Việc hoàn thiện thể chế về biến đổi khí hậu đang được triển khai thông qua dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về ứng phó với biến đổi khí hậu. Trong đó, các cơ chế kiểm kê khí nhà kính, đo đạc và thẩm định kết quả giảm phát thải, phân bổ hạn ngạch và giao dịch tín chỉ carbon được xây dựng gắn với yêu cầu quản lý nhà nước và lộ trình chuyển đổi xanh.
Tại hội thảo tham vấn dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về ứng phó với biến đổi khí hậu do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 10/11 tại Hà Nội, Thứ trưởng Lê Trọng Yên nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính khả thi của các quy định, nhất là những nội dung liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Việc hoàn thiện chính sách phải xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm phối hợp và điều kiện tổ chức thực hiện, hạn chế những vướng mắc khi áp dụng.
Xây dựng cơ chế vận hành thị trường carbon từ quản lý phát thải
Một trong những thay đổi được đề xuất đối với thị trường carbon là bổ sung phương thức đấu giá vào cơ chế phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính. Theo lộ trình dự kiến, hoạt động phân bổ hạn ngạch tiếp tục được triển khai trong giai đoạn 2027–2028 đối với các cơ sở thuộc diện áp dụng. Bắt đầu từ năm 2029, phương thức đấu giá sẽ được bổ sung.
Cơ chế này gắn với yêu cầu công khai, minh bạch trong phân bổ hạn ngạch, đồng thời hướng đến khuyến khích các cơ sở sản xuất, kinh doanh cải tiến công nghệ, tiết kiệm năng lượng và giảm lượng khí nhà kính phát sinh trong hoạt động.
Tuy nhiên, để triển khai đấu giá, dự thảo đặt ra yêu cầu phải có phương pháp xác định hạn ngạch rõ ràng, tính đến mục tiêu giảm phát thải và điều kiện sản xuất của từng lĩnh vực. Việc phân bổ hạn ngạch vì vậy được xem xét đồng thời với các quy định về kiểm kê khí nhà kính và xác minh kết quả giảm phát thải.
Làm rõ các nội dung này, ông Nguyễn Văn Minh, Trưởng phòng Thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu, cho biết dự thảo Nghị định được xây dựng với các nhóm quy định về quản lý phát thải khí nhà kính, phát triển thị trường carbon, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ tầng ozone.
Trong lĩnh vực quản lý khí nhà kính, mức phát thải 3.000 tấn CO2 tương đương mỗi năm được xác định là ngưỡng để đưa cơ sở vào diện phải thực hiện kiểm kê. Ngoài tiêu chí về lượng phát thải, một số cơ sở thuộc lĩnh vực năng lượng, công nghiệp, vận tải, thương mại và xử lý chất thải cũng phải kiểm kê khi đáp ứng các điều kiện được quy định.
Kết quả kiểm kê là một trong những dữ liệu phục vụ quản lý phát thải. Để thống nhất phương pháp xác định và kiểm chứng kết quả, dự thảo bổ sung quy định về đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) theo hệ thống tiêu chuẩn quốc gia.
Theo đó, dữ liệu phát thải phải đáp ứng các yêu cầu về độ chính xác, tính nhất quán và khả năng kiểm chứng. Kết quả giảm phát thải được xác định thông qua cơ chế này sẽ phục vụ hoạt động phân bổ hạn ngạch và giao dịch trên thị trường carbon.
Việc quản lý tín chỉ carbon cũng được đặt trong cùng hệ thống tiêu chuẩn. Các tín chỉ được xây dựng theo yêu cầu về cơ sở khoa học, độ tin cậy và khả năng xác minh lượng giảm phát thải, đồng thời phải tránh tình trạng một kết quả giảm phát thải được tính trùng.
Đây là những nội dung được dự thảo cụ thể hóa nhằm phục vụ hoạt động giao dịch tín chỉ trong nước và hợp tác quốc tế.
Bên cạnh các quy định về phân bổ, dự thảo còn đề xuất công cụ can thiệp khi thị trường carbon xuất hiện biến động bất thường. Trong trường hợp giá giao dịch thay đổi lớn hoặc cung cầu hạn ngạch mất cân đối nghiêm trọng, các biện pháp bình ổn có thể được áp dụng theo cơ chế quy định.
Những phương án được đưa ra gồm thay đổi thời điểm tổ chức đấu giá, điều chỉnh khối lượng hạn ngạch chào bán, bổ sung nguồn cung từ hạn ngạch dự trữ và tăng cường giám sát giao dịch.
Như vậy, cơ chế thị trường carbon trong dự thảo không chỉ đề cập đến hoạt động mua bán hạn ngạch và tín chỉ, mà còn bao gồm các quy định về dữ liệu phát thải, phương pháp xác định kết quả giảm phát thải, phân bổ hạn ngạch và giám sát giao dịch.
Đối với doanh nghiệp, những nội dung này gắn với trách nhiệm thực hiện kiểm kê khí nhà kính, quản lý dữ liệu và báo cáo kết quả giảm phát thải. Mặt khác, các dự án giảm phát thải và hoạt động đổi mới công nghệ cũng có thể tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia thị trường carbon theo các tiêu chuẩn và lộ trình được quy định.
Việc hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật, quy trình kiểm kê và phương pháp thẩm định vì thế là một phần trong quá trình xây dựng cơ chế thực hiện, giúp các cơ sở thuộc diện áp dụng xác định rõ yêu cầu quản lý phát thải.
Phân cấp thẩm quyền, bảo đảm điều kiện triển khai chính sách khí hậu
Cùng với việc thiết lập các công cụ quản lý phát thải và vận hành thị trường carbon, dự thảo Nghị định đề xuất điều chỉnh trách nhiệm giữa cơ quan quản lý trung ương, các bộ phụ trách lĩnh vực và chính quyền địa phương.
Yêu cầu này được Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên nhấn mạnh trong quá trình tham vấn chính sách. Theo Thứ trưởng, việc xây dựng các quy định về ứng phó với biến đổi khí hậu phải xuất phát từ điều kiện thực tế, có khả năng áp dụng và xác định được trách nhiệm tổ chức thực hiện.
Đặc biệt, các cơ chế liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp cần được đánh giá kỹ về điều kiện triển khai, nhằm hạn chế phát sinh khó khăn trong quá trình thực hiện.
Đối với quản lý khí nhà kính, dự thảo đề xuất giao các bộ quản lý lĩnh vực thực hiện trách nhiệm xây dựng, triển khai và giám sát Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC). Cùng với đó, thẩm quyền ban hành và cập nhật danh mục cơ sở phải kiểm kê khí nhà kính được đề xuất chuyển về địa phương, thay vì do Thủ tướng Chính phủ quyết định như hiện nay.
Việc điều chỉnh thẩm quyền này gắn với yêu cầu phân định trách nhiệm quản lý, đồng thời bảo đảm sự phối hợp trong cập nhật dữ liệu, giám sát hoạt động phát thải và thực hiện các nhiệm vụ giảm phát thải khí nhà kính.
Thứ trưởng Lê Trọng Yên cũng đặt vấn đề hoàn thiện các quy định về tín chỉ carbon, đấu giá hạn ngạch và bình ổn thị trường trong mối liên hệ với trách nhiệm của cơ quan quản lý. Những nội dung mới cần được làm rõ về phương thức triển khai, thẩm quyền giải quyết và cơ chế phối hợp để tránh vướng mắc khi Nghị định được áp dụng.
Về định hướng chính sách, Thứ trưởng dẫn Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, trong đó đặt ra yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển carbon thấp, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Các định hướng này cũng được cụ thể hóa trong dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi, bổ sung, với những nội dung liên quan đến quản lý phát thải khí nhà kính, phát triển thị trường carbon, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ tầng ozone.
Bên ngoài các công cụ quản lý phát thải, dự thảo Nghị định còn đề cập đến việc nâng cao trách nhiệm của các cơ quan trong xây dựng và sử dụng kịch bản biến đổi khí hậu. Chu kỳ công bố kịch bản được đề xuất là 5 năm, làm căn cứ đánh giá tác động, nhận diện nguy cơ và xây dựng giải pháp thích ứng trong các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển.
Công tác đánh giá tổn thất, thiệt hại do biến đổi khí hậu được gắn với trách nhiệm của từng bộ, ngành và địa phương. Hoạt động giám sát thích ứng cũng được bổ sung theo hướng theo dõi từ trung ương đến địa phương, gắn kết quả triển khai với nguồn lực đầu tư và trách nhiệm quản lý.
Các nhiệm vụ thích ứng được xác định theo những lĩnh vực cần ưu tiên bảo vệ, bao gồm đời sống người dân, nguồn nước, an ninh lương thực, hệ sinh thái và hạ tầng thiết yếu.
Trong khi đó, đối với bảo vệ tầng ozone, dự thảo hướng đến quản lý các chất được kiểm soát xuyên suốt quá trình sản xuất, xuất nhập khẩu, sử dụng, thu gom và xử lý. Yêu cầu truy xuất nguồn gốc, quản lý chứng từ và xác định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân được bổ sung gắn với việc thực hiện Nghị định thư Montreal.
Theo ông Nguyễn Văn Minh, sự thống nhất giữa quy định pháp luật, dữ liệu quản lý, thẩm quyền và điều kiện tổ chức thực hiện là yêu cầu xuyên suốt đối với các nhóm chính sách. Những ý kiến tham vấn đã được đưa ra để Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng phù hợp với thực tiễn và lộ trình giảm phát thải.
Từ các cơ chế về kiểm kê, thẩm định đến phân bổ hạn ngạch và quản lý giao dịch, việc hoàn thiện thể chế khí hậu đang được triển khai đồng thời với quá trình xác lập trách nhiệm của các cơ quan quản lý và chủ thể tham gia thị trường carbon. Đây là những nội dung Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục rà soát trong dự thảo Nghị định nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Bảo vệ môi trường sau khi được Quốc hội thông qua.
