Thị trường lao động hiện chịu tác động mạnh từ biến động kinh tế toàn cầu; sự sụt giảm đơn hàng ở các ngành xuất khẩu, quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp, cùng những hệ lụy của chuyển đổi số và việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất, chế tạo đang làm gia tăng nguy cơ thất nghiệp ở nhiều nhóm lao động.
Thất nghiệp giảm nhưng vẫn cao hơn trước dịch
Khảo sát của nhóm nghiên cứu Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế cho thấy, số lượng người thất nghiệp tại tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế) tăng đột biến trong giai đoạn 2020–2021, đạt đỉnh vào năm 2021 với khoảng 32.500 người, chiếm 5,11% lực lượng lao động. Từ sau năm 2022, tỷ lệ thất nghiệp có xu hướng giảm dần nhưng vẫn cao hơn so với giai đoạn trước dịch.
Theo Bảo hiểm xã hội TP. Huế, trong những năm gần đây, mỗi năm đơn vị tiếp nhận và giải quyết khoảng 10.000 hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp và khoảng 800 trường hợp được hỗ trợ học nghề. Con số này phản ánh vai trò ngày càng rõ nét của chính sách bảo hiểm thất nghiệp trong việc hỗ trợ người lao động khi mất việc làm.
“Phao cứu sinh” trong giai đoạn khó khăn
Tại Trung tâm Dịch vụ việc làm TP. Huế, chị Nguyễn Anh Minh (phường Vỹ Dạ), người có gần 10 năm làm việc tại một công ty sản xuất da giày, đang hoàn tất thủ tục nhận trợ cấp thất nghiệp. Chị chia sẻ, số tiền trợ cấp chỉ hơn 4 triệu đồng mỗi tháng nhưng thực sự quý giá, giúp chị vượt qua giai đoạn khó khăn trước khi tìm được công việc mới.
Trợ cấp thất nghiệp là khoản tiền được chi trả từ Quỹ bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động bị mất việc làm, đã tham gia đóng bảo hiểm thất nghiệp theo quy định. Trong bối cảnh thị trường lao động biến động, khoản hỗ trợ này trở thành “điểm tựa” tài chính quan trọng, giúp người lao động ổn định cuộc sống tạm thời.
Nhiều điểm mới có lợi từ Luật Việc làm 2025
Với Luật Việc làm năm 2025, quyền lợi bảo hiểm thất nghiệp của người lao động, trong đó có chị Minh, sẽ có nhiều thay đổi theo hướng có lợi hơn. Từ ngày 1/1/2026, mức trợ cấp thất nghiệp hằng tháng bằng 60% mức bình quân tiền lương của 6 tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp, nhưng tối đa không quá 5 lần mức lương tối thiểu vùng, tính theo tháng cuối cùng đóng bảo hiểm.
Đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp cũng được mở rộng. Bảo hiểm thất nghiệp trở thành bắt buộc đối với người lao động có hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên, thay vì từ 3 tháng như trước đây. Quy định mới bao gồm cả người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, thành viên hội đồng quản trị và giám đốc.
Đáng chú ý, thời gian chi trả trợ cấp được rút ngắn. Cơ quan bảo hiểm xã hội sẽ thực hiện chi trả trợ cấp thất nghiệp trong vòng 5 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, góp phần giúp người lao động sớm có nguồn tài chính trang trải cuộc sống.
Bên cạnh đó, người lao động đủ điều kiện hưởng trợ cấp khi đã đóng bảo hiểm thất nghiệp từ đủ 12 tháng trở lên trong vòng 24 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng đối với hợp đồng không xác định hoặc xác định thời hạn, hoặc trong vòng 36 tháng đối với hợp đồng lao động ngắn hạn từ 1–12 tháng. Mức đóng bảo hiểm thất nghiệp tiếp tục được giữ ổn định ở tỷ lệ 1% đối với người lao động và 1% đối với người sử dụng lao động.
Tác động lan tỏa đến thu nhập và an sinh xã hội
Từ ngày 1/1/2026, người lao động mất việc có thể nhận mức trợ cấp thất nghiệp tối đa lên tới 26,55 triệu đồng mỗi tháng, tùy theo khu vực – mức cao nhất từ trước đến nay. Đây là nội dung quan trọng trong Luật Việc làm 2025 và các nghị định hướng dẫn, tác động trực tiếp đến thu nhập của hàng triệu lao động, đồng thời đánh dấu bước điều chỉnh lớn trong chính sách an sinh xã hội.
Việc gắn mức hưởng trợ cấp với lương tối thiểu vùng giúp chính sách bảo hiểm thất nghiệp linh hoạt hơn trước những biến động kinh tế – xã hội, đặc biệt tại các đô thị có mức sống cao. Nhóm lao động có mức đóng cao như khối văn phòng, kỹ thuật, tài chính, chuyên gia cũng có cơ hội được hưởng quyền lợi tương xứng hơn.
Đồng thời, việc điều chỉnh lương tối thiểu vùng còn kéo theo thay đổi ở nhiều chế độ liên quan như mức đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu, tiền lương thử việc, tiền lương ghi trong hợp đồng và chi phí nhân sự của doanh nghiệp. Những thay đổi này tác động trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của người lao động đang tham gia bảo hiểm thất nghiệp, đồng thời góp phần củng cố vai trò của chính sách này trong việc ổn định thị trường lao động và bảo đảm an sinh xã hội.
