Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu kiểm soát chặt hoạt động khai thác khoáng sản

Trước tình trạng khai thác khoáng sản trái phép vẫn diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có văn bản yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố tăng cường thanh tra, kiểm tra nhằm kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các vi phạm trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản.

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ở không ít địa phương hiện nay vẫn tồn tại tình trạng khai thác khoáng sản không phép, sai phép hoặc chưa tuân thủ đầy đủ các quy định về bảo vệ tài nguyên, môi trường trong quá trình thăm dò, khai thác và chế biến. Những bất cập này không chỉ gây thất thoát nguồn tài nguyên quốc gia mà còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh nhiều vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến môi trường, an ninh trật tự và đời sống người dân khu vực có mỏ khoáng sản.

Trong bối cảnh yêu cầu siết chặt quản lý tài nguyên ngày càng cấp thiết, Bộ đề nghị các địa phương tổ chức thanh tra, kiểm tra theo đúng quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 cùng các văn bản hướng dẫn liên quan. Công tác kiểm tra được yêu cầu triển khai theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các “điểm nóng” khai thác khoáng sản.

Đáng chú ý, các khu vực được ưu tiên giám sát gồm nơi thường xuyên xảy ra khai thác trái phép, khu vực giáp ranh giữa các địa phương, địa bàn có hoạt động khoáng sản phức tạp hoặc những khu vực nhạy cảm về môi trường, an ninh và trật tự xã hội. Bộ cho rằng đây là những nơi tiềm ẩn nguy cơ cao xảy ra vi phạm nên cần được kiểm tra thường xuyên để kịp thời ngăn chặn từ sớm.

Thông qua hoạt động thanh tra, các cơ quan chức năng sẽ tập trung phát hiện và xử lý nghiêm những hành vi như khai thác vượt phạm vi cho phép, khai thác không đúng nội dung giấy phép, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước hoặc vi phạm quy định về bảo vệ môi trường trong hoạt động khoáng sản. Với những trường hợp vi phạm nghiêm trọng, cơ quan quản lý có thể xem xét thu hồi giấy phép hoặc chấm dứt hiệu lực giấy phép theo quy định của pháp luật. Nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm, hồ sơ sẽ được chuyển sang cơ quan có thẩm quyền để điều tra, xử lý.

Song song với việc tăng cường kiểm tra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng lưu ý các địa phương cần xây dựng kế hoạch thanh tra phù hợp với điều kiện thực tế, tránh tình trạng chồng chéo hoặc kiểm tra trùng lặp gây ảnh hưởng không cần thiết đến hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp. Việc siết quản lý phải đi đôi với bảo đảm môi trường đầu tư ổn định, minh bạch cho các đơn vị hoạt động đúng quy định.

Một trong những yêu cầu được nhấn mạnh là tăng cường sự phối hợp giữa các lực lượng chức năng trong quản lý hoạt động khoáng sản. Theo đó, cơ quan chuyên môn về khoáng sản, thanh tra, công an cùng chính quyền các cấp cần phối hợp chặt chẽ trong kiểm tra, giám sát nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Bộ yêu cầu việc phân công trách nhiệm phải rõ ràng, cụ thể để tránh bỏ sót nhiệm vụ hoặc xảy ra tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các đơn vị.

Ngoài việc xử lý các vi phạm đã phát sinh, cơ quan quản lý cũng hướng tới mục tiêu phát hiện sớm và phòng ngừa vi phạm ngay từ cơ sở. Việc giám sát thường xuyên tại địa bàn được kỳ vọng sẽ giúp ngăn chặn tình trạng khai thác trái phép ngay từ khi mới manh nha, hạn chế hậu quả đối với tài nguyên và môi trường.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đồng thời yêu cầu các địa phương thực hiện nghiêm chế độ báo cáo định kỳ và đột xuất liên quan đến công tác quản lý địa chất, khoáng sản để kịp thời tổng hợp, xử lý các vấn đề phát sinh. Đây được xem là cơ sở quan trọng giúp cơ quan quản lý trung ương nắm bắt tình hình, điều hành và đưa ra giải pháp phù hợp với thực tiễn từng địa phương.

Không chỉ dừng ở việc tăng cường kiểm tra và xử phạt, Bộ cũng nhấn mạnh vai trò của công tác tuyên truyền, hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng quy định pháp luật. Theo định hướng của cơ quan quản lý, ngành khoáng sản cần chuyển mạnh sang mô hình khai thác hiện đại, giảm dần tình trạng khai thác thô, nâng cao hiệu quả chế biến sâu và tăng giá trị gia tăng của tài nguyên khoáng sản.

Bộ khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, tăng cường thu hồi khoáng sản đi kèm, hạn chế lãng phí tài nguyên và giảm thiểu tác động tiêu cực tới môi trường. Việc phát triển ngành khoáng sản theo hướng bền vững không chỉ giúp sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên quốc gia mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khoáng sản trong nước.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đây là định hướng lâu dài nhằm chuyển đổi từ mô hình khai thác tài nguyên đơn thuần sang phát triển kinh tế khoáng sản theo hướng hiệu quả, hiện đại và bền vững hơn trong thời gian tới.