Chiếu sáng thông minh mở ra dư địa tiết kiệm năng lượng

Tối ưu năng lượng từ công trình và nhà máy

Sáng 20/8, tại TP.HCM, Báo Tuổi Trẻ và Signify tổ chức Signify Innovation Day 2026, quy tụ các chuyên gia, cơ quan quản lý và doanh nghiệp cùng trao đổi về giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm, quản lý chiếu sáng thông minh và nâng cao hiệu quả vận hành công trình.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cùng tăng trưởng kinh tế, tiết kiệm năng lượng đang được đặt trong bài toán rộng hơn về an ninh năng lượng và chuyển đổi xanh. Với doanh nghiệp, đây cũng là một trong những hướng để giảm chi phí vận hành, nâng hiệu suất sử dụng thiết bị và từng bước kiểm soát phát thải.

Ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương, cho biết tiết kiệm năng lượng không chỉ phục vụ mục tiêu giảm phát thải mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng khi nhu cầu điện tiếp tục tăng cùng tăng trưởng kinh tế.

Theo ông Dũng, Việt Nam đặt mục tiêu tiết kiệm khoảng 8–10% tổng tiêu thụ năng lượng so với kịch bản phát triển bình thường. Cùng với việc tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo và giảm phát thải từ hoạt động năng lượng, việc nâng hiệu suất của thiết bị, nhà máy và công trình sẽ là một phần quan trọng trong quá trình chuyển đổi xanh.

Để hiện thực hoá mục tiêu, Bộ Công Thương đã và đang triển khai đồng bộ nhiều cơ chế, chính sách và chương trình hành động nhằm thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả trên phạm vi cả nước.

Bên cạnh đó, ông Dũng cũng cho biết, lĩnh vực chiếu sáng, sản xuất công nghiệp và hoạt động tại các khu công nghiệp vẫn còn nhiều dư địa tiết kiệm năng lượng. Vì vậy, doanh nghiệp cần đẩy mạnh đổi mới công nghệ, ứng dụng chuyển đổi số, cải tiến quy trình và lựa chọn thiết bị có hiệu suất cao.

"Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách, triển khai chương trình hỗ trợ kỹ thuật và kết nối doanh nghiệp với những giải pháp phù hợp, hướng tới giảm phát thải carbon trong toàn bộ chuỗi sản xuất, phân phối và tiêu dùng.", ông Đặng Hải Dũng cho hay. 

Hơn hết, dư địa này càng rõ nét khi nhìn vào lĩnh vực công trình và xây dựng. Theo Báo cáo Toàn cầu về hiện trạng công trình và xây dựng 2025–2026 của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc và GlobalABC, lĩnh vực công trình và xây dựng hiện chiếm khoảng 37% lượng phát thải CO₂ toàn cầu. So với năm 2015, mức tiêu thụ năng lượng của các công trình đã tăng 11%, trong khi lượng phát thải tăng 6%. 

Khoảng 70% số tòa nhà hiện nay được dự báo vẫn còn tồn tại vào năm 2050. Do đó, bài toán giảm tiêu thụ năng lượng không chỉ nằm ở những công trình mới, mà còn phụ thuộc vào khả năng cải tạo, nâng cấp và tối ưu các công trình đang vận hành.

Đây cũng là lý do việc lựa chọn những giải pháp có khả năng đo lường hiệu quả sử dụng năng lượng ngày càng được doanh nghiệp quan tâm. Khi mức tiêu thụ được theo dõi thường xuyên, doanh nghiệp có thể xác định rõ những khu vực còn lãng phí, từ đó có cơ sở điều chỉnh thiết bị và phương thức vận hành.

Chiếu sáng kết nối, gia tăng hiệu quả vận hành

Trong các giải pháp tiết kiệm năng lượng, chiếu sáng được xem là lĩnh vực có khả năng tạo ra hiệu quả tương đối trực tiếp. Theo ông Jitender Khurana, CEO Khối Kinh doanh Chuyên dụng khu vực Đông Nam Á và Viễn Đông của Signify, chiếu sáng vẫn còn dư địa lớn để tiết kiệm điện và giảm phát thải.

Tại sự kiện, ông Jitender Khurana cho biết mức tiêu thụ năng lượng của các công trình toàn cầu đã tăng 11% kể từ năm 2015, trong khi lượng phát thải tăng 6%, theo báo cáo UNEP/GlobalABC 2025–2026.

Theo ông, một trong những cách đơn giản để giảm tiêu thụ năng lượng là nâng cấp hệ thống chiếu sáng. Khi chuyển từ hệ thống truyền thống sang LED, mức điện năng sử dụng thường có thể giảm khoảng 50–60%. Tuy nhiên, câu chuyện tiết kiệm năng lượng không dừng ở việc thay thế bóng đèn hay thiết bị. Khi hệ thống chiếu sáng được kết hợp với cảm biến và công nghệ IoT, khả năng tối ưu được mở rộng theo nhu cầu sử dụng thực tế.

Hệ thống có thể nhận biết sự hiện diện của người dùng, lượng ánh sáng tự nhiên và nhu cầu thực tế để tự điều chỉnh, thay vì duy trì toàn bộ hệ thống ở một mức sáng cố định. Các điểm đèn cũng có thể tích hợp cảm biến và thu thập dữ liệu, sau đó kết nối với hệ thống quản lý tòa nhà, điều hòa không khí hoặc quản lý phòng họp.

Ông Khurana cho rằng mạng lưới chiếu sáng có thể trở thành một phần của “xương sống số” trong các công trình thông minh.

Ở góc độ vận hành, hệ thống chiếu sáng kết nối có thể cung cấp thông tin về mức tiêu thụ điện, hiệu suất hoạt động và nhu cầu bảo trì. Dữ liệu số giúp doanh nghiệp điều chỉnh cường độ, thời gian chiếu sáng, phát hiện thiết bị hoạt động kém hiệu quả và đưa ra quyết định vận hành chính xác hơn.

Qua đó, giải pháp không chỉ hướng tới giảm lượng điện tiêu thụ mà còn góp phần hạn chế lãng phí, kéo dài vòng đời thiết bị và nâng cao hiệu quả đầu tư. Đây là điểm khác biệt giữa cách tiếp cận tiết kiệm điện đơn thuần với quản trị năng lượng dựa trên dữ liệu.

Ông Phùng Hoài Dương, Tổng Giám đốc Signify Việt Nam, cho biết, hiện nay, việc chiếu sáng không còn là một hạng mục riêng lẻ mà đang trở thành nền tảng kết nối, giúp công trình vận hành thông minh và bền vững hơn. Khi hệ thống chiếu sáng được tích hợp với công nghệ quản lý tập trung, doanh nghiệp có thể giảm chi phí năng lượng, linh hoạt điều chỉnh không gian và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về phát triển xanh.

Từ câu chuyện công nghệ, yêu cầu tiết kiệm năng lượng cũng đang gắn ngày càng chặt với sức ép từ thị trường. Bà Raissa Anais Marteaux, Tổng Lãnh sự Hà Lan tại TP.HCM, cho rằng phát triển bền vững đang dần chuyển từ một yêu cầu tuân thủ thành bài toán cạnh tranh của doanh nghiệp. Theo bà, câu hỏi hiện nay không còn chỉ là doanh nghiệp phải đáp ứng tiêu chuẩn xanh như thế nào, mà là có thể biến các tiêu chuẩn này thành lợi thế kinh doanh ra sao.

"Khi các giải pháp bền vững giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, nâng hiệu quả vận hành hoặc đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường, chúng không còn đơn thuần là một khoản chi phí mà trở thành một phần trong chiến lược kinh doanh. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động tham gia quá trình chuyển đổi xanh thay vì chờ các yêu cầu mới từ thị trường hay cơ quan quản lý.", bà Raissa Anais Marteaux nhấn mạnh. 

Song, doanh nghiệp Việt Nam cần bắt đầu từ việc khảo sát hiện trạng tiêu thụ điện, ưu tiên thay thế thiết bị hiệu suất thấp, ứng dụng cảm biến, điều khiển tự động và theo dõi dữ liệu định kỳ. Hiệu quả tiết kiệm cần được lượng hóa, tạo cơ sở lập báo cáo phát thải và xây dựng lộ trình sản xuất xanh lâu dài.

Nhìn chung, từ một hạng mục tưởng như đơn lẻ, chiếu sáng đang dần được đặt trong bài toán quản trị năng lượng tổng thể của công trình và doanh nghiệp. Khi công nghệ giúp biến dữ liệu tiêu thụ thành cơ sở cho các quyết định vận hành, tiết kiệm năng lượng có thể trở thành một phần thực chất của chiến lược giảm phát thải, tối ưu chi phí và nâng cao sức cạnh tranh trong quá trình chuyển đổi xanh.