7 địa phương với những lợi thế riêng
Bộ Công Thương đang xây dựng cơ chế thí điểm nhằm hình thành 7 trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia tại các địa phương có lợi thế về nguồn điện, cảng biển, công nghiệp và logistics.
Theo đề xuất, các địa phương từ Bắc vào Nam đã xây dựng mô hình phát triển phù hợp với điều kiện, tiềm năng và hệ thống hạ tầng hiện có.
Tại Hải Phòng, định hướng phát triển tập trung vào chuỗi LNG, điện gió ngoài khơi, hạ tầng truyền tải và công nghiệp hỗ trợ. Địa phương đề xuất bổ sung khoảng 6.000MW điện LNG trong giai đoạn 2026-2030. Lợi thế cảng nước sâu Lạch Huyện được kỳ vọng tạo nền tảng phát triển hệ thống năng lượng gắn với logistics và công nghiệp chế tạo thiết bị.
Trong khi đó, Hà Tĩnh định hướng phát triển trung tâm công nghiệp năng lượng tại Khu kinh tế Vũng Áng. Một số dự án lớn được tính tới gồm điện khí LNG Vũng Áng III với vốn đầu tư dự kiến 51.430 tỷ đồng và kho LNG Bắc Trung Bộ khoảng 26.735 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, địa phương cũng định hướng phát triển chuỗi hydrogen, ammonia xanh và điện gió, đồng thời tính tới việc xây dựng trung tâm dữ liệu AI với nhu cầu điện khoảng 1.000MW.
Tại Thanh Hóa, khu vực Nghi Sơn được đề xuất trở thành hạt nhân phát triển trung tâm công nghiệp năng lượng. Khu vực này hiện đã thu hút 76 dự án FDI với tổng vốn đăng ký hơn 14 tỷ USD. Với lợi thế từ nhà máy lọc hóa dầu, hệ thống nguồn điện gần 2.490MW và dự án điện LNG công suất 1.500MW trong quy hoạch, Thanh Hóa đề xuất hình thành kho LNG trung tâm phục vụ chuỗi công nghiệp.
Quảng Trị tập trung khai thác dư địa phát triển nguồn điện, hướng tới mục tiêu đạt khoảng 8.000MW công suất vận hành vào năm 2030.
Theo định hướng, trung tâm công nghiệp năng lượng tại địa phương sẽ kết nối các loại hình nguồn điện gồm nhiệt điện, LNG, điện gió, điện mặt trời, sinh khối, điện rác và thủy điện tích năng với Khu kinh tế Đông Nam, hệ thống cảng biển và dịch vụ logistics.
Tại Lâm Đồng, địa phương hiện có 107 dự án nguồn điện đang hoạt động với tổng công suất khoảng 9.076MW. Hệ thống truyền tải gồm 9 tuyến đường dây và 3 trạm biến áp 500kV.
Trên nền tảng này, Lâm Đồng muốn mở rộng chuỗi công nghiệp năng lượng sang các lĩnh vực khai khoáng, chế biến, LNG, hydrogen và ammonia xanh.
Ở khu vực phía Nam, Cà Mau được đánh giá có tiềm năng phát triển điện khí LNG, điện gió và điện mặt trời. Địa phương đề xuất phát triển kho cảng LNG công suất 1,5 triệu tấn/năm, cùng nhiều dự án điện, năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ năng lượng.
Trong khi đó, Khánh Hòa định hướng phát triển trung tâm theo mô hình chuỗi năng lượng đa dạng, gồm LNG, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời, thủy điện tích năng và điện hạt nhân, gắn với các khu kinh tế, khu công nghiệp và hệ thống cảng biển.
Tháo gỡ điểm nghẽn về quy hoạch và hạ tầng
Theo Bộ Công Thương, một trong những trở ngại lớn nhất trong quá trình phát triển các trung tâm công nghiệp năng lượng là sự đan xen của nhiều loại quy hoạch, từ quy hoạch điện, năng lượng, sử dụng đất, không gian biển, cảng biển đến quy hoạch địa phương.
Để tháo gỡ vướng mắc này, Bộ Công Thương đề xuất thí điểm trình tự, thủ tục rút gọn nhằm điều chỉnh đồng bộ các quy hoạch liên quan.
Theo phương án được tính tới, việc lập hồ sơ điều chỉnh, lấy ý kiến, thẩm định và hoàn thiện quy hoạch có thể được triển khai đồng thời. Qua đó, các cơ quan chức năng có thể sớm xác định phạm vi thực hiện, nhu cầu sử dụng đất, khu vực biển, các dự án thành phần và hệ thống hạ tầng dùng chung. Bên cạnh cơ chế về quy hoạch, vấn đề đầu tư hạ tầng cũng được xem là một trong những nội dung quan trọng của đề xuất.
Nhà nước có thể tham gia đầu tư các công trình hạ tầng thiết yếu như cảng, kho bãi, đường ống, lưới điện, giao thông và hệ thống xử lý chất thải. Đối với các hạng mục có khả năng thu hồi vốn, dự án có thể được triển khai theo hình thức đối tác công tư (PPP) hoặc do doanh nghiệp đầu tư.
Đáng chú ý, đối với một số dự án PPP đầu tư hạ tầng dùng chung, tỷ lệ vốn Nhà nước tham gia có thể lên tới 70% tổng mức đầu tư nếu đáp ứng các điều kiện về quy mô, thời gian thu hồi vốn, phạm vi phục vụ và vai trò đối với an ninh năng lượng.
Riêng với các dự án LNG, Bộ Công Thương tính tới cơ chế bảo đảm đầu ra, sản lượng tiêu thụ tối thiểu và chia sẻ rủi ro nhằm tháo gỡ những khó khăn trong quá trình đàm phán hợp đồng mua bán khí, mua bán điện và thu xếp vốn.
Cơ chế chia sẻ rủi ro có thể được áp dụng trong trường hợp nhà đầu tư phát sinh thiệt hại do cơ quan Nhà nước không thực hiện hoặc chậm thực hiện nghĩa vụ đã cam kết; thay đổi chính sách; chậm hoàn thành hạ tầng dùng chung thuộc trách nhiệm của Nhà nước hoặc xảy ra các sự kiện đặc biệt nằm ngoài khả năng kiểm soát hợp lý của nhà đầu tư.
Trong khi đó, những rủi ro thông thường của hoạt động đầu tư, kinh doanh như biến động giá, tỷ giá, lãi suất, nhu cầu thị trường hoặc chi phí sẽ không thuộc diện được chia sẻ.
Ngoài LNG, hydrogen, ammonia xanh và các loại nhiên liệu phát thải thấp cũng được đưa vào nhóm lĩnh vực cần ưu tiên chính sách do thị trường còn mới, trong khi cơ chế về giá, giao dịch và đầu ra chưa hoàn thiện.
Hiện, Bộ Công Thương đang hoàn thiện hồ sơ để trình Thủ tướng xem xét chủ trương xây dựng Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển các trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia. Hơn nữa, việc xây dựng các cơ chế thí điểm được kỳ vọng tạo thêm dư địa thu hút đầu tư, tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch và hạ tầng, qua đó hình thành những trung tâm công nghiệp năng lượng có quy mô lớn, gắn kết phát triển nguồn điện với công nghiệp, cảng biển và logistics.
