Xanh hóa khu công nghiệp Bắc Ninh: Khi “lựa chọn” trở thành điều kiện bắt buộc

Phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Văn Quý – Phó Trưởng Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Bắc Ninh, xung quanh hành trình chuyển đổi này.

PV: Bắc Ninh đang đặt mục tiêu phát triển công nghiệp theo hướng xanh và bền vững. Vậy “xanh hóa khu công nghiệp” hiện được định vị như thế nào trong chiến lược phát triển của tỉnh?

Ông Nguyễn Văn Quý: Nhìn lại chặng đường phát triển công nghiệp của Bắc Ninh, có thể thấy một bước chuyển khá rõ. Trước đây, mục tiêu lớn nhất là thu hút đầu tư, nhanh chóng lấp đầy các KCN. Nhưng đến giai đoạn này, để hiện thực hóa mục tiêu NetZo, thì bài toán không còn là “thu hút bao nhiêu”, mà là “thu hút như thế nào”.

“Xanh hóa” KCN vì thế không phải khẩu hiệu, mà đã trở thành một trục định hướng xuyên suốt. Tỉnh xác định rõ: phát triển công nghiệp phải đi cùng với bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao chất lượng tăng trưởng, chuyển từ thâm dụng tài nguyên, lao động sang sử dụng trí tuệ và công nghệ xanh. Đây là điều kiện quan trọng để Bắc Ninh tiếp tục duy trì vị thế là điểm đến đầu tư hấp dẫn, bền vững trong dài hạn.

PV: Thực tế thời gian qua, công tác thu hút đầu tư đã được sàng lọc theo các tiêu chí về môi trường và công nghệ cao như thế nào, thưa ông?

Ông Nguyễn Văn Quý: Việc sàng lọc đã diễn ra, nhưng không phải theo kiểu “đóng cửa” hay siết chặt một cách cực đoan. Thay vào đó là chuyển dần tiêu chí lựa chọn. Bắc Ninh luôn tuân thủ nhất quán quan điểm sàng lọc “một không, hai ít, ba cao, bốn sẵn sàng” trong thu hút đầu tư, nhất là thu hút đầu tư vào các KCN trên địa bàn tỉnh.

Những dự án sử dụng nhiều đất, nhiều lao động, tiêu tốn năng lượng lớn, nguy cơ gây ô nhiễm cao, hoặc sử dụng công nghệ lạc hậu gần như không có cơ hội. Ngược lại, các dự án công nghệ cao, sản xuất sạch, thân thiện môi trường được ưu tiên rõ rệt.

Tuy nhiên, cũng phải thẳng thắn rằng quá trình này chưa đồng đều. Một số KCN vẫn đang trong giai đoạn chuyển tiếp, vừa phải đảm bảo hiệu quả kinh tế, vừa từng bước nâng chuẩn môi trường. Đây là một quá trình “vừa làm, vừa điều chỉnh”, chứ không thể thay đổi ngay lập tức.

PV: Quá trình chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp sinh thái đang gặp những rào cản nào, và theo ông, đâu là nút thắt lớn nhất cần tháo gỡ?

Ông Nguyễn Văn Quý: Có lẽ là sự đan xen của cả ba yếu tố: cơ chế, nguồn lực và nhận thức của doanh nghiệp. Trong đó, về cơ chế, một số quy định liên quan đến KCN sinh thái vẫn chưa thực sự đồng bộ. Các tiêu chí đánh giá, hướng dẫn triển khai còn mang tính khung, chưa đủ cụ thể để các địa phương áp dụng một cách thống nhất.

Về nguồn lực, việc đầu tư hạ tầng xanh – từ xử lý nước thải, tái chế, đến năng lượng tái tạo – đòi hỏi chi phí không nhỏ. Không phải doanh nghiệp nào cũng sẵn sàng ngay từ đầu.

Còn về phía doanh nghiệp, câu chuyện lớn nhất vẫn là tư duy. Khi lợi ích ngắn hạn còn được đặt nặng, thì việc tham gia vào mô hình tuần hoàn, chia sẻ tài nguyên chưa thực sự hấp dẫn.

PV: Hiện nay, liên kết giữa các doanh nghiệp trong KCN theo hướng kinh tế tuần hoàn đã hình thành rõ nét đến đâu?

Ông Nguyễn Văn Quý: Nói là “rõ nét” thì chưa. Mới chỉ có những mô hình đơn lẻ, mang tính thử nghiệm, mới dừng ở mức độ quy mô “nội bộ” doanh nghiệp.

Trong khi đó, bản chất của KCN sinh thái là sự liên kết – doanh nghiệp này trở thành đầu vào của doanh nghiệp khác, chất thải được tái sử dụng, năng lượng được tối ưu hóa. Nhưng để làm được điều đó, cần một hệ sinh thái đủ lớn, đủ niềm tin và cả cơ chế kết nối.

Hiện nay, cái thiếu không chỉ là công nghệ, mà còn là “người đứng giữa” – một đơn vị điều phối đủ mạnh để kết nối các doanh nghiệp lại với nhau. Khi chưa có mắt xích này, mô hình tuần hoàn khó có thể vận hành trơn tru.

PV: Trong năm 2026, theo ông, đâu là những giải pháp mang tính đột phá để thúc đẩy quá trình xanh hóa khu công nghiệp theo hướng thực chất, thay vì hình thức?

Ông Nguyễn Văn Quý: Điểm mấu chốt là phải chuyển từ “khuyến khích” sang “ràng buộc có lộ trình”. Trước hết, tỉnh sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, đặc biệt là các tiêu chí cụ thể cho KCN sinh thái. Song song với đó là xây dựng các chính sách ưu đãi rõ ràng hơn, ví dụ ưu đãi về đất đai, thuế hoặc hạ tầng đối với doanh nghiệp áp dụng công nghệ xanh.

Một hướng đi đáng chú ý là thí điểm mô hình khu công nghiệp sinh thái tại một số khu đủ điều kiện. Làm nhỏ nhưng làm thật, sau đó nhân rộng. Quan trọng hơn, cần tạo áp lực tích cực từ thị trường. Khi các đối tác quốc tế yêu cầu tiêu chuẩn xanh, doanh nghiệp sẽ buộc phải thay đổi – nhanh hơn bất kỳ quy định hành chính nào.

PV: Theo ông, đâu là giải pháp để vừa duy trì sức hút đầu tư, vừa bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường, tránh đánh đổi tăng trưởng lấy môi trường?

Ông Nguyễn Văn Quý: Thực ra, hai yếu tố này không còn mâu thuẫn như trước. Nhà đầu tư hiện nay, đặc biệt là các tập đoàn lớn, họ không chỉ quan tâm chi phí, mà còn rất chú trọng yếu tố bền vững.

Nếu Bắc Ninh xây dựng được hình ảnh một địa phương phát triển công nghiệp sạch, minh bạch, có tiêu chuẩn cao, xây dựng hệ sinh thái xanh, cải cách hành chính thông qua “luồng xanh”, thì chính điều đó lại trở thành lợi thế cạnh tranh. Vấn đề là phải kiên định. Không thể vì áp lực tăng trưởng ngắn hạn mà nới lỏng tiêu chí môi trường. Một khi đã xác định con đường xanh hóa, thì phải đi đến cùng.

Xin cảm ơn ông!