Bắc Ninh đổi hướng phát triển cụm công nghiệp, tạo nền tảng cho tăng trưởng xanh

Chuyển từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng đầu tư

Phát triển cụm công nghiệp là một trong những giải pháp quan trọng để mở rộng không gian sản xuất, tạo mặt bằng cho doanh nghiệp và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương. Tuy nhiên, khi yêu cầu tăng trưởng ngày càng gắn chặt với chất lượng môi trường và hiệu quả sử dụng tài nguyên, việc phát triển các cụm công nghiệp không thể chỉ dừng ở thu hút dự án hay gia tăng diện tích đất sản xuất. Chất lượng hạ tầng, năng lực của chủ đầu tư và khả năng tuân thủ pháp luật đang trở thành những tiêu chí quan trọng hơn.

Trên tinh thần đó, Phó Chủ tịch UBND thành phố Phạm Văn Thịnh vừa ký ban hành Công văn số 12371/UBND-KTTH về việc tăng cường công tác quản lý và nâng cao hiệu quả đầu tư, phát triển cụm công nghiệp trong tình hình mới trên địa bàn thành phố. Văn bản nhằm cụ thể hóa Chỉ thị số 11/CT-BCT ngày 12/10/2026 của Bộ trưởng Bộ Công Thương, đồng thời đặt ra những yêu cầu cụ thể nhằm chấn chỉnh công tác quản lý, khắc phục tồn tại trong quá trình đầu tư, xây dựng và vận hành các cụm công nghiệp.

Điểm đáng chú ý trong chỉ đạo, là yêu cầu thay đổi cách tiếp cận đối với phát triển cụm công nghiệp. Thay vì tập trung mở rộng quy mô và thu hút thêm các dự án sản xuất bằng mọi giá, thành phố đặt trọng tâm vào chất lượng hạ tầng kỹ thuật, hiệu quả khai thác đất công nghiệp, năng lực thực tế của chủ đầu tư và mức độ đáp ứng các quy định pháp luật. Các sở, ngành, địa phương, chủ đầu tư hạ tầng và doanh nghiệp phải thực hiện nghiêm các quy định về quản lý, phát triển cụm công nghiệp, đồng thời gắn trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị với kết quả thực hiện trên thực tế.

Cùng với đó, công tác thanh tra, kiểm tra sẽ được tăng cường trên các lĩnh vực đất đai, đầu tư, xây dựng, bảo vệ môi trường và phòng cháy, chữa cháy. Những vi phạm phải được phát hiện, chấn chỉnh và xử lý kịp thời, không để tình trạng dự án kéo dài, sử dụng đất sai mục đích hoặc đưa hoạt động sản xuất vào vận hành khi chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh hiệu quả phát triển công nghiệp không chỉ được đo bằng số lượng dự án hay diện tích đất đã đưa vào khai thác. Một cụm công nghiệp chỉ thực sự phát huy vai trò khi có hạ tầng đồng bộ, thu hút được các nhà đầu tư phù hợp và bảo đảm điều kiện sản xuất ổn định, an toàn, hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường và đời sống dân cư xung quanh.

UBND thành phố giao Sở Công Thương làm đầu mối, chủ trì rà soát, tham mưu sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới Quy chế quản lý cụm công nghiệp, bảo đảm phù hợp với hệ thống pháp luật và điều kiện thực tế của thành phố. Đồng thời, đẩy mạnh xúc tiến đầu tư, lựa chọn những nhà đầu tư có năng lực tài chính, kinh nghiệm và khả năng tổ chức xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.

Định hướng phát triển cũng được xác định rõ theo hướng ưu tiên các cụm công nghiệp sinh thái, công nghệ cao, chuyên ngành, công nghiệp hỗ trợ và cụm công nghiệp làng nghề gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế các-bon thấp. Việc thành lập mới hoặc mở rộng cụm công nghiệp phải được xem xét chặt chẽ về sự cần thiết, điều kiện triển khai, hiệu quả sử dụng đất và mức độ phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

Xử lý dự án chậm tiến độ, đặt môi trường làm tiêu chí phát triển

UBND thành phố chỉ đạo khắc phục tình trạng đất công nghiệp bị bỏ hoang, dự án triển khai kéo dài, hạ tầng thiếu đồng bộ và sử dụng đất không hiệu quả. Đây không chỉ là câu chuyện về tiến độ thực hiện dự án, mà còn liên quan trực tiếp đến hiệu quả phân bổ nguồn lực đất đai và khả năng tạo thêm không gian sản xuất cho doanh nghiệp.

Theo đó, thành phố yêu cầu rà soát toàn diện các dự án đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp và dự án thứ cấp đang triển khai. Những dự án chậm tiến độ, sử dụng đất kém hiệu quả, không đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường hoặc có vi phạm pháp luật phải được tập trung xử lý dứt điểm. Quan điểm xuyên suốt là không để tình trạng dự án kéo dài gây lãng phí nguồn lực, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác quỹ đất và khả năng thu hút đầu tư.

Đối với các cụm công nghiệp được hình thành trước thời điểm ban hành Quyết định số 105/2009/QĐ-TTg ngày 19/8/2009 của Thủ tướng Chính phủ, Sở Công Thương có trách nhiệm rà soát hiện trạng đầu tư hạ tầng, hồ sơ pháp lý, tham mưu UBND thành phố hoàn thiện và xử lý dứt điểm các thủ tục thành lập theo quy định. Nhiệm vụ này phải hoàn thành trước ngày 31/12/2026, nhằm từng bước đưa công tác quản lý các cụm công nghiệp hình thành qua nhiều giai đoạn vào nền nếp, thống nhất.

Song hành với việc chấn chỉnh hoạt động đầu tư, yêu cầu bảo vệ môi trường được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. UBND thành phố yêu cầu các chủ đầu tư tập trung nguồn lực xây dựng đồng bộ các hạng mục kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống thu gom và xử lý nước thải. Mục tiêu đặt ra trong giai đoạn 2026-2030 là 100% cụm công nghiệp có nước thải được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn môi trường.

Đây là mục tiêu quan trọng bởi nước thải công nghiệp nếu không được kiểm soát và xử lý đúng quy định có thể tạo áp lực lớn lên hệ thống sông, hồ, nguồn nước và môi trường sống tại các khu vực lân cận. Vì vậy, đầu tư hệ thống xử lý nước thải không đơn thuần là hoàn thiện một hạng mục kỹ thuật hay đáp ứng yêu cầu thủ tục, mà phải trở thành điều kiện thiết yếu trong quá trình tổ chức sản xuất và vận hành cụm công nghiệp.

Để các mục tiêu trên được triển khai đồng bộ, trách nhiệm của từng sở, ngành và chính quyền cơ sở cũng được phân định cụ thể. Sở Tài chính chủ trì rà soát, tích hợp phương án phát triển cụm công nghiệp vào điều chỉnh quy hoạch; phối hợp xử lý tài sản công và triển khai các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Sở Nông nghiệp và Môi trường tăng cường kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật về đất đai, môi trường; trong khi Sở Xây dựng có trách nhiệm cập nhật phương án phát triển cụm công nghiệp vào quy hoạch chung đô thị, quy hoạch xây dựng, bảo đảm đồng bộ, thống nhất, không chồng lấn và tổ chức thẩm định, trình phê duyệt quy hoạch chi tiết theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

UBND các xã, phường chịu trách nhiệm trực tiếp về quản lý và phát triển cụm công nghiệp trên địa bàn. Những nhiệm vụ trọng tâm gồm tháo gỡ khó khăn trong giải phóng mặt bằng, đẩy nhanh bàn giao đất cho chủ đầu tư, thường xuyên kiểm tra tiến độ xây dựng hạ tầng, hỗ trợ thu hút nhà đầu tư thứ cấp và đưa các cụm công nghiệp vào hoạt động đúng kế hoạch. Những dự án có dấu hiệu vi phạm phải được xử lý theo thẩm quyền hoặc kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Đối với các chủ đầu tư hạ tầng, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm đầy đủ nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ xây dựng các công trình kỹ thuật đồng bộ. Cùng với đó, cần bố trí quỹ đất cho doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thuê, thuê lại theo quy định. Việc báo cáo, công khai diện tích đất công nghiệp chưa cho thuê, cho thuê lại cũng phải được thực hiện nghiêm túc, qua đó tăng tính minh bạch trong khai thác quỹ đất và tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận mặt bằng sản xuất.

Với những yêu cầu cụ thể về tiến độ, trách nhiệm và kết quả đầu ra, chỉ đạo mới của UBND thành phố cho thấy quyết tâm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, khắc phục những bất cập trong đầu tư và phát triển cụm công nghiệp. Quan trọng hơn, đây là bước chuyển trong cách nhìn nhận về hiệu quả phát triển công nghiệp: không chỉ thu hút được bao nhiêu dự án, sử dụng bao nhiêu diện tích đất, mà còn phải bảo đảm hạ tầng, môi trường và khả năng khai thác lâu dài.

Khi các dự án chậm tiến độ được xử lý, quỹ đất được sử dụng hiệu quả hơn và hệ thống xử lý nước thải được đầu tư đồng bộ, các cụm công nghiệp sẽ có điều kiện phát huy tốt hơn vai trò trong phát triển kinh tế địa phương. Đây cũng là nền tảng để Bắc Ninh từng bước xây dựng hệ thống cụm công nghiệp hiện đại, thu hút các dự án có chất lượng, giảm thiểu tác động môi trường và hướng tới mục tiêu tăng trưởng công nghiệp bền vững.