Theo quy định mới, sản phẩm OCOP được định vị là những sản phẩm đặc sản, đặc sắc mang đậm dấu ấn địa phương. Không chỉ dừng lại ở chất lượng, các sản phẩm này bắt buộc phải gắn liền với giá trị văn hóa, đảm bảo an toàn thực phẩm, trách nhiệm xã hội và đặc biệt là hướng đến mục tiêu phát triển xanh, bền vững.
Chương trình OCOP mới quy định 06 nhóm sản phẩm tham gia đánh giá bao gồm: Thực phẩm; Đồ uống; Dược liệu và sản phẩm từ dược liệu; Hàng thủ công mỹ nghệ; Sinh vật cảnh; Dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch.
Các chủ thể được khuyến khích tham gia trải rộng từ Hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp nhỏ và vừa, cho đến các trang trại và hộ gia đình có đăng ký kinh doanh. Riêng với nhóm dịch vụ du lịch, quy định mở rộng thêm cho các hội, hiệp hội và trung tâm điều hành.
Nhằm đảm bảo tính minh bạch và toàn diện, Bộ tiêu chí mới đánh giá sản phẩm dựa trên thang điểm 100, được chia thành 3 phần trọng tâm:
Phần A (40 điểm): Sản phẩm và sức mạnh cộng đồng (tổ chức sản xuất, phát triển sản phẩm).
Phần B (25 điểm): Khả năng tiếp thị (chiến lược tiếp thị, câu chuyện sản phẩm).
Phần C (35 điểm): Chất lượng sản phẩm (cảm quan, dinh dưỡng, tính độc đáo, tiêu chuẩn chất lượng và cơ hội thị trường toàn cầu).
Dựa trên tổng điểm đánh giá, các sản phẩm OCOP sẽ được phân thành 05 hạng sao, cụ thể:
Hạng 5 sao (90 - 100 điểm): Cấp quốc gia. Sản phẩm đặc trưng, thương hiệu mạnh, chất lượng cao, hội tụ đủ điều kiện xuất khẩu.
Hạng 4 sao (70 - dưới 90 điểm): Cấp tỉnh. Có thương hiệu, tiếp cận thị trường tốt, tiềm năng lên 5 sao.
Hạng 3 sao (50 - dưới 70 điểm): Cấp tỉnh. Có tính đặc thù, chất lượng và thương mại ổn định.
Hạng 2 sao (30 - dưới 50 điểm): Bước đầu hình thành chất lượng.
Hạng 1 sao (dưới 30 điểm): Sản phẩm sơ khai, chưa thương mại hóa.
Công tác đánh giá, phân hạng được Chính phủ phân định cụ thể thành 2 cấp: Cấp tỉnh (chấm các sản phẩm từ 1 đến 4 sao) và Cấp Trung ương (chấm sản phẩm 5 sao).
Theo đó, UBND cấp tỉnh và Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tổ chức đánh giá ít nhất 02 đợt mỗi năm. Đối với cấp tỉnh, hạn chót nộp hồ sơ đợt 1 là 30/4 và đợt 2 là 30/10. Đối với cấp Trung ương, hạn chót nhận hồ sơ đề nghị từ cấp tỉnh là 30/7 (đợt 1) và 30/1 (đợt 2).
Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg cũng quy định rất chi tiết về thành phần hồ sơ đăng ký mới, hồ sơ nâng hạng và công nhận lại, yêu cầu các chủ thể OCOP phải liên tục cập nhật minh chứng về chất lượng, công nghệ, bao bì và doanh thu để duy trì hoặc nâng cấp thứ hạng sao của mình.
Quyết định này đánh dấu một bước tiến quan trọng của Chính phủ trong việc chuyên nghiệp hóa Chương trình OCOP, biến các sản phẩm làng xã trở thành động lực phát triển kinh tế nông thôn bền vững.
