Sáng 11/11, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức hội thảo “Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA): Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam”. Hội thảo nhằm cung cấp thông tin về những cam kết chính của Hiệp định VEFTA, đặc biệt là ưu đãi thuế quan và quy tắc xuất xứ; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện cơ hội, thách thức, chủ động xây dựng chiến lược kinh doanh để khai thác hiệu quả các lợi ích từ Hiệp định.
Mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI nhấn mạnh, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA có phạm vi cam kết toàn diện, bao trùm nhiều lĩnh vực quan trọng, từ thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư đến sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, cạnh tranh, doanh nghiệp nhỏ và vừa, giải quyết tranh chấp, thương mại và phát triển bền vững.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, đây không chỉ là khuôn khổ thúc đẩy trao đổi thương mại mà còn tạo nền tảng để Việt Nam tăng cường hợp tác sâu rộng với các nền kinh tế phát triển ở châu Âu.
“Với phạm vi cam kết rộng và nội dung hợp tác đa dạng, Hiệp định được kỳ vọng mở ra cơ hội mới cho Việt Nam trong việc đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời thu hút nguồn vốn đầu tư chất lượng cao, công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản trị từ các nền kinh tế phát triển ở châu Âu”, ông Đậu Anh Tuấn chia sẻ.
Phân tích triển vọng xuất khẩu, bà Nguyễn Sơn Trà, Phụ trách Phòng WTO, Đàm phán và thực thi Hiệp định, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho rằng, VEFTA sẽ tạo thêm dư địa để hàng hóa Việt Nam tiếp cận các thị trường có sức mua cao, đặc biệt đối với những ngành hàng có thế mạnh xuất khẩu.
“Nhờ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA, Việt Nam có nhiều cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu sang những thị trường có sức mua cao và nhu cầu lớn đối với các sản phẩm có chất lượng, đặc biệt là dệt may, da giày, nông sản, thủy sản và hàng chế biến”, bà Nguyễn Sơn Trà nhận định.
Không chỉ dừng lại ở lợi ích thương mại, Hiệp định còn tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận các nguồn lực về công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản trị từ đối tác EFTA. Theo bà Trà, đây là cơ hội để doanh nghiệp tăng cường hợp tác trong đầu tư, chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực sản xuất.
“Doanh nghiệp có thể tiếp cận công nghệ tiên tiến, kinh nghiệm quản trị và các mô hình sản xuất bền vững, qua đó nâng cao chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh”, bà Nguyễn Sơn Trà nhấn mạnh.
Tuy nhiên, đại diện Bộ Công Thương cũng lưu ý, cơ hội từ VEFTA đi kèm những yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn thị trường. Doanh nghiệp Việt Nam cần đáp ứng các quy định về chất lượng, an toàn sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Đặc biệt, việc tuân thủ quy tắc xuất xứ, bảo đảm nguồn nguyên liệu, hệ thống quản lý và chứng từ xuất xứ là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp được hưởng ưu đãi thuế quan theo Hiệp định. Bên cạnh đó, chi phí tuân thủ, đầu tư công nghệ và nâng cấp quy trình sản xuất cũng có thể tạo thêm áp lực, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Dư địa hợp tác thương mại, đầu tư còn lớn
Hiệp định VEFTA đánh dấu cột mốc quan trọng trong quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và khối EFTA, gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Đây đều là những nền kinh tế có thế mạnh về đổi mới sáng tạo, công nghệ và chất lượng sản phẩm.
Việc ký kết Hiệp định thể hiện quyết tâm của các bên trong tăng cường hợp tác kinh tế, thúc đẩy thương mại tự do và củng cố hệ thống thương mại dựa trên luật lệ trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động. Thực tế, quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư giữa Việt Nam với các nước thành viên EFTA thời gian qua tiếp tục phát triển tích cực, với kim ngạch thương mại song phương bình quân gần 2 tỷ USD mỗi năm.
Cơ cấu hàng hóa trao đổi giữa hai bên có tính bổ trợ cao, phù hợp với thế mạnh và nhu cầu của mỗi thị trường. Việt Nam xuất khẩu sang EFTA các mặt hàng chủ lực như thủy sản, giày dép, dệt may, máy móc, thiết bị điện tử và linh kiện. Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu từ các nước này máy móc, thiết bị công nghiệp, hóa chất, dược phẩm và nguyên liệu phục vụ sản xuất. Hợp tác đầu tư cũng ghi nhận những kết quả tích cực. Tính đến cuối năm 2025, Thụy Sĩ có 234 dự án đầu tư còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký hơn 2,4 tỷ USD; Na Uy có 62 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 201 triệu USD.
Nhiều tập đoàn, nhà đầu tư lớn của EFTA đã hiện diện tại Việt Nam trong các lĩnh vực công nghiệp, thực phẩm, dược phẩm, năng lượng và công nghệ. Các doanh nghiệp, nhà đầu tư EFTA cũng quan tâm đến cơ hội hợp tác, đầu tư trong những lĩnh vực có tiềm năng như đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, logistics và cơ khí chính xác. Với nền tảng hợp tác hiện có, VEFTA được kỳ vọng tạo thêm động lực để doanh nghiệp hai bên mở rộng hoạt động thương mại, đầu tư, khai thác thế mạnh bổ trợ và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Doanh nghiệp cần chủ động thích ứng để tận dụng ưu đãi
Để khai thác hiệu quả các cam kết trong Hiệp định, bà Nguyễn Phương Linh, Trưởng phòng Hội nhập kinh tế tài chính, Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính) khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu các nội dung cam kết, đặc biệt là thuế quan, thủ tục và hồ sơ liên quan. “Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu các cam kết, đánh giá tác động của chúng và có sự chuẩn bị, hành động thích hợp, nhất là trong bối cảnh các nghị định về thuế được ban hành theo lộ trình khá dài”, bà Nguyễn Phương Linh lưu ý.
Theo bà Linh, việc nghiên cứu thị trường và lựa chọn phương án kinh doanh phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong quá trình tận dụng các hiệp định thương mại tự do. Doanh nghiệp cần xác định thị trường tối ưu trong hoạt động nhập khẩu, đồng thời mở rộng mạng lưới đối tác để đa dạng hóa nguồn cung.
“Doanh nghiệp cần tăng cường tìm hiểu, nghiên cứu các quy định trong FTA và thị trường nhập khẩu nhằm bảo đảm tận dụng, khai thác tối đa lợi ích từ các hiệp định. Đồng thời, cần điều chỉnh quy trình sản xuất để đáp ứng các yêu cầu về quy tắc xuất xứ, nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường hợp tác, liên kết giữa các doanh nghiệp, hiệp hội”, bà Nguyễn Phương Linh nhấn mạnh.
Có thể thấy, VEFTA không chỉ mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường mà còn đặt ra yêu cầu chuyển đổi đối với doanh nghiệp Việt Nam. Việc tận dụng ưu đãi thuế quan sẽ khó đạt hiệu quả nếu doanh nghiệp không đáp ứng được các tiêu chuẩn về chất lượng, xuất xứ, môi trường và phát triển bền vững.
Vì vậy, bên cạnh sự hỗ trợ về thông tin, chính sách từ các cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động nâng cấp năng lực sản xuất, quản trị và xây dựng chuỗi cung ứng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Đây sẽ là nền tảng để VEFTA phát huy hiệu quả, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp Việt Nam cũng như các nước thành viên EFTA./.
