm rõ trong quá trình điều tra. Vụ án được cho là nằm trong tinh thần của Nghị quyết 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công, một chủ trương cho thấy các vụ việc xâm hại đến môi trường và lợi ích cộng đồng đang được các cơ quan tố tụng quan tâm xử lý quyết liệt hơn.
Từ phản ánh của người dân đến lần bị xử lý hình sự đầu tiên
Trước khi bị khởi tố hình sự, chi nhánh Alavi đã có lịch sử dài về những phản ánh ô nhiễm từ phía người dân địa phương, bắt đầu từ khi dự án mới đi vào hoạt động. Vào năm 2022, người dân ấp Bình Phú Quới phản ánh xưởng xả nước thải ra kênh số 8 với nước màu đen và mùi hôi thối, ống xả được đặt sâu dưới mặt nước và thường xả vào chiều tối hoặc đêm khuya, nước qua cống số 8 hòa vào sông Xáng Lấp Vò. Đáng chú ý, ngay tại cống số 8 là điểm lấy nước sông của Nhà máy nước Bình Thành – Lấp Vò thuộc Công ty Cổ phần Cấp nước và Môi trường đô thị Đồng Tháp, nơi xử lý và cung cấp nước sinh hoạt cho nhiều hộ dân xã Bình Thành và thị trấn Lấp Vò, vì vậy phản ánh của người dân khi đó đã gây lo ngại lớn về an toàn nguồn nước sinh hoạt.
Khi đó, ông Nguyễn Long Nghĩa thừa nhận công ty có một phần trách nhiệm khi nước thải từ hơn 300 tấn vỏ xoài tập kết tạm trong khuôn viên đã ngấm vào nền cát và rò rỉ ra ngoài, đồng thời cho biết công ty đã xây dựng hệ thống xử lý nước thải và đường ống riêng để dẫn nước đã qua xử lý ra sông Xáng Lấp Vò. Dự án này cũng từng hoạt động khi chưa được chấp thuận chủ trương đầu tư khi xây dựng từ cuối năm 2020 trên đất trồng lúa chưa chuyển mục đích sử dụng, đến tháng 10/2022 đã hoàn thành 90% hạng mục. Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường đã tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh xử phạt hành chính về lĩnh vực đất đai hơn 130 triệu đồng, và ngày 13/5/2022 Ủy ban nhân dân huyện Lấp Vò yêu cầu tạm dừng hoạt động sơ chế, cắt gọt xoài, cho đến khi hoàn đủ các thủ tục về đất đai, đầu tư, đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường, xây dựng và an toàn thực phẩm.
Sau những lần bị xử phạt và yêu cầu tạm dừng đó, dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư vào tháng 11/2022 và báo cáo đánh giá tác động môi trường được Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp phê duyệt ngày 18/12/2023. Trong báo cáo đánh giá tác động môi trường, công ty cam kết chất thải rắn phát sinh trong sản xuất được thu gom về khu vực tập trung rộng 50 m2 và thuê đơn vị có chức năng thu gom, xử lý với tần suất khoảng một lần mỗi ngày. Tuy vậy, đến tháng 6/2023, cử tri xã Bình Thạnh Trung vẫn kiến nghị Ủy ban nhân dân tỉnh xử lý nghiêm hành vi xả nước thải ra kênh, rạch và bốc mùi hôi của công ty Alavi, đồng thời đề nghị cho công ty tạm dừng hoạt động đến khi khắc phục xong. Nhìn lại toàn bộ quá trình từ năm 2022 đến nay, có thể thấy vụ khởi tố ngày 11/11 không phải là một sự việc bất ngờ mà là đỉnh điểm của chuỗi vi phạm và phản ánh kéo dài, khi các biện pháp xử phạt hành chính và yêu cầu khắc phục trước đó chưa đủ để chấm dứt hành vi gây ô nhiễm.
Điều 235 Bộ luật Hình sự quy định ra sao về tội gây ô nhiễm môi trường
Tội gây ô nhiễm môi trường được quy định tại Điều 235 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 86/2025/QH15. Theo thông báo của Bộ Công an về các mức xử lý mới, hành vi chôn, lấp, đổ, thải trái pháp luật chất thải rắn thông thường từ 100 tấn đến dưới 200 tấn có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 2 năm đến 3 năm, từ 200 tấn đến dưới 500 tấn có thể bị phạt tiền từ 1 tỷ đến 2 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 3 năm đến 5 năm, còn từ 500 tấn trở lên có thể bị phạt tiền từ 2 tỷ đến 6 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 5 năm đến 7 năm. Đối với nước thải, Điều 235 quy định ngưỡng xử lý dựa trên lưu lượng xả thải mỗi ngày và số lần vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, vì vậy việc áp dụng khung hình phạt nào trong vụ Alavi sẽ phụ thuộc vào khối lượng và loại chất thải đã đổ trái phép cùng thời điểm thực hiện hành vi, những yếu tố mà cơ quan điều tra vẫn đang làm rõ và chưa công bố.
Cùng với quy định của Bộ luật Hình sự, pháp luật về bảo vệ môi trường cũng đặt ra những nghĩa vụ rõ ràng đối với các cơ sở chế biến nông sản như chi nhánh Alavi. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 yêu cầu cơ sở chế biến phải có giấy phép môi trường và xử lý nước thải đạt quy chuẩn trước khi xả ra nguồn tiếp nhận, trong khi Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định xử phạt hành chính đối với hành vi chôn, lấp, đổ, thải, đốt chất thải rắn thông thường trái quy định. Khi hành vi đủ ngưỡng định lượng theo quy định của pháp luật hình sự, cơ sở và người có trách nhiệm sẽ bị xử lý hình sự thay vì chỉ xử phạt hành chính, và đó chính là ranh giới mà vụ Alavi đã vượt qua sau nhiều lần bị xử lý hành chính trước đây. Trong quá trình điều tra, cơ quan chức năng sẽ phải chứng minh được khối lượng chất thải, loại chất thải, thời gian và địa điểm đổ thải, đồng thời xác định thiệt hại về môi trường và sức khỏe cộng đồng để làm căn cứ áp dụng khung hình phạt phù hợp, một công việc đòi hỏi giám định chuyên môn và có thể kéo dài trong nhiều tháng.
Xoài sấy: Hướng chế biến chủ lực và bài toán xử lý phụ phẩm
Vụ khởi tố tại chi nhánh Alavi cũng đặt ra câu hỏi lớn hơn về bài toán xử lý phụ phẩm của ngành chế biến xoài tại Đồng Tháp, địa phương được mệnh danh là thủ phủ nông sản của miền Tây. Toàn tỉnh hiện có diện tích xoài khoảng 17.300 ha với sản lượng trên 185.000 tấn mỗi năm, trong đó ba giống chủ lực là xoài Hòa Lộc, xoài cát Chu thuộc Cao Lãnh và xoài tượng da xanh, cùng với 10.030,17 ha đã đăng ký mã số vùng trồng với 353 mã số và hàng trăm cơ sở đóng gói, sơ chế, chế biến được cấp mã số để xuất khẩu chính ngạch. Xoài sấy dẻo của Đồng Tháp hiện được tiêu thụ tại các thị trường Trung Quốc, Nga, Nhật Bản và thị trường trong nước, và chế biến sâu được xem là hướng đi chủ lực để nâng giá trị cho trái xoài thay vì chỉ bán tươi. Toàn tỉnh có khoảng 133.000 ha cây ăn trái với sản lượng trên 2,2 triệu tấn mỗi năm, vì vậy quy mô phụ phẩm phát sinh từ chế biến, bao gồm vỏ, hột và nước thải từ các công đoạn rửa, ướp đường và sấy, là rất lớn nếu không được thu gom và xử lý đúng quy định.
Thực tế cho thấy vụ Alavi không phải là trường hợp duy nhất ở Đồng Tháp bị xử lý hình sự vì gây ô nhiễm môi trường trong lĩnh vực chế biến xoài. Trước đó, ngày 28/7/2025, Công an tỉnh Đồng Tháp đã khởi tố Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Nông nghiệp Địa Long là Bùi Quang Ân, sinh năm 1984, vì xả khoảng 5.000 tấn vỏ và hột xoài ra môi trường không qua xử lý, nước rỉ màu nâu đen bốc mùi hôi chảy ra ao tự nhiên của công ty, đồng thời sử dụng đất sai phép khi được cấp phép khoảng 5.020,8 m2 nhưng thực tế sử dụng khoảng 28.000 m2. Công ty Địa Long cuối năm 2024 đã bị phạt hành chính 35 triệu đồng vì không thực hiện đầy đủ nội dung giấy phép môi trường, sau đó Phó Giám đốc Nguyễn Văn Tân, sinh năm 1995, cũng bị khởi tố trong cùng vụ việc. Cần nhấn mạnh rằng đây là một vụ việc khác, khác công ty, khác xã và khác thời điểm so với vụ Alavi, nhưng nó cho thấy một tiền lệ rõ ràng về việc các cơ quan tố tụng tại Đồng Tháp đang siết chặt xử lý hình sự đối với hành vi gây ô nhiễm môi trường trong lĩnh vực chế biến nông sản, thay vì dừng lại ở xử phạt hành chính như trước đây.
Trong thời gian tới, diễn biến đáng theo dõi nhất của vụ Alavi là kết quả xác định thiệt hại và mức độ tác động đến môi trường mà Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 7 đang chú trọng kiểm sát, bởi đây sẽ là căn cứ để quyết định khung hình phạt áp dụng cho bị can. Người dân xã Lấp Vò và các địa phương lân cận cũng đang chờ đợi kết quả điều tra làm rõ khối lượng chất thải đã đổ trái phép, vị trí đổ thải và mức độ ảnh hưởng đến nguồn nước kênh, rạch xung quanh, đặc biệt là khu vực gần điểm lấy nước sinh hoạt của Nhà máy nước Bình Thành – Lấp Vò. Về lâu dài, vụ việc đặt ra yêu cầu đối với các cơ sở chế biến xoài sấy và nông sản tại Đồng Tháp rằng việc đầu tư hệ thống xử lý chất thải không thể chỉ dừng lại ở cam kết trên giấy tờ trong báo cáo đánh giá tác động môi trường, mà phải được vận hành thực chất và kiểm tra thường xuyên, bởi khi phụ phẩm không được xử lý, hậu quả không chỉ là xử phạt hành chính mà còn có thể là trách nhiệm hình sự đối với chính người đứng đầu doanh nghiệp.
